-arak ile eylemin yapılış biçimi
Türkçede -arak ve -erek ile eylemin nasıl yapıldığını anlat; ünlü uyumunu, y sesini, diyerek ve yiyerek biçimlerini, özneyi ve zaman ilişkisini öğren.
Bir eylemin nasıl yapıldığını anlatma
-arak / -erek, bir eylemin nasıl veya hangi yolla yapıldığını anlatır. Bu yapıyla konuşma biçimini, öğrenme yöntemini veya bir yere gitme şeklini açıklayabilirsin.
— Buraya nasıl geldin?
— Yürüyerek geldim.
— Yeni kelimeleri nasıl öğreniyorsun?
— Cümle içinde kullanarak öğreniyorum.
Bu örneklerde yürüyerek ve kullanarak, ana eylemin yapılış biçimini gösterir. Bu tür yapılara zarf-fiil denir.
-arak ve -erek nasıl eklenir?
Fiilden -mak / -mek ekini çıkar. Kalan bölümün son ünlüsüne göre -arak veya -erek ekle.
| Son ünlü | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı, o, u | -arak | bak → bakarak; çalış → çalışarak; koş → koşarak; dur → durarak |
| e, i, ö, ü | -erek | gül → gülerek; sil → silerek; gör → görerek; gel → gelerek |
Fiil ünlüyle bitiyorsa araya y girer:
| Fiil | Yapı | Sonuç |
|---|---|---|
| oku | oku + y + arak | okuyarak |
| dinle | dinle + y + erek | dinleyerek |
| anla | anla + y + arak | anlayarak |
| söyle | söyle + y + erek | söyleyerek |
Bazı sık kullanılan fiillerde ses değişikliği vardır:
- de → diyerek
- ye → yiyerek
- git → giderek
- et → ederek; yardım et → yardım ederek
De ve ye fiillerinde doğru biçimler diyerek ve yiyerek olur; deyerek ve yeyerek kullanılmaz.
Her t sesi d olmaz: anlatarak ve tutarak biçimlerinde t korunur.
Biçim, yöntem ve eşlik eden hareket
Bu yapının kullanımında üç yakın anlam öne çıkar:
- Yapılış biçimi: Çocuk gülerek cevap verdi.
- Yöntem: Bu yemeği annemi izleyerek öğrendim.
- Eşlik eden hareket: Eve şarkı söyleyerek döndük.
İlk örnekte gülmek, cevap verme biçimini gösterir. İkincide izlemek, öğrenmenin yoludur. Üçüncüde şarkı söylemek, eve dönüş sırasında gerçekleşir.
Durum: Arkadaşın adresi bulamıyor. Ona bir harita çiziyorsun.
Adresi harita çizerek anlattım.
Çizerek, anlatmak için kullandığın yöntemi belirtir.
-arak / -erek yalnızca iki eylemi sıraya koymaz. Aralarında bir biçim, yöntem veya eşlik ilişkisi kurar.
- Kapıyı açıp içeri girdim. → Önce kapıyı açtım, sonra içeri girdim.
- İçeri koşarak girdim. → İçeri nasıl girdim? Koşarak.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Özne ve zaman ilişkisi
Bu temel kullanımda iki eylemi de aynı kişi veya varlık yapar:
Elif gülümseyerek konuştu. → Gülümseyen de konuşan da Elif'tir.
Biz soruları tartışarak çözdük. → Tartışan da çözen de biziz.
-arak / -erek kişi veya zaman bildirmez. Kişiyi ve zamanı ana fiil gösterir:
| Cümle | Zaman |
|---|---|
| Dün işe yürüyerek gittim. | Geçmiş |
| Her gün işe yürüyerek giderim. | Alışkanlık |
| Yarın işe yürüyerek gideceğim. | Gelecek |
Zarf-fiil, kendisine bağlı kelimelerle birlikte kullanılır: Arkadaşlarımla Türkçe konuşarak pratik yapıyorum. Bu kelime grubu genellikle ana fiilden önce gelir.
Cümleyi kurarken iki soru sor: Kim yapıyor? Nasıl yapıyor?
“Ben müzik dinliyorum, kardeşim ders çalışıyor.” anlamını “Müzik dinleyerek ders çalışıyorum.” biçiminde veremezsin. İkinci cümlede iki eylemi de ben yapıyorum.
Olumsuz anlamı ayırt etme
-mayarak / -meyerek, bir eylemi yapmamayı bir yöntem veya tutum olarak gösterebilir:
Gereksiz harcama yapmayarak para biriktiriyorum.
Burada para biriktirmenin yolu, gereksiz harcamadan kaçınmaktır.
Yalnızca bir eylemin yapılmadığını söylemek için çoğu günlük bağlamda -madan / -meden daha doğaldır:
Kahvaltı yapmadan evden çıktım.
Yapmayarak ve yapmadan bazı bağlamlarda yakın anlamlı olabilir. Aralarında her cümlede kesin bir anlam farkı arama; anlatmak istediğin ilişkiye dikkat et.
Kısa kontrol listesi
- Ana eylemin nasıl veya hangi yolla yapıldığını belirle.
- Son ünlüye göre -arak / -erek seç.
- Fiil ünlüyle bitiyorsa y ekle; diyerek ve yiyerek biçimlerini hatırla.
- Bu temel kullanımda iki eylemin öznesinin aynı olduğunu kontrol et.
- Kişi ve zaman eklerini ana fiilde kullan.
Dinleyerek öğreniyorum. → Nasıl? Dinleyerek. Kim? Ben. Zaman? Şimdi veya içinde bulunduğum dönem.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026