-mış gibi ve -acak gibi ile görünüş (B2)

-mış gibi ve -acak gibi, bir olayın kesinliğini değil, verdiği izlenimi anlatır. Bu yapılarla gerçekleşmiş görünen bir eylemi, gerçekleşmesi beklenen bir eylemden ayırabilir; davranışların yarattığı görünüşü ifade edebilirsin.

Gerçekleşmiş mi, gerçekleşecek mi?

-mış gibi, bir eylem gerçekleşmiş izlenimi verir. -acak gibi ise bir eylemin gerçekleşeceği izlenimini veya olasılığını anlatır.

Yapı	Temel anlam	Örnek
-mış gibi	Eylem gerçekleşmiş izlenimi var.	Yerler ıslak; yağmur yağmış gibi görünüyor.
-acak gibi	Eylemin gerçekleşeceği izlenimi var.	Kara bulutlar geliyor; yağmur yağacak gibi görünüyor.

İlk örnekte yağmurun yağdığını kesin olarak söylemiyoruz. Islak yerlerden bir sonuç çıkarıyoruz. İkinci örnekte ise bulutlara bakarak yağmur bekliyoruz.

-mış gibi, olayın mutlaka gerçek dışı olduğunu göstermez. Yağmur gerçekten yağmış olabilir. Yapı, konuşanın olayı kesin bir bilgi olarak sunmadığını gösterir.

Yapıların kuruluşu

Fiillerle temel sıra şöyledir: fiil kökü veya gövdesi + ek + gibi. İsim ve sıfatlara ise -(y)mış getirilerek benzer bir yapı kurulur. Gibi ayrı yazılır.

Ek	Ünlü uyumuna göre biçimler	Örnekler
-mış	-mış, -miş, -muş, -müş	bakmış gibi, gelmiş gibi, durmuş gibi, gülmüş gibi
-acak	-acak, -ecek	bakacak gibi, gelecek gibi
-(ı)yor	-ıyor, -iyor, -uyor, -üyor; ünlüyle biten gövdelerde -yor	Biri kapıyı çalıyor gibi.
-(ı)yormuş	-ıyormuş, -iyormuş, -uyormuş, -üyormuş; ünlüyle biten gövdelerde -yormuş	Dinliyormuş gibi yaptı.
-acakmış	-acakmış, -ecekmiş	Gidecekmiş gibi davrandı.
İsim / sıfat + -(y)mış	-(y)mış, -(y)miş, -(y)muş, -(y)müş	Hastaymış gibi davrandı. Otelde evdeymiş gibi rahat hareket etti.

-acak / -ecek, ünlüyle biten fiile gelirken araya y girer: arayacak gibi, bekleyecek gibi. Bazı fiillerde kökte değişiklik görülür: gitmiş gibi, ama gidecek gibi; etmiş gibi, ama edecek gibi.

Dinliyormuş gibi, sürmekte olan bir eylemin görünüşünü; gidecekmiş gibi, beklenen bir eylemin görünüşünü anlatır. Yapmak ve davranmak ile bu biçimler rol yapmayı anlatmak için sık kullanılır. Dinlemek → dinliyor → dinliyormuş gibi örneğinde şimdiki zaman ekinden önce e, i olur. İsim ve sıfatlarda son ses ünlüyse araya y girer: hasta → hastaymış gibi, evde → evdeymiş gibi.

-(ı)yor gibi, o anda sürmekte olan bir olaya ilişkin izlenimi anlatabilir: Biri kapıyı çalıyor gibi. veya Yağmur yağıyor gibi. -(ı)yormuş gibi ise özellikle yapmak / davranmak ile rol yapmayı, başka bağlamlarda benzetmeyi anlatmak için sık kullanılır: Beni dinliyormuş gibi yaptı ama aklı başka yerdeydi. Bu ayrım kesin değildir; -(ı)yormuş gibi tek başına rol yapıldığını göstermez: Yan odadan ses geliyor; biri konuşuyormuş gibi. Burada da duyulan sese dayalı bir izlenim vardır.

Bu gruplar farklı yüklemlerle kullanılabilir:

Görünmek: Bir izlenimi anlatır. → Çok yorulmuş gibi görünüyorsun.
Durmak: Görünüşe dayalı bir değerlendirme bildirir. → Bu raf düşecek gibi duruyor.
Davranmak / yapmak: Bir davranışın yarattığı izlenimi anlatır. → Haberi ilk kez duymuş gibi yaptı.

Yapı doğrudan yüklem de olabilir. Bu durumda kişi eki gibi sözcüğüne gelir:

Ben bütün gece çalışmış gibiyim.
Biz bu işi zamanında bitiremeyecek gibiyiz.
Sen birazdan ağlayacak gibisin.

Olmak ve gelmek ile sık kullanılan kalıplar

Kalıp	Kullanım	Örnek
-acak gibi olmak	Bir eylemin gerçekleşmesine yaklaşmayı anlatabilir.	Merdivende düşecek gibi oldum, ama korkuluğa tutunup dengemi korudum.
-mış gibi gelmek	Kişinin bir olay gerçekleşmiş hissine kapıldığını anlatır.	Bana biri seslenmiş gibi geldi, ama dönüp baktığımda kimse yoktu.
-mış gibi olmak	Eylemin sonucuna yaklaşma veya o sonucu yaşar gibi olma hissini anlatabilir.	Açıklamayı dinleyince anlamış gibi oldum, ama tek başıma çözmeyi deneyince hâlâ kafamın karışık olduğunu fark ettim.

İlk örnekte düşme tehlikesi yaşanmış, ancak kişi düşmemiştir. İkinci örnekte bana, izlenimin kime ait olduğunu gösterir. Üçüncü örnekte ise kişi kısa bir süre anladığını hissetmiştir; bilinçli olarak anlıyormuş gibi davranmamıştır.

İzlenim ile gerçek dışı davranış

-mış gibi, hem belirsiz bir izlenimi hem de gerçeğe uymayan bir davranışı anlatabilir. Hangi anlamın öne çıktığını bağlam ve yüklem belirler.

Sonuçtan çıkarılan izlenim:

Masada boş tabaklar var. Herkes yemeğini bitirmiş gibi görünüyor.

Yemeklerin bittiğini düşünüyoruz, ancak bunu kesin bilgi olarak sunmuyoruz.

Bilerek yaratılan görünüş:

Ece haberi zaten biliyordu ama ilk kez duymuş gibi yaptı.

Ece'nin haberi daha önce bildiği açıkça belirtiliyor. Burada Ece'nin davranışı gerçeği yansıtmıyor.

Her benzetme bilinçli bir rol yapma anlamına gelmez:

Bütün gün evdeydim ama saatlerce yürümüş gibi yorgunum.

Bu cümlede kişi yürümemiştir; yorgunluğunu uzun süre yürümenin sonucuna benzetir.

Sanki ile pekiştirme

Sanki, gibi ile birlikte kullanıldığında benzetmeyi veya izlenimi güçlendirir; zorunlu değildir.

Sanki hiçbir şey olmamış gibi konuşuyordu. → Yaşananları konuşmasına yansıtmıyordu.
Sanki bütün gece çalışmış gibi yorgun görünüyorsun. → Görünüşün, bütün gece çalışmış birini düşündürüyor.

Hiçbir şey olmamış gibi konuşuyordu cümlesi de doğrudur; sanki çıkarıldığında temel anlam korunur.

Üslup farkı: -mışçasına ve -casına ile kurulan benzetmeler, gibi kullanılan karşılıklarına göre daha çok yazı dilinde ve edebî anlatımda tercih edilir. Soruyu duymamışçasına sustu, Soruyu duymamış gibi sustu cümlesine yakın anlam taşır. Çocukçasına sevindi ise Çocuk gibi sevindi anlamında kullanılabilir. Bu ekler bitişik yazılır; ünlü ve ünsüz uyumuna göre biçimleri değişir.

Quick check

Try one question now.

Tamirciyi çalışırken görmedim. Ancak az önce bozuk olan kapı şimdi sorunsuz açılıyor. Tamirci kapıyı çoktan gibi görünüyor.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Beklenen eylem ve gerçekleşme ihtimali

-acak gibi, özellikle mevcut belirtilere dayanarak bir eylemi beklerken kullanılır. Yakın gelecek sık görülür, ancak yapı yalnızca yakın gelecekle sınırlı değildir.

İzlenim ve beklenti anlatırken -acak gibi görünmek / durmak, bilinçli rol yapmayı anlatırken -acakmış gibi yapmak / davranmak kullanabilirsin. Bunlar kullanım rehberidir; kesin bir dil bilgisi sınırı değildir. -acak gibi yapmak da doğrudur ve bağlama göre bir hareketi yapar gibi olmayı ya da rol yapmayı anlatabilir. Rol yapma anlamını yalnızca -mış eki değil, yüklem ve bağlam belirler.

Belirtilere dayalı beklenti:

Bardak masanın kenarında; düşecek gibi duruyor.

İşler iyi gidiyor. Bu yıl satışlar artacak gibi görünüyor.

Bilinçli rol yapma:

Mert aslında gitmek istemiyordu. Bizi şaşırtmak için kapıya yöneldi, çıkacakmış gibi yaptı, sonra geri dönüp oturdu.

İlk iki cümle bir beklenti bildirir. Mert'le ilgili örnekte ise çıkma niyeti olmadığı hâlde bilerek çıkacağı izlenimini yarattığı açıkça belirtilir.

Geçmişteki bir izlenim de anlatılabilir:

Sabah yağmur yağacak gibiydi ama hava açtı.

Sabahki belirtilere göre yağmurun daha sonra yağması bekleniyordu. -acak gibi kullanılması, olayın daha sonra mutlaka gerçekleştiği anlamına gelmez.

Olumsuz biçimler ve anlam farkı

Olumsuzluk eki, -mış veya -acak ekinden önce gelir: fiil + -ma / -me + -mış / -acak + gibi.

Olumlu	Olumsuz	Olumsuz biçimin anlamı
duymuş gibi	duymamış gibi	Duymadığı izlenimini veriyor.
görmüş gibi	görmemiş gibi	Görmediği izlenimini veriyor.
yağacak gibi	yağmayacak gibi	Yağmur beklenmiyor.
gelecek gibi	gelmeyecek gibi	Gelmesi beklenmiyor.

-ma / -me ünlüyle bittiği için -acak / -ecek öncesinde y kullanılır: gel-me-y-ecek.

Soruyu açıkça duydun ama duymamış gibi davrandın.

Gökyüzü açıldı; bugün yağmur yağmayacak gibi görünüyor.

Gelmiş gibi ile gelecek gibi aynı anlamı taşımaz.

Misafirler gelmiş gibi görünüyor. → Gelme eylemi gerçekleşmiş izlenimi var.

Misafirler gelecek gibi görünüyor. → Gelme eylemi henüz bir beklenti.

Her iki cümle de doğrudur; anlatmak istediğin zamana ve izlenime göre seçim yap.

Kısa seçim rehberi

Eylem gerçekleşmiş izlenimi mi veriyor? -mış gibi kullan: uyumuş gibi görünüyor.
Eylemin gerçekleşmesi mi bekleniyor? -acak gibi kullan: uyuyacak gibi görünüyor.
Birinin yarattığı görünüşü mü anlatıyorsun? Bağlama göre yapmak veya davranmak kullan: anlamış gibi yaptı.
Eylemi olumsuz mu anlatacaksın? Olumsuzluk ekini önce getir: anlamamış gibi, gelmeyecek gibi.

Görünüş, kesin bilgi değildir. Olayın gerçek olup olmadığını ve kişinin bilerek rol yapıp yapmadığını bağlamdan değerlendir.

1.Gerçekleşmiş mi, gerçekleşecek mi?

2.Yapıların kuruluşu

2.1Olmak ve gelmek ile sık kullanılan kalıplar

3.İzlenim ile gerçek dışı davranış

3.1Sanki ile pekiştirme