Şimdiki zamanda ünlü daralması
Şimdiki zamanda -yor ekiyle a ve e seslerinin ı, i, u, ü seslerine dönüşmesini; bekliyor, oynuyor, diyor ve yiyor gibi biçimlerin yazımını öğren.
Ünlü daralması nedir?
Şimdiki zamanda -yor ekiyle bazı fiillerin son sesi değişir: bekle → bekliyor, oyna → oynuyor. Bu değişime ünlü daralması denir. Burada bu biçimleri ve diyor, yiyor sözcüklerinin yazımını öğreneceksin.
Fiilin sonundaki a veya e, -yor ekinden önce ı, i, u, ü seslerinden birine dönüşür.
- Ben otobüs bekliyorum. → bekle → bekliyor
- Çocuk parkta oynuyor. → oyna → oynuyor
Hangi ses kullanılır?
Önce fiilden -mak / -mek bölümünü çıkar: başlamak → başla, söylemek → söyle. Son ses a veya e ise ondan önceki ünlüye bak.
| Son a/e'den önceki ünlü | Yeni ses | Fiil | Şimdiki zaman |
|---|---|---|---|
| a, ı | ı | başla, hazırla, ara | başlıyor, hazırlıyor, arıyor |
| e, i | i | bekle, izle | bekliyor, izliyor |
| o, u | u | oyna, kutla | oynuyor, kutluyor |
| ö, ü | ü | söyle, süsle | söylüyor, süslüyor |
Örneğin oyna fiilinde son a'dan önce o vardır. Bu yüzden a → u olur: oynuyor.
Yalnızca sondaki a veya e değişir. Başla → başlıyor biçiminde ilk a aynı kalır.
Olumsuz biçimler
Olumsuzluk eki -ma / -me de -yor ekinden önce daralır. Yeni sesi seçmek için yine önceki ünlüye bak:
| Fiil | Olumsuzluk ekiyle | Şimdiki zaman |
|---|---|---|
| yap | yap-ma | yapmıyor |
| gel | gel-me | gelmiyor |
| oku | oku-ma | okumuyor |
| gül | gül-me | gülmüyor |
Diyor ve yiyor
Demek ve yemek fiillerinin bu biçimlerini birlikte öğren:
| Fiil | Şimdiki zaman | Örnek |
|---|---|---|
| demek | diyor | Ece bana merhaba diyor. |
| yemek | yiyor | Ali elma yiyor. |
Bu iki fiilde e → i olur. De ve ye biçimlerinde son e'den önce başka bir ünlü yoktur; bu yüzden tabloyu kullanamazsın ve diyor, yiyor biçimlerini ezberlemelisin.
- Ben elma yiyorum.
- Sen ne diyorsun?
- O yemek yiyor.
Kişi değişse de daralan ünlü aynı kalır: yiyorum, yiyorsun, yiyor.
Olumsuz biçimlerde ise de ve ye aynı kalır; daralan ses -me ekindeki e'dir: de-me → demiyor, ye-me → yemiyor. Dimiyor ve yimiyor yazımları yanlıştır.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Yazarken dikkat et
-yor ekinden önce sondaki a veya e'yi koruma. Daralmayı yazıda da göster.
- Yanlış: bekleyor → Doğru: bekliyor
- Yanlış: oynayor → Doğru: oynuyor
- Yanlış: deyor → Doğru: diyor
- Yanlış: yeyor → Doğru: yiyor
Her -yor biçiminde ünlü daralması yoktur. Oku → okuyor örneğinde u zaten vardır; değişmez. Gel → geliyor örneğinde ise fiil l ile biter; bir a veya e daralmaz.
Ünsüzle biten fiillere son ünlüye göre -ıyor / -iyor / -uyor / -üyor gelir. Buradaki ı, i, u, ü ekin parçasıdır:
| Fiilin son ünlüsü | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı | -ıyor | bak + ıyor → bakıyor |
| e, i | -iyor | gel + iyor → geliyor |
| o, u | -uyor | koş + uyor → koşuyor |
| ö, ü | -üyor | gül + üyor → gülüyor |
Kısa kontrol listesi
- -mak / -mek bölümünü çıkar: dinlemek → dinle.
- Son sese bak: dinle sonunda e var.
- Önceki ünlüyü bul: i. Bu yüzden sondaki e → i olur.
- Biçimi yaz: dinliyor.
Hatırla: başlıyor, bekliyor, oynuyor, söylüyor. İki kısa fiili de unutma: de → diyor, ye → yiyor.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
Ünlüsü daralan yaygın fiiller
12 wordsLast updated October 12, 2026