-ınca ile zaman ilişkisi
Fiillere -ınca, -ince, -unca ve -ünce eklerini getirerek olayların zaman ilişkisini anlat; olumlu ve olumsuz biçimleri günlük örneklerle doğru kullan.
Bir olayın ardından ne olduğunu ya da ne yapacağını -ınca ekiyle anlatabilirsin: Eve gelince dinlendim. Bu yapı, iki olay arasında zaman ilişkisi kurar. Olumlu ve olumsuz biçimleri günlük durumlarda kullanabilirsin.
Olaylar arasında zaman ilişkisi
-ınca, bir eylemi başka bir eylemin zamanına bağlayan bir zarf-fiil ekidir. Bu yapıyla ana cümledeki eylemin ne zaman gerçekleştiğini anlatırsın.
Otobüs gelince bindik.
Önce otobüs geldi, sonra biz bindik.
Haberi duyunca çok sevindim.
Sevinmem, haberi duyduğum anda başladı.
Bu nedenle -ınca, her zaman aralarında uzun bir süre bulunan iki olayı anlatmaz. İkinci olay, ilk olayla birlikte de başlayabilir.
Benzer zaman yapılarıyla karşılaştırma
| Yapı | Örnek | Vurgu |
|---|---|---|
| -ınca | Eve gelince aradım. | Eve gelmek, aramanın zamanını belirler; arama o anda veya sonrasında gerçekleşir. |
| -dığında | Eve geldiğimde aradım. | Eve geldiğim zamanı belirtir; bu örnekte gelince ile anlamı çok yakındır. |
| -dıktan sonra | Eve geldikten sonra aradım. | Önce eve geldim, sonra aradım; olayların sırası öne çıkar. |
| -ır -maz | Eve gelir gelmez aradım. | Eve geldim ve hiç beklemeden aradım. |
Bir olay olduğunda ne yaptığını veya yapacağını anlatmak için -ınca kullanabilirsin. Özellikle olayların sırasını vurgulamak istiyorsan -dıktan sonra, hiç beklemediğini belirtmek istiyorsan -ır -maz uygundur. -dığında yapısında kişiye göre biçim değişir: geldiğimde, geldiğinde, geldiğimizde. -ınca ise kişiye göre değişmez.
Bana gelince… kalıbı zaman bildirmez; “bana gelirsek” anlamıyla konuyu bana çevirir: Herkes dışarı çıkmak istiyor. Bana gelince, ben evde kalmayı tercih ediyorum.
Ek nasıl seçilir?
Fiilin -mak / -mek bölümünü çıkar ve son ünlüye göre eki seç.
| Fiilin son ünlüsü | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı | -ınca | bakmak → bakınca, çıkmak → çıkınca |
| e, i | -ince | gelmek → gelince, bitmek → bitince |
| o, u | -unca | olmak → olunca, durmak → durunca |
| ö, ü | -ünce | dönmek → dönünce, gülmek → gülünce |
Fiil ünlüyle bitiyorsa araya y girer:
- başla + y + ınca → başlayınca
- bekle + y + ince → bekleyince
- oku + y + unca → okuyunca
- yürü + y + ünce → yürüyünce
Gitmek ve etmek fiillerinde ünlüyle başlayan bu ek geldiğinde ünsüz yumuşaması olur: t → d, gitmek → gidince, etmek → edince. Bu değişim, t ile biten her fiilde görülmez: bitmek → bitince.
Yemek fiilinde ise ünlü değişir: e → i, ye + y + ince → yiyince. Demek fiilinde bu ekle ünlü değişmez; yalnızca araya y girer: de + y + ince → deyince.
Bu ekin başında her zaman c vardır; ç kullanılmaz.
✓ Evden çıkınca beni ara.
✗ Evden çıkınça beni ara.
İsim ve sıfatlarla: olunca
Bir isim veya sıfatla belirtilen durumu başka bir olaya bağlamak için isim / sıfat + olunca kullanabilirsin.
Hava soğuk olunca dışarı çıkmıyorum.
Havanın soğuk olduğu zamanlarda dışarı çıkmıyorum; soğuk hava bunun nedenini de açıklıyor.
Öğrenci olunca indirimli bilet alabiliyorsun.
Öğrenci olduğun durumda indirimli bilet alma imkânın var.
Bu kullanımda olunca, bağlama göre bir durumu veya yeni bir duruma geçişi anlatabilir: Üniversitede öğrenci olunca başka bir şehre taşındım. Bu cümlede taşınma, öğrenciliğin başlamasıyla ilişkilidir.
Geçmiş, gelecek ve alışkanlık
-ınca tek başına geçmiş ya da gelecek zaman bildirmez. Zamanı ana cümlenin fiilinden ve bağlamdan anlarsın.
| Kullanım | Örnek |
|---|---|
| Geçmişteki olay | Dün eve gelince yemek yaptım. |
| Gelecekteki olay | Yarın eve gelince seni arayacağım. |
| Alışkanlık | Her akşam eve gelince ellerimi yıkarım. |
| İstek veya talimat | Eve gelince beni ara. |
-ınca tek başına “hemen” anlamını zorunlu kılmaz. Bunu özellikle belirtmek için hemen ekleyebilirsin: Mesajı okuyunca hemen cevap verdim.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Eylemi kim yapıyor?
-ınca yapısına kişi eki getirilmez. Kişiyi cümlenin öznesinden veya bağlamdan anlarsın.
Ben eve gelince dinlendim.
Biz eve gelince dinlendik.
İki eylemi aynı kişi yapabilir. Eylemleri farklı kişiler de yapabilir; bu durumda kimin ne yaptığını açıkça belirt.
Ben eve gelince annem çay hazırladı.
Gelen kişi benim; çayı hazırlayan kişi annem.
✓ Ben eve gelince seni arayacağım.
✗ Ben eve gelincem seni arayacağım.
Kişi eki gelince biçimine değil, ana cümlenin fiiline gelir: arayacağım.
Olumsuz biçim ve neden anlamı
Olumsuz biçimde fiile önce -ma / -me, ardından -yınca / -yince gelir. Sonuç -mayınca / -meyince olur.
| Olumlu | Olumsuz |
|---|---|
| arayınca | aramayınca |
| gelince | gelmeyince |
| okuyunca | okumayınca |
| gülünce | gülmeyince |
Olumsuz yapı, beklenen bir olayın gerçekleşmemesini anlatabilir. Özellikle bu kullanımda zaman ilişkisine neden anlamı da eklenir.
Otobüs gelmeyince taksiye bindik.
Otobüsü bekledik ama otobüs gelmedi. Bu yüzden taksiye bindik.
Anahtarımı bulamayınca kapıyı açamadım.
Anahtarımı bulamadım. Bu yüzden kapıyı açamadım.
Olumlu biçimde de bağlama göre neden anlamı bulunabilir: Çok yorulunca biraz dinlendim. Yorulmak hem dinlenmenin zamanını hem de nedenini açıklar.
Kısa kontrol listesi
Bir cümle kurarken şu adımları izle:
- Zamanı belirleyen olayı seç: Ders bitti.
- Fiile uygun eki getir: bitince.
- Ana eylemi ekle: Ders bitince eve döndük.
- Eylemi yapan kişiyi ve zamanı açık tut: Ders bitince ben eve döneceğim.
-ınca / -ince / -unca / -ünce olayları zaman bakımından bağlar. Ünlüden sonra y kullanılır. Olumsuz biçimler -mayınca / -meyince olur; zaman ve kişi bilgisi ana cümlede tamamlanır.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026