Gereklilik kipinin geçmiş biçimleri
Gereklilik kipinin geçmiş biçimleriyle geçmişteki görevleri, pişmanlığı ve sonradan öğrenilen gereklilikleri anlat; olumsuz ve soru biçimlerini öğren.
Geçmişteki gerekliliği anlatmak
Gitmeliydim gibi biçimlerle geçmişteki bir görevi, doğru davranışı veya pişmanlığını anlatabilirsin. Gitmeliymişim gibi biçimler ise bir gerekliliği başkasından duyduğunu ya da sonradan öğrendiğini gösterir. Bu iki biçim, eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına kesin olarak bildirmez.
Bu biçimleri kullanırken üç noktaya dikkat et:
- Gereklilik geçmişte mi vardı, yoksa onu yeni mi öğrendin?
- Yapılması gereken bir şeyden mi, yapılmaması gereken bir şeyden mi söz ediyorsun?
- Eylemin gerçekleşip gerçekleşmediği bağlamdan anlaşılıyor mu?
Biçimler nasıl kurulur?
Gereklilik ekinden sonra -ydi veya -ymiş, ardından kişi eki gelir. Gereklilik eki ünlüyle bittiği için araya y girer.
| Yapı | Kalın ünlülü biçim | İnce ünlülü biçim |
|---|---|---|
| Gerekliliğin hikâyesi | yap-malı-ydı-m | gel-meli-ydi-m |
| Gerekliliğin rivayeti | yap-malı-ymış-ım | gel-meli-ymiş-im |
Hikâye biçimi geçmişteki gerekliliği anlatır. Rivayet biçimi ise gerekliliğin aktarılmasını veya sonradan öğrenilmesini öne çıkarır.
| Kişi | Hikâye: yapmak | Hikâye: gelmek | Rivayet: yapmak | Rivayet: gelmek |
|---|---|---|---|---|
| Ben | yapmalıydım | gelmeliydim | yapmalıymışım | gelmeliymişim |
| Sen | yapmalıydın | gelmeliydin | yapmalıymışsın | gelmeliymişsin |
| O | yapmalıydı | gelmeliydi | yapmalıymış | gelmeliymiş |
| Biz | yapmalıydık | gelmeliydik | yapmalıymışız | gelmeliymişiz |
| Siz | yapmalıydınız | gelmeliydiniz | yapmalıymışsınız | gelmeliymişsiniz |
| Onlar | yapmalıydılar | gelmeliydiler | yapmalıymışlar | gelmeliymişler |
Üçüncü çoğul kişide yapmalıymışlar yanında yapmalılarmış, yapmalıydılar yanında yapmalılardı biçimleri de kullanılır. Özne açıkça çoğulsa yüklem tekil biçimde de olabilir: Onlar da gelmeliydi.
-malıydı: görev, pişmanlık ve eleştiri
-malıydı / -meliydi, geçmişte yapılması gerekli veya uygun olan bir eylemi anlatır. Kullanıldığı bağlama göre farklı anlamlar öne çıkar.
Geçmişteki görev: Dün nöbetçiydim; kapıları ben kilitlemeliydim. Çıkmadan önce hepsini kilitledim.
Pişmanlık: Başvuru tarihini kaçırdım. Belgeleri daha erken göndermeliydim.
Eleştiri: Seni uzun süre bekledik. Gecikeceğini bize söylemeliydin.
Pişmanlık ve eleştiri örneklerinde gerekli davranış gerçekleşmemiştir. Ancak bunu yalnızca ek değil, cümlenin bütünü gösterir.
-malıydı, her zaman “yapılması gerekiyordu ama yapılmadı” demek değildir.
Saat sekizde işte olmalıydım; bu yüzden erkenden yola çıktım ve zamanında vardım.
Bu örnekte geçmişte bir gereklilik vardır ve kişi bu gerekliliği yerine getirmiştir.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
-malıymış: duyulan veya sonradan öğrenilen gereklilik
-malıymış / -meliymiş, bir gerekliliği başkasından duyduğunu veya sonradan fark ettiğini anlatır. Şaşırma ya da pişmanlık anlamı bağlama göre ortaya çıkabilir; her cümlede bulunmaz.
Başkasından öğrenme: Görevliyle konuştum. Yarın kimliğimi de getirmeliymişim.
Sonradan fark etme: Kullanma kılavuzunu şimdi okudum. Meğer filtreyi ayda bir temizlemeliymişiz.
Geçmişteki bir gerekliliği sonradan öğrenme: Başvurum eksik sayıldı. Meğer dün forma imza da atmalıymışım.
Adı rivayet olsa da bu biçim yalnızca geçmişte yapılacak işler için kullanılmaz. Yarın gelmeliymişim cümlesinde gelme işi gelecektedir; konuşan kişi bu gerekliliği başkasından öğrenmiştir. Zamanı anlamak için dün, şimdi, yarın gibi ifadelere ve bağlama bak.
İki biçim arasındaki temel farkı şöyle görebilirsin:
- Dün belgeyi teslim etmeliydim. Geçmişteki gerekliliği anlatıyorum.
- Dün belgeyi teslim etmeliymişim. Bu gerekliliği sonradan öğrendiğimi veya fark ettiğimi belirtiyorum.
Olumsuzluk ve soru
Olumsuzluk eki -ma / -me, gereklilik ekinden önce gelir: yap-ma-malı-ydı-m, gel-me-meli-ymiş-im.
| İşlev | Hikâye | Rivayet |
|---|---|---|
| Olumsuz | gitmemeliydim | gitmemeliymişim |
| Soru | gitmeli miydim? | gitmeli miymişim? |
| Olumsuz soru | gitmemeli miydim? | gitmemeli miymişim? |
Bu yapılarda soru eki mı / mi ayrı yazılır. -ydı / -ymiş ve kişi ekleri soru ekine bağlanır: yapmalı mıydınız?, gelmeli miymişiz?
Çok özel bir konuydu. Bunu herkese anlatmamalıydın.
Doktorun notunu şimdi gördüm. Bu ilacı aç karnına almamalıymışım.
Dünkü toplantıya ben de katılmalı mıydım?
Görevli ne dedi? Formu yeniden doldurmalı mıymışız?
Gitmemeliydim ile Gitmem gerekmiyordu aynı anlama gelmez.
- Gitmemeliydim: Gitmemem doğru veya gerekliydi.
- Gitmem gerekmiyordu: Gitmek zorunda değildim; gitmek yasak ya da yanlış değildi.
Soru ekini de bitişik yazma: ✗ Gelmelimiydim? → ✓ Gelmeli miydim?
Biçimini seçerken
- Geçmişteki bir görev veya doğru davranıştan söz ediyorsan -malıydı / -meliydi kullan: Daha dikkatli olmalıydım.
- Duyduğun veya sonradan öğrendiğin bir gerekliliği aktarıyorsan -malıymış / -meliymiş kullan: Yanımda fotoğraf da getirmeliymişim.
- Yapılmaması gereken bir davranışı anlatıyorsan olumsuzluk ekini gereklilik ekinden önce getir: O bilgiyi paylaşmamalıydım.
- Soru soruyorsan soru ekini ayrı yaz: Önce seni aramalı mıydım?
Son olarak bağlamı kontrol et: Gereklilik vardı demek, tek başına eylem gerçekleşmedi demek değildir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026