Gelecek zamanın hikâyesi
Gelecek zamanın hikâyesiyle geçmişteki beklentileri anlatmayı; -acaktı ve -ecekti biçimlerini olumlu, olumsuz ve soru cümlelerinde kullanmayı öğren.
Geçmişteki bir plana bakmak
Geçmişte bir planın, niyetin veya beklentin vardı. Bunu daha sonra anlatırken gelecek zamanın hikâyesini kullanabilirsin: arayacaktım, gelecekti. Bu biçim, geçmişteki bir zamana göre daha sonra yapılması planlanan veya olması beklenen bir işi anlatır.
Bu yapıyla:
- geçmişteki plan ve beklentilerini anlatabilirsin;
- olumlu, olumsuz ve soru cümleleri kurabilirsin;
- plan ile gerçek sonucu birbirinden ayırabilirsin.
Dün seni arayacaktım, ama telefonumun şarjı bitti.
Geçen hafta bir plan yaptık: Cumartesi günü buluşacaktık. Cumartesi buluştuk ve birlikte yemek yedik.
İlk örnekte plan gerçekleşmedi. İkinci örnekte gerçekleşti. -acaktı / -ecekti, tek başına işin gerçekleşmediğini göstermez; sonucu cümlenin devamından veya bağlamdan anlarsın.
Yapı nasıl oluşur?
Temel yapı şöyledir:
Fiil kökü veya gövdesi + -(y)acak / -(y)ecek + -tı / -ti + kişi eki
Gelecek zaman ekini, fiilin son ünlüsüne göre seçersin. Ekten önce ünlü varsa araya y girer. Gelecek zaman eki k ile bittiği için ardından -tı / -ti gelir.
| Fiilin son ünlüsü | Birleşik ek | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı, o, u | -(y)acaktı | bakacaktı, çalışacaktı, soracaktı, okuyacaktı |
| e, i, ö, ü | -(y)ecekti | gelecekti, bitecekti, dönecekti, gülecekti |
Bekle- → bekleyecekti, oku- → okuyacaktı örneklerinde iki ünlünün arasına y girer. Gelecek zamandan bildiğin bazı değişiklikler burada da görülür: git- → gidecekti, de- → diyecekti, ye- → yiyecekti.
Geleceğim ile gelecektim biçimlerini karşılaştır. Geleceğim biçiminde k → ğ değişmesi vardır. Gelecektim biçiminde ise k'den sonra ünsüz geldiği için k korunur.
Kişilere göre çekim
Kişi eki, -tı / -ti ekinden sonra gelir. Aşağıdaki tabloda iki ünlü uyumu grubunu görebilirsin.
| Kişi | Gelmek | Aramak |
|---|---|---|
| Ben | gelecektim | arayacaktım |
| Sen | gelecektin | arayacaktın |
| O | gelecekti | arayacaktı |
| Biz | gelecektik | arayacaktık |
| Siz | gelecektiniz | arayacaktınız |
| Onlar | geleceklerdi | arayacaklardı |
Üçüncü çoğul kişide gelecektiler / arayacaktılar biçimleri de doğrudur. Çoğul özne açıkça söylendiğinde yüklem tekil de olabilir: Onlar da gelecekti.
Ben akşam yemek yapacaktım, ama işten geç çıktım.
Sen bugün kütüphaneye gidecektin. Gidebildin mi?
Biz saat sekizde buluşacaktık, fakat buluşmayı dokuza aldık.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Olumsuzluk ve soru
Olumsuzluk için -ma / -me, gelecek zaman ekinden önce gelir. Olumsuzluk eki ünlüyle bittiği için araya y girer:
- gel-me-y-ecek-ti-m → gelmeyecektim
- ara-ma-y-acak-tı-m → aramayacaktım
Olumsuz biçim, geçmişteki planın veya beklentinin olumsuz olduğunu gösterir. Sonuç yine farklı olabilir.
Bu akşam dışarı çıkmayacaktım, ama arkadaşlarım çağırınca çıktım.
Toplantı uzun sürmeyecekti, fakat iki saat sürdü.
Eylemin planlanıp planlanmadığını sorarken mı / mi ayrı yazılır. Geçmiş zaman ve kişi ekleri soru ekine bağlanır: mıydım, miydin, miydik.
| Kişi | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|
| Ben | gelmeyecektim | gelecek miydim? |
| Sen | gelmeyecektin | gelecek miydin? |
| O | gelmeyecekti | gelecek miydi? |
| Biz | gelmeyecektik | gelecek miydik? |
| Siz | gelmeyecektiniz | gelecek miydiniz? |
| Onlar | gelmeyeceklerdi | gelecekler miydi? |
-acak biçiminden sonra mı kullanılır: Beni arayacak mıydın? Olumsuz soru da kurulabilir: Bugün çalışmayacak mıydın? Bu soru, daha önce konuşulan bir planı hatırlatabilir.
Plan, beklenti ve gerçek sonuç
Bu yapı yalnızca insanların bilinçli planları için kullanılmaz. Geçmişte beklenen bir durumu da anlatabilir.
Plan: Dün alışverişe çıkacaktım, ama evde kaldım.
Beklenti: Hava tahminine göre bugün yağmur yağacaktı, ama hava güneşli.
Gerçekleşen plan: Sabahki plana göre toplantı saat onda başlayacaktı. Gerçekten de tam onda başladı.
Kıl payı gerçekleşmeyen olay (az kalsın / neredeyse + -acaktı / -ecekti): Az kalsın düşecektim. Neredeyse treni kaçıracaktık. Bu örneklerde düşmedim ve treni kaçırmadık; ancak buna çok yaklaştık.
Zamanı anlatan sözcükler tek başına yeterli değildir. Konuşanın hangi zamandan baktığına da dikkat et:
| Cümle | Anlam |
|---|---|
| Yarın seni arayacağım. | Şimdi söylediğim gelecek planım. |
| Dün seni arayacaktım. | Geçmişteki planım; tek başına söylenince çoğu zaman gerçekleşmediği anlaşılır. |
| Dün seni aradım. | Arama gerçekleşti. |
Arayacaktım gibi bir cümle tek başına söylendiğinde çoğu zaman gerçekleşmeyen bir planı düşündürür. Ancak bu, ekin zorunlu anlamı değildir. Kesin sonucu öğrenmek için bağlama bak.
Kibar ve yumuşatılmış istek
Gelecek zamanın hikâyesini bir soru veya ricaya kibarca başlamak için de kullanabilirsin. Bu kullanımda geçmişteki plan anlamı zayıflar; şimdiki isteği yumuşatmak öne çıkar.
Size bir şey soracaktım. Bu otobüs merkeze gidiyor mu?
Sizden bir ricam olacaktı. Pencereyi kapatabilir misiniz?
Son kontrol
✗ arayacağtım → ✓ arayacaktım
-tı ekinden önce k korunur; burada k → ğ değişmesi olmaz.
✗ gelecek mıydın → ✓ gelecek miydin
-ecek biçiminden sonra ünlü uyumuna göre mi kullanılır.
✗ gelecektimi → ✓ gelecek miydi
Planı sorarken soru eki ayrı yazılır; geçmiş zaman eki de soru ekine bağlanır.
✗ gelmeecekti → ✓ gelmeyecekti
Olumsuzluk eki -me ile -ecek arasına y girer.
Bir cümle kurarken şu sırayı izleyebilirsin:
- Geçmişteki bir planı veya beklentiyi mi anlatıyorsun? -acaktı / -ecekti kullan.
- Plan olumsuz mu? Gelecek zaman ekinden önce -ma / -me getir: gitmeyecektim.
- Soru mu soruyorsun? mı / mi ayrı yazılır: gidecek miydin?
- Sonucu belirtmek gerekiyor mu? Ayrı bir ifadeyle açıkla: Gidecektim, ama gidemedim. veya Gidecektim ve gittim.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026