-makla birlikte ve -mekle beraber.

-makla birlikte ve -mekle beraber, bir bilgiyi kabul ederek onu başka bir bilgiyle sınırlandırmana veya aynı konuya yeni bir özellik eklemene yarar. Özellikle yazılı ve resmî anlatımda kullanılan bu yapılarla karşıtlık ve ekleme ilişkilerini daha ölçülü biçimde kurabilirsin.

1.Bir bilgiyi kabul edip sınırlandırma

Bu yapıların yaygın işlevi, ilk yargının geçerliliğini kabul ederken ondan çıkarılabilecek sonucu sınırlamaktır. İlk bölümdeki bilgi reddedilmez; ancak asıl değerlendirme temel cümlede verilir.

Bu nedenle yapı, eleştiri ve çekinceleri dengeli biçimde sunmak için elverişlidir. Bununla birlikte, kendiliğinden bir nezaket ifadesi değildir; sözün tonu seçilen sözcüklere ve bağlama da bağlıdır.

2.Yapının kuruluşu

Fiile, ünlü uyumuna göre -mak veya -mek, ardından -la veya -le gelir. Birlikte ve beraber ayrı yazılır. Başlıktaki eşleşme zorunlu değildir: Her iki ek biçimi de her iki sözcükle kullanılabilir.

Fiilin son ünlüsü	Ek biçimi	Birlikte ile	Beraber ile
a, ı, o, u	-makla	çalışmakla birlikte	çalışmakla beraber
e, i, ö, ü	-mekle	gelişmekle birlikte	gelişmekle beraber

Bu iki yapı arasında sabit bir anlam ayrımı yoktur. Pek çok bağlamda biri diğerinin yerine kullanılabilir.

Sıfat veya isimle bir değerlendirme yaparken olmak kullanılır:

• Sıfat: Çözüm pratik olmakla birlikte uzun vadede pahalıdır.
• İsim: Bu metin bir taslak olmakla beraber temel önerileri açıkça ortaya koyuyor.
• Olumsuz sıfat yüklemi: Sorun önemsiz olmamakla birlikte acil müdahale gerektirmiyor.

3.Karşıtlık mı, ekleme mi?

İki yapı da yalnızca karşıtlık bildirmez. Bağlama göre ilk bilgiye ikinci bir özellik veya işlev ekleyebilir. İlişkiyi yalnızca ekten değil, iki yargının içeriğinden çıkarırsın.

İlişki	Örnek	Anlamı açan ifade
Karşıtlık	Yazılım hızlı çalışmakla birlikte sık sık hata veriyor.	Hızlı çalışıyor, ancak sık sık hata veriyor.
Ekleme	Merkez araştırma yapmakla beraber genç araştırmacılara eğitim de veriyor.	Araştırma yapıyor; ayrıca eğitim veriyor.

Ekleme okumasında ayrıca, de/da gibi sözler anlamı belirginleştirebilir. Ancak de/da tek başına kesin bir ölçüt değildir; cümlenin bütünü değerlendirilmelidir.

Yalnızca ekleme yapmak istiyorsan ve cümle karşıtlık olarak da anlaşılabilecekse ayrıca veya bunun yanı sıra daha açık bir tercih olabilir.

4.Olumsuzluk ve zaman yorumu

Olumsuzluk eki -ma/-me, -mak/-mek ekinden önce gelir. Böylece -mamakla ve -memekle biçimleri oluşur.

Olumsuzluk ilk yargıya aittir; temel cümleyi kendiliğinden olumsuz yapmaz. Örneğin ilk cümlede görüşe katılmıyorum, fakat gerekçeleri dikkate alıyorum.

-makla/-mekle kendi başına geçmiş, şimdiki veya gelecek zamanı belirtmez. Zaman yorumu bağlamdan, zaman ifadelerinden ve temel cümlenin yükleminden anlaşılır.

Zaman bağlamı	Örnek
Geçmiş	O dönemde aynı kurumda çalışmakla birlikte pek görüşmüyorduk.
Şimdi	Şu anda aynı kurumda çalışmakla birlikte farklı projelerde görev alıyoruz.

Önceden tamamlanmış bir eylemi özellikle belirtmek için -mış/-miş/-muş/-müş olmakla birlikte/beraber kullanılabilir:

5.Üslup, vurgu ve yakın ifadeler

Bu yapılar özellikle raporlarda, akademik metinlerde ve ölçülü değerlendirmelerde kullanılır. Gündelik konuşmada çoğu zaman ama ile kurulan bir cümle daha yalın duyulur.

Anlatım tercihi	Örnek
Daha gündelik	Seni anlıyorum ama aynı fikirde değilim.
Daha resmî ve ölçülü	Seni anlamakla birlikte aynı fikirde değilim.

Karşıtlık kullanımında -masına rağmen yakın bir anlam verebilir. Ancak bu eşdeğerlik ekleme kullanımına taşınamaz:

• Karşıtlık: Yöntem pahalı olmakla birlikte tercih ediliyor. → Yöntem pahalı olmasına rağmen tercih ediliyor.
• Ekleme: Kurum burs vermekle beraber öğrencilere danışmanlık da sunuyor. → Kurum burs veriyor; ayrıca öğrencilere danışmanlık sunuyor.

İkinci örnekte burs vermesine rağmen demek, burs verme ile danışmanlık sunma arasında beklenmedik bir karşıtlık kurar; özgün anlamı korumaz.

Bilgilerin sırası da vurguyu değiştirir:

6.Kullanım kontrolü

Bir cümle kurarken şu sırayı izle:

1. İki yargı arasında karşıtlık mı, ekleme mi olduğunu belirle.
2. Fiile uygun biçimi seç: -makla veya -mekle. Ardından birlikte ya da beraber kullan.
3. İsim veya sıfatla yargı bildiriyorsan olmak kullan; olumsuzluk gerekiyorsa -mamakla/-memekle biçimini kur.
4. Asıl değerlendirmeyi temel cümleye yerleştir; zaman ilişkisinin bağlamdan açıkça anlaşıldığını kontrol et.

Kısacası, bu yapılar ilk bilgiyi geçersiz kılmaz. Onu kabul ederek bir sınır getirir veya yeni bir bilgi ekler; hangi ilişkinin kurulduğunu bağlam belirler.