-lı ve -sız ile sıfat yapımı
Türkçede -lı ve -sız ekleriyle sıfat yapımını, ünlü uyumuna göre ek seçimini ve şekerli, tuzsuz, sütlü gibi sıfatların günlük cümlelerde kullanımını öğren.
Bir yiyecekte ne var, ne yok? Bir yer nasıl? -lı ve -sız ekleriyle isimlerden sıfat yapabilirsin: şekerli çay, şekersiz çay, güneşli hava. Ekin biçimini genellikle ismin son ünlüsüne göre seçersin.
Varlık ve yokluk anlatma
-lı, çoğu zaman bir şeyin bulunduğunu veya bir özelliğin olduğunu anlatır. -sız ise bir şeyin bulunmadığını anlatır.
| İsim | -lı ile sıfat | -sız ile sıfat |
|---|---|---|
| şeker | şekerli çay: içinde şeker var | şekersiz çay: içinde şeker yok |
| tuz | tuzlu çorba: içinde tuz var | tuzsuz çorba: içinde tuz yok |
| süt | sütlü kahve: içinde süt var | sütsüz kahve: içinde süt yok |
— Kahveni nasıl istersin?
— Sütlü, ama şekersiz olsun, lütfen.
Bu kahvede süt var, şeker yok.
Son ünlüye göre ek seçme
Her ekin dört biçimi vardır: -lı, -li, -lu, -lü ve -sız, -siz, -suz, -süz. Bu değişime ünlü uyumu denir.
| İsmin son ünlüsü | Varlık bildiren ek | Yokluk bildiren ek | Örnekler |
|---|---|---|---|
| a, ı | -lı | -sız | yağ → yağlı, yağsız |
| e, i | -li | -siz | şeker → şekerli, şekersiz |
| o, u | -lu | -suz | tuz → tuzlu, tuzsuz |
| ö, ü | -lü | -süz | süt → sütlü, sütsüz |
Eki seçmek için şu sırayı izle:
- İsmin son ünlüsünü bul: limon → o.
- Tablodan uygun eki seç: -lu veya -suz.
- Eki isme bitiştir: limonlu, limonsuz.
Bazı kelimeler bu uyuma uymaz: saat → saatli, saatsiz. Örneğin, saatli bir kule üzerinde saat olan bir kuledir. Bu tür kelimelerin ekli biçimlerini birlikte öğren.
Ekleri bitişik yazma
Bu ekler isimden ayrı yazılmaz. İsim ünlüyle bitse de doğrudan eklenir:
- para + lı → paralı
- para + sız → parasız
- su + lu → sulu
- su + suz → susuz
Araya başka bir harf koyma: sulu yazılır, suylu yazılmaz.
✗ şeker li çay → ✓ şekerli çay
✗ tuzlı çorba → ✓ tuzlu çorba
✗ sütsız → ✓ sütsüz
Hem bitişik yazıma hem de son ünlüye dikkat et.
Sıfatları cümlede kullanma
Bu sıfatları bir isimden önce kullanabilirsin. Bir şeyin nasıl olduğunu anlatırken cümle sonunda da kullanabilirsin.
Tuzsuz çorba istiyorum. → Bu çorba tuzsuz.
Şekerli çay içmiyorum. → Bu çay şekerli.
Bugün güneşli bir gün. → Bugün hava güneşli.
Birden fazla şeyden söz ederken sıfata çoğul eki ekleme:
- renkli kalemler
- şekersiz içecekler
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Her zaman tam karşıt değiller
Bu ekler yalnızca yiyecek ve içeceklerle kullanılmaz:
- gözlüklü çocuk: gözlük takan çocuk
- çiçekli elbise: üzerinde çiçek desenleri olan elbise
- güçlü insan: gücü çok olan insan
- güçsüz insan: gücü az olan insan
Her -lı sıfatının karşıtı günlük dilde -sız ile kurulmaz:
- evli ↔ bekâr: evsiz, evi olmayan kişi demektir; bekâr ile aynı anlama gelmez.
- yaşlı ↔ genç: yaşlı kelimesinin karşıtı gençtir.
- tatlı ↔ acı / tuzlu: Yiyeceklerde karşılaştırmaya göre acı biber – tatlı biber veya tatlı kurabiye – tuzlu kurabiye deriz. Tatsız ise tadı olmayan ya da lezzetli olmayan bir yiyeceği anlatabilir; yalnızca “tatlı değil” demek değildir.
Anlamını bir bütün olarak öğren
Bu kelimelerin günlük anlamlarını yalnızca kök ve ekten çıkarmaya çalışma; örnekleriyle birlikte öğren:
- akıllı: iyi düşünen, doğru kararlar veren — akıllı bir çocuk
- evli: eşi olan — Evliyim.
- tatlı: şeker tadı olan — tatlı bir elma
- işsiz: işi olmayan — Şu anda işsizim.
- yaşlı: yaşı ilerlemiş — yaşlı bir adam
Bir sıfatı yalnızca ekine bakarak değil, kullanıldığı cümleyle birlikte öğren. Şekersiz için “şeker yok” açıklaması yeterlidir; güçsüz ise “hiç gücü yok” demek zorunda değildir.
Köken ve aidiyet bildirme
-lı, -li, -lu, -lü ekleri bir kişinin nereli olduğunu veya hangi yerden geldiğini de anlatır:
- İstanbul → İstanbullu
- Ankara → Ankaralı
- İzmir → İzmirli
- köy → köylü
— Nerelisin?
— İzmirliyim. Sen nerelisin?
— Ben Ankaralıyım.
Bu kelimeler bir isimden önce de kullanılabilir: İstanbullu bir arkadaş, köylü bir kadın.
Özel adlardan bu eklerle oluşan kelimelerde kesme işareti kullanılmaz: İstanbullu, Ankaralı, İzmirli.
✗ İstanbul'lu → ✓ İstanbullu
Zamirlerle -sız kullanma
-sız eki ben, sen, o gibi zamirlere de eklenir:
- ben + siz → bensiz: ben olmadan
- sen + siz → sensiz: sen olmadan
- o + suz → onsuz: o olmadan
O zamirinde araya n girer: onsuz.
Bu kelimeler bir eylemin nasıl yapıldığını anlatırken zarf gibi kullanılır:
Sensiz gitmem. → Sen olmadan gitmem.
Bensiz başlayın. → Ben olmadan başlayın.
Ayşe bugün gelmiyor. Onsuz yemek yiyeceğiz. → Ayşe olmadan yemek yiyeceğiz.
Kısa kontrol listesi
- Bir şey var mı? Uygun kelimelerde -lı, -li, -lu, -lü kullan: sütlü kahve.
- Bir şey yok mu? Uygun kelimelerde -sız, -siz, -suz, -süz kullan: sütsüz kahve.
- Son ünlüyü kontrol et ve eki bitişik yaz.
- Kelimenin cümledeki anlamına dikkat et.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
76 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 76 words and review them later.
Anlamı kalıplaşmış sıfatlar ve karşıtları
38 wordsVarlık ve yokluk bildiren sıfat çiftleri
38 wordsLast updated October 12, 2026