Dolaylı sorularda -ıp -madığı.

Bir soruyu doğrudan sormak yerine neyi bilmediğini, merak ettiğini veya sorduğunu anlatabilirsin. Gelip gelmediğini bilmiyorum yapısı, “Geldi mi, gelmedi mi?” sorusunun cevabını bilmediğini gösterir. Bu yapıyla evet-hayır sorularını başka bir cümlenin içinde kullanabilirsin.

1.İki olasılığı birlikte anlatmak

-ıp -madığı yapısı, bir işin gerçekleşmesi ve gerçekleşmemesi olasılıklarını birlikte anlatır. Sık kullanılan ana fiiller bilmek, sormak, merak etmek ve öğrenmektir.

2.Yapıyı kurmak

Aynı fiili iki kez kullanırsın. İlk fiile -(y)ıp, ikinci fiile -ma/-me + -dık/-dik ve uygun iyelik ekini getirirsin.

gel-ip gel-me-dik-i → gelip gelmediği

Ünlüyle başlayan iyelik eki geldiğinde k → ğ olur. Aşağıdaki biçimler üçüncü tekil kişi içindir.

Fiil	İlk bölüm	Tam yapı
yapmak	yapıp	yapıp yapmadığı
gelmek	gelip	gelip gelmediği
okumak	okuyup	okuyup okumadığı
görmek	görüp	görüp görmediği
başlamak	başlayıp	başlayıp başlamadığı
beklemek	bekleyip	bekleyip beklemediği

İlk bölümün eki, fiilin son ünlüsüne göre değişir:

• a, ı → -ıp
• e, i → -ip
• o, u → -up
• ö, ü → -üp

Fiil ünlüyle bitiyorsa araya y girer: oku-y-up, bekle-y-ip. İkinci bölüm, ünlü uyumuna göre -madığı veya -mediği olur.

Bazı fiillerin ilk bölümünde ünsüz değişir: gidip gitmediği, edip etmediği. İkinci bölümdeki t değişmez.

3.Kişiyi göstermek

İyelik eki, sorunun kiminle ilgili olduğunu gösterir. Bu yapıdaki özne açıkça söylendiğinde benim, senin, onun gibi biçimler kullanılır. Bir adla da aynı ilişki kurulur: Ali'nin gelip gelmediği.

Sorunun ilgili olduğu kişi	Yapı
benim	gelip gelmediğim
senin	gelip gelmediğin
onun	gelip gelmediği
bizim	gelip gelmediğimiz
sizin	gelip gelmediğiniz
onların	gelip gelmedikleri

Bunlar henüz bir ana fiile bağlanmamış biçimlerdir. Cümlede görevlerine göre başka ekler de alabilirler.

Son örnekte filmi izleyen kişiler biz, merak eden kişi ise odur. İki kişi bilgisini birbirine karıştırma.

4.Ana fiile göre ek seçmek

Bilmek, sormak, merak etmek ve öğrenmek ile bu yapı genellikle belirtme durumu eki alır. Üçüncü tekil kişide -madığı/-mediği + n + ı/i birleşir: yapmadığını, gelmediğini.

Başka bir ana ifade, başka bir durum eki isteyebilir.

Ana ifade	Örnek
bilmemek	Kapıyı kilitleyip kilitlemediğini bilmiyorum.
merak etmek	Otobüsün geçip geçmediğini merak ediyorum.
emin olmamak	Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinden emin değilim.

İsim veya sıfatla kurulan sorularda olup olmadığı kullanılır:

Bilet geçerli mi? → Biletin geçerli olup olmadığını bilmiyorum.

5.Zaman ve soru eki

Bu yapı tek başına geçmiş zaman anlamına gelmez. Zamanı, bağlam ve dün, şimdi, her gün gibi ifadeler gösterir.

Geleceğe yönelik sorularda -acak/-ecek ile kurulan ayrı bir yapı kullanılır: Yarın gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.

6.Kısa kontrol listesi

Dolaylı bir evet-hayır sorusu kurarken şu sırayı izle:

1. Fiili bul ve tekrarla: oku → okuyup okumadığı.
2. Sorunun ilgili olduğu kişiyi göster: senin okuyup okumadığın.
3. Ana fiilin istediği eki ekle: okuyup okumadığını.
4. Cümleyi tamamla: Senin bu kitabı okuyup okumadığını merak ediyorum.

Unutma: Okumadığını biliyorum olumsuz bir bilgiyi, okuyup okumadığını bilmiyorum ise cevabı bilinmeyen iki olasılığı anlatır.