Olasılıkta -abilir, belki ve herhâlde.

1.Kesin bilgi değil, olasılık

Bir olaydan emin olmadığında -abilir, belki ve herhâlde ile olasılık bildirebilirsin. Bu ifadeler tahmininin gücünü gösterir. Seçtiğin fiil biçimi ise tahminin şimdiyle, gelecekle veya geçmişle ilgili olduğunu belirtir.

Bu üç ifade arasında kesin bir yüzde farkı yoktur. Ancak herhâlde, çoğu bağlamda belki ve -abilir biçimlerine göre daha güçlü bir beklenti bildirir.

İfade	Temel işlev	Örnek
-abilir	Bir durumu mümkün olarak sunar.	Toplantı uzun sürebilir.
belki	Bir ihtimali öne çıkarır; başka ihtimalleri açık bırakır.	Belki toplantı uzun sürer.
herhâlde	Konuşanın daha olası bulduğu tahmini belirtir.	Toplantı herhâlde uzun sürecek.

2.Olasılık bildiren -abilir

Olasılık anlamında sık kullanılan yapı fiil tabanı + -(y)abilir / -(y)ebilir + kişi eki biçimindedir. Son ünlüye göre a, ı, o, u ile -abilir; e, i, ö, ü ile -ebilir kullanılır. Fiil tabanı ünlüyle bitiyorsa araya y girer.

Fiil	Olasılık biçimi	Örnek
kalmak	kalabilir	Otobüs trafikte kalabilir.
gelmek	gelebilir	Akşam misafir gelebilir.
başlamak	başlayabilir	Ders biraz geç başlayabilir.
gecikmek	gecikebilirim	Yarın birkaç dakika gecikebilirim.

Bu yapı, yeterlik bildiren yapıyla aynıdır. Anlamı bağlam belirler.

3.Tahminin zamanı

-abilir tek başına geçmiş zamanı göstermez. Zamanı belirtmek için zaman ifadelerinden ve farklı fiil biçimlerinden yararlanırsın.

Zaman veya durum	Yapı	Örnek
Gelecekteki olay	fiil + -(y)abilir / -(y)ebilir	Yarın yağmur yağabilir.
Şu anda süren olay	fiil + -ıyor/-iyor/-uyor/-üyor + olabilir	Deniz şu anda uyuyor olabilir.
Geçmişteki olay	fiil + -mış/-miş/-muş/-müş + olabilir	Deniz mesajı görmüş olabilir.
Şimdiki durum veya özellik	isim ya da sıfat + olabilir	Deniz şu anda meşgul olabilir.

Görmüş olabilir ifadesi, görme olayının gerçekleştiğini kesin olarak bildirmez. Geçmişte gerçekleşmiş olması mümkün bir olayı anlatır.

4.Belki ve herhâlde ile tahmin

Belki, emin olmadığın bir seçeneği sunarken kullanılır. Herhâlde ise elindeki bilgiye, bir belirtiye veya beklentine dayanarak daha olası bulduğun açıklamayı sunar. Yine de kesinlik bildirmez.

Bu sözcükler cümlenin başında veya içinde bulunabilir:

• Belki yarın döneriz. / Yarın belki döneriz.
• Herhâlde evde. / Evde herhâlde.

Fiilin zamanı, tahminin zamanına göre değişir: Belki evde, belki yarın gelir, belki dün geldi. Geçmiş zamanlı bir fiil kullanman, başındaki belki veya herhâlde sözcüğünün kattığı belirsizliği ortadan kaldırmaz.

4.1Tahmin bildiren -DIr

-dır/-dir/-dur/-dür eki de bağlama göre tahmin bildirir ve herhâlde ile sık kullanılır. Ekin ünlüsü son ünlüye uyar; ç, f, h, k, p, s, ş, t ünsüzlerinden sonra -tır/-tir/-tur/-tür biçimleri kullanılır. Aşağıdaki üçüncü tekil kişi örneklerinde ek, isim yüklemine veya zaman eki almış fiile eklenir.

Tahminin zamanı veya türü	Yapı	Örnek
Şimdiki durum	isim + -DIr	İşten erken çıktı; herhâlde evdedir.
Şu anda süren olay	fiil + -ıyor/-iyor/-uyor/-üyor + -dur	Telefonunu açmıyor; şu anda uyuyordur.
Geçmişteki olay	fiil + -mış/-miş/-muş/-müş + -tır/-tir/-tur/-tür	Sabah kendini kötü hissediyordu; herhâlde hastalanmıştır.

Bu örneklerde konuşan, bir durumu yalnızca mümkün olarak sunmaktan çok, doğru olduğunu tahmin eder: Evde olabilir bir ihtimali açık bırakırken herhâlde evdedir daha güçlü bir beklenti bildirir. Ancak -DIr her kullanımda tahmin anlamına gelmez; Ankara Türkiye'nin başkentidir cümlesinde olduğu gibi bilgi vermek için de kullanılır.

5.Olumsuz ihtimal ve yazım

Bir olayın gerçekleşmemesi de ihtimal olabilir. Bunun için gelmeyebilir, olmayabilir gibi biçimler kullanılır. Şimdiki ve geçmişteki olaylarda olumsuzluğu ilgili fiilde veya olmayabilir biçiminde gösterebilirsin.

Olumlu ihtimal	Olumsuz ihtimal: asıl fiilde olumsuzluk	Olumsuz ihtimal: olabilir yerine olmayabilir
Ece yarın gelebilir.	Ece yarın gelmeyebilir.	—
Ece uyuyor olabilir.	Ece uyumuyor olabilir.	Ece uyuyor olmayabilir.
Ece mesajı görmüş olabilir.	Ece mesajı görmemiş olabilir.	Ece mesajı görmüş olmayabilir.

Görmemiş olabilir, görmeme durumunu olası bir açıklama olarak sunar. Görmüş olmayabilir ise görmüş olma varsayımının doğru olmayabileceğini öne çıkarabilir. Benzer biçimde uyumuyor olabilir, uyumama durumuna; uyuyor olmayabilir, uyuyor olma varsayımının geçerli olmayabileceğine odaklanabilir. Her iki çiftte de temel anlam çoğu bağlamda aynıdır; olumsuzluğun yeri zorunlu bir kesinlik farkı yaratmaz.

Belki gelmez ve herhâlde gelmeyecek de olumsuz tahmin bildirir. İkincisinde konuşanın gelmeme beklentisi genellikle daha güçlüdür.

6.Seçim yaparken

1. Bir durumu yalnızca mümkün olarak mı sunuyorsun? -abilir veya belki kullan.
2. Bir açıklamayı daha olası mı buluyorsun? Herhâlde kullanabilirsin; bunun kesin bilgi olmadığını unutma.
3. Şimdi süren bir eylemi mi tahmin ediyorsun? Çalışıyor olabilir gibi bir yapı seç.
4. Geçmişteki bir olayı mı tahmin ediyorsun? Gitmiş olabilir gibi bir yapı seç.
5. Olayın gerçekleşmemesi mi mümkün? Gelmeyebilir, belki gelmez gibi olumsuz biçimler kullan.

Kısacası, olasılık ifadesi tahminine yaklaşımını, fiil biçimi ve zaman ifadeleri ise tahminin hangi zamanla ilgili olduğunu gösterir.