Şart ekiyle gerçek koşullar
Türkçede gerçek koşulları -sa/-se ekiyle kurmayı, olumlu ve olumsuz biçimleri, kişi eklerini ve koşula bağlı sonuçları doğal örneklerle öğren.
Bir planın gerçekleşmesi başka bir duruma bağlı olabilir: Vaktim olursa seni ararım. Gerçekleşmesi mümkün koşulları anlatmak için -sa/-se kullanırsın. Bu yapıyla koşulu, koşulu gerçekleştiren kişiyi ve koşula bağlı sonucu belirtebilirsin.
Koşul ve sonuç
Koşul cümlesinde iki bölüm vardır. Bir bölüm koşulu, diğer bölüm bu koşula bağlı sonucu anlatır.
| Koşul | Sonuç |
|---|---|
| Yağmur yağarsa | pikniği iptal ederiz. |
| Erken çıkarsan | otobüse yetişirsin. |
| İşim erken biterse | seninle geleceğim. |
Bu cümlelerde koşulun gerçekleşmesi mümkündür ama kesin değildir. Örneğin Yağmur yağarsa pikniği iptal ederiz cümlesi, yağmurun mutlaka yağacağını söylemez.
Eğer sözcüğü koşulu belirginleştirir; kullanılması zorunlu değildir.
Eğer erken çıkarsan otobüse yetişirsin.
Erken çıkarsan otobüse yetişirsin.
İki cümlede de aynı koşul vardır.
Geniş zamanla koşul kurma
Gerçekleşmesi mümkün olaylarda sık kullanılan yapı şöyledir:
Fiil + geniş zaman eki + -sa/-se + kişi eki
Geniş zamanın olumlu biçimini temel alırsın: gelir → gelirse, yapar → yaparsa, okur → okursa.
Şart eki iki biçimlidir. Kendisinden önceki son ünlü a, ı, o, u ise -sa; e, i, ö, ü ise -se gelir.
| Kişi | gelmek | yapmak |
|---|---|---|
| Ben | gelirsem | yaparsam |
| Sen | gelirsen | yaparsan |
| O | gelirse | yaparsa |
| Biz | gelirsek | yaparsak |
| Siz | gelirseniz | yaparsanız |
| Onlar | gelirlerse | yaparlarsa |
Kişi eki şart ekinden sonra gelir: gel-ir-se-m. Ancak tablodaki üçüncü çoğul kişi biçiminde -ler/-lar, şart ekinden öncedir: gel-ir-ler-se.
Özne açıkça onlar olduğunda çoğul eki kullanılmayabilir: Onlar gelirse birlikte yemek yeriz. Onlar gelirlerse biçimi de doğrudur.
Gelirsen sevinirim cümlesinde gelmen gerçekleşmesi mümkün bir koşuldur. Gelsen sevinirdim ise bir dilek veya varsayım anlatır; burada öğrendiğin gerçek koşul kullanımından farklıdır.
Olumsuz koşullar
Olumsuz geniş zamanlı koşulda -mazsa/-mezse kullanırsın. Ardından kişi eki gelir.
| Kişi | Olumsuz koşul |
|---|---|
| Ben | gelmezsem |
| Sen | gelmezsen |
| O | gelmezse |
| Biz | gelmezsek |
| Siz | gelmezseniz |
| Onlar | gelmezlerse |
Diğer ünlü uyumu biçimine örnek: yapmazsam, yapmazsan, yapmazsa.
Geniş zamanın bağımsız olumsuz biçimleri gelmem, gelmeyiz olsa da koşul kurarken gelmezsem, gelmezsek dersin.
Bugün yağmur yağmazsa yürüyüşe çıkacağız.
Yarın toplantıya gelmezsen sana notları gönderirim.
Bu akşam yemeği evde yemezsek dışarıda yeriz.
Gelmemse yerine gelmezsem, gelmeyizse yerine gelmezsek kullan.
✓ Yarın gelmezsem beni ara.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Başka zamanlarla gerçek koşullar
Şart eki yalnızca geniş zamanla kullanılmaz. Koşulun zamanına göre başka zaman eklerinden sonra da gelebilir.
| Bağlam | Örnek | Anlam |
|---|---|---|
| Geleceğe yönelik bir plan veya beklenti | Yarın gelecekse haber ver. | Yarın gelme planı veya beklentisi koşuldur. |
| Şu anda devam eden bir durum | Şu anda çalışıyorsan seni daha sonra ararım. | Çalışıp çalışmadığını bilmiyorum. |
| Tamamlanıp tamamlanmadığı bilinmeyen bir olay | Ödevini bitirdiysen dışarı çıkabilirsin. | Ödevinin bitmiş olması koşuldur. |
| Önceden gerçekleşmiş olabilecek bir olay | Ali gelmişse başlayalım. | Ali'nin artık gelmiş olması koşuldur. |
Gelirse gelme olasılığını koşul yapar. Gelecekse geleceğe yönelik bir planı veya beklentiyi öne çıkarır. Gelmişse ise gelme olayının daha önce gerçekleşmiş olmasını koşul yapar; konuşan kişi bunu kesin olarak bilmiyor olabilir.
Bitirdiysen biçiminde geçmiş zaman eki -di ile şart eki -se arasına y girer: bitir-di-y-se-n.
Ödevini bitirdiysen cümlesi, ödevin bitmediğini söylemez. Konuşan kişi ödevin bitip bitmediğini bilmiyor olabilir. Burada geçmişteki gerçek bir durumu koşul olarak kullanır.
İsim, sıfat ve var/yok ile koşullar
Bir durumu koşul yapmak için isim ve sıfatlardan, ayrıca var/yok sözcüklerinden sonra ise kullanabilirsin. İse ayrı yazılabilir veya -(y)sa/-(y)se biçiminde sözcüğe eklenebilir. Birleşik biçimde son ünlüye göre -sa veya -se seçilir. Sözcük ünlüyle bitiyorsa araya y girer; kişi eki şart ekinden sonra gelir: ev-de-y-se-n, hasta-y-sa-n, yorgun-sa-n.
| Ayrı biçim | Birleşik biçimle örnek |
|---|---|
| öğrenci isen | Öğrenciysen indirimden yararlanabilirsin. |
| evde isen | Evdeysen sana uğrayayım. |
| hasta isen | Hastaysan dinlen. |
| yorgun isen | Yorgunsan biraz ara ver. |
| paran var ise | Paran varsa bileti bugün alabilirsin. |
| vaktin yok ise | Vaktin yoksa yarın konuşalım. |
Sonuç bölümünü seçme
Sonuç bölümünde tek bir zaman veya kip kullanmak zorunda değilsin. Ne anlatmak istediğine göre biçimi seçersin.
- Genel sonuç: Bu düğmeye basarsan kapı açılır.
- Gelecek planı: İşim erken biterse seninle geleceğim.
- Yönerge: Geç kalırsan bana haber ver.
- Olumsuz sonuç: Yağmur yağarsa dışarı çıkmayacağız.
Koşul bölümünün kişisi ile sonuç bölümünün kişisi farklı olabilir: Sen gelirsen ben de gelirim. İlk bölümde koşul senin gelmendir; ikinci bölümde sonucu ben gerçekleştiririm.
Koşul bölümü genellikle önce gelir: Geç kalırsan beni ara.
Yazıda şart ekiyle biten koşul bölümünden sonra normalde virgül koyma:
✓ Vaktin olursa beni ara.
Kısa kontrol listesi
Gerçek bir koşul kurarken şu sırayı izle:
- Koşulu seç: Erken çıkmak.
- Zamanı ve kişiyi belirle: Yarın senin erken çıkman → erken çıkarsan.
- Gerekirse olumsuz yap: Erken çıkmazsan.
- Uygun sonucu ekle: Erken çıkmazsan otobüsü kaçırırsın.
Gelirsen mümkün bir olayı, gelmezsen bu olayın gerçekleşmemesini koşul yapar. Sonuç bölümünde ise bir durumu, planı veya yönergeyi anlatabilirsin.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026