Do, bởi và nhờ: nguồn gốc và đánh giá nguyên nhân
Phân biệt do, bởi và nhờ khi nêu nguyên nhân, nguồn gốc; chọn cấu trúc phù hợp để diễn đạt khách quan, ghi nhận sự giúp đỡ và tránh nhầm với tác nhân.
Khi giải thích một kết quả, bạn có thể nêu nguyên nhân một cách tương đối khách quan hoặc thể hiện sự đánh giá của mình. Do, bởi và nhờ giúp diễn đạt những khác biệt đó; chúng cũng có thể chỉ nguồn tạo ra một sản phẩm hoặc sự hỗ trợ dẫn đến thành công.
Nguyên nhân và cách đánh giá
Ba từ này không chia nguyên nhân thành ba nhóm hoàn toàn tách biệt. Sự khác nhau chủ yếu nằm ở cách trình bày và thái độ của người nói.
| Từ | Cách dùng chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| do | Nêu nguyên nhân hoặc nguồn tạo ra kết quả; thường gặp trong thông báo, báo cáo | Chuyến bay bị hoãn do sương mù. |
| bởi | Nêu lý do giải thích; thường gặp trong văn viết hoặc lời giải thích có tính suy ngẫm | Cô ấy do dự bởi chưa có đủ thông tin. |
| nhờ | Nêu nguyên nhân được nhìn nhận là có lợi hoặc góp phần tạo ra kết quả tốt | Nhờ có bản đồ, chúng tôi tìm được đường về. |
Do và bởi không tự mang nghĩa xấu. Chúng vẫn dùng được với kết quả tốt: “Năng suất tăng do quy trình được cải tiến.” Ngược lại, nhờ thường cho thấy người nói đánh giá tích cực vai trò của nguyên nhân.
Đặt nguyên nhân trước hoặc sau kết quả
Sau do, bởi, nhờ có thể là một cụm danh từ hoặc một mệnh đề, tức là một phần có nội dung như một câu.
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| Kết quả + do + cụm danh từ | Sự cố xảy ra do lỗi kỹ thuật. |
| Do + mệnh đề + kết quả | Do máy chủ gặp sự cố, trang web tạm thời không truy cập được. |
| Kết quả + bởi + mệnh đề | Tôi chọn căn hộ này bởi nó gần nơi làm việc. |
| Nhờ + cụm danh từ + kết quả | Nhờ sự hỗ trợ của đồng nghiệp, Lan hoàn thành báo cáo đúng hạn. |
| Nhờ + mệnh đề + nên + kết quả | Nhờ mọi người phối hợp tốt nên công việc hoàn thành sớm. |
Khi nguyên nhân đứng trước, do và nhờ có thể đi cùng nên ở phần kết quả. Nên không bắt buộc; nếu không dùng, thường có dấu phẩy giữa hai phần.
Bởi thường đứng sau phần nêu kết quả. Khi đặt lời giải thích lên trước, bởi vì là một lựa chọn quen thuộc: “Bởi vì chưa có đủ thông tin, cô ấy chưa thể quyết định.” Không cần đổi mọi trường hợp bởi thành bởi vì.
Nếu hai phần có chủ thể khác nhau, hãy nêu rõ từng chủ thể: Nhờ Lan giải thích kỹ, tôi hiểu rõ yêu cầu. Người giải thích là Lan; người hiểu là tôi.
Chọn do hay nhờ để thể hiện thái độ
Cùng một sự việc có thể được trình bày theo hai cách. Đổi do thành nhờ không chỉ là đổi từ: người nói chuyển sang ghi nhận một yếu tố có lợi.
Trong báo cáo: Doanh số tăng do công ty thay đổi cách bán hàng.
Câu này xác định nguyên nhân của sự tăng trưởng.
Khi đánh giá thành công: Doanh số tăng nhờ công ty thay đổi cách bán hàng.
Câu này nhấn mạnh tác dụng tích cực của sự thay đổi.
Một sự việc vốn bất lợi vẫn có thể đi sau nhờ nếu nó dẫn đến kết quả có lợi trong tình huống cụ thể.
Nhờ chuyến tàu bị chậm, tôi mới kịp lên tàu.
Tàu chậm thường gây bất tiện, nhưng ở đây sự chậm trễ giúp người nói không lỡ tàu. Cách dùng nhờ vì thế hoàn toàn tự nhiên.
Nhờ thể hiện cách đánh giá trong ngữ cảnh, không khẳng định nguyên nhân luôn tốt đối với mọi người. Ngoài ra, ghi nhận nguyên nhân bằng nhờ không nhất thiết là lời cảm ơn: “Nhờ trời nắng, quần áo khô nhanh.”
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Phân biệt nguyên nhân với người tạo ra sản phẩm
Do còn giới thiệu người thực hiện hoặc tạo ra một sản phẩm. Khi đó, câu trả lời cho câu hỏi “Ai làm?” chứ không chỉ cho câu hỏi “Vì sao?”.
- Nguyên nhân: Buổi diễn bị hủy do đạo diễn bị ốm.
- Người thực hiện: Vở kịch này do Lan đạo diễn.
- Nguồn hỗ trợ: Buổi diễn thành công nhờ sự hỗ trợ của Lan.
Trong câu thứ hai, do + người thực hiện + hành động xác định vai trò của Lan. Câu thứ ba chỉ nói Lan góp phần vào thành công, không cho biết Lan có phải đạo diễn hay không.
Bởi cũng có thể giới thiệu tác nhân trong câu bị động: “Bản dịch được thực hiện bởi một nhóm tình nguyện viên.” Ở đây, bởi không nêu lý do. Một cách diễn đạt gọn khác là: “Bản dịch này do một nhóm tình nguyện viên thực hiện.”
Không nên thay từ một cách máy móc: do Lan thiết kế và được thiết kế bởi Lan có trật tự thành phần khác nhau.
Những cách dùng dễ gây hiểu sai
Nếu chỉ muốn giải thích một thiệt hại, thường chọn do hoặc bởi, không chọn nhờ.
Trung tính: Do anh gửi hồ sơ muộn, cả nhóm lỡ hạn đăng ký.
Có thể bị hiểu là mỉa mai: Nhờ anh gửi hồ sơ muộn mà cả nhóm lỡ hạn đăng ký!
Câu thứ hai không phải lỗi cấu trúc, nhưng dễ mang ý trách móc. Nó không phù hợp với một báo cáo trung tính.
Cũng cần phân biệt hai cách dùng của nhờ:
- Nhờ Mai kiểm tra, tôi phát hiện ra lỗi. Mai đã kiểm tra; việc đó giúp tôi phát hiện lỗi.
- Tôi nhờ Mai kiểm tra bản báo cáo. Tôi đề nghị Mai làm việc đó; câu chưa khẳng định Mai đã kiểm tra hay chưa.
Ở câu thứ nhất, nhờ giới thiệu nguyên nhân có lợi. Ở câu thứ hai, nhờ là động từ diễn đạt lời đề nghị giúp đỡ.
Cách chọn nhanh
- Muốn xác định nguyên nhân, nhất là trong thông báo hoặc báo cáo: cân nhắc do.
- Muốn đưa ra một lý do giải thích: có thể dùng bởi, thường sau phần nêu kết quả.
- Muốn ghi nhận nguyên nhân có lợi trong tình huống đang nói: chọn nhờ.
- Muốn xác định ai tạo ra sản phẩm: dùng mẫu sản phẩm + do + người thực hiện + hành động.
Hãy kiểm tra cả quan hệ nguyên nhân, vai trò của người được nhắc đến và thái độ muốn thể hiện, thay vì coi ba từ này là những từ luôn thay thế được cho nhau.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
5 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 5 words and review them later.
Do, bởi và nhờ: nguồn gốc và đánh giá nguyên nhân
5 wordsLast updated October 23, 2026