B2 · Upper IntermediateLesson 2 of 4

Trừ khi và nếu không: ngoại lệ của điều kiện

Phân biệt trừ khi và nếu không để nêu ngoại lệ, diễn đạt điều kiện phủ định, nối lời nhắc với hậu quả và tránh làm thay đổi ý khi viết lại câu.

Trừ khi nêu một ngoại lệ; nếu không có thể nêu điều kiện phủ định hoặc nối một lời nhắc với hậu quả. Bạn sẽ học cách phân biệt các cách dùng này và viết lại câu mà không làm thay đổi điều kiện được nói đến.

Trừ khi: nêu ngoại lệ

Dùng trừ khi khi bạn muốn nói một việc sẽ xảy ra, một dự định được giữ nguyên hoặc một quy định được áp dụng, ngoài trường hợp đặc biệt được nêu sau đó.

Nhóm tôi sẽ họp trực tiếp, trừ khi có thông báo thay đổi.

Dự định chính là họp trực tiếp. Thông báo thay đổi là ngoại lệ có thể làm dự định đó thay đổi.

Phần sau trừ khi nêu một điều kiện, không khẳng định điều kiện ấy đã xảy ra hay chắc chắn sẽ xảy ra.

Đặc biệt, việc xuất hiện ngoại lệ không tự động bảo đảm kết quả ngược lại. Trong ví dụ trên, nếu có thông báo thay đổi, nhóm có thể họp trực tuyến, đổi giờ hoặc hủy buổi họp; câu chưa nói rõ kết quả nào.

Vị trí và cấu trúc

Ngoại lệ thường đứng sau ý chính, nhưng cũng có thể đứng đầu câu để được chú ý trước.

Cấu trúc Ví dụ
Ý chính, trừ khi + điều kiện ngoại lệ Tôi sẽ đến, trừ khi phải làm thêm.
Trừ khi + điều kiện ngoại lệ, ý chính Trừ khi phải làm thêm, tôi sẽ đến.
Nếu + chủ ngữ + không + hành động, thì + kết quả Nếu tôi không phải làm thêm thì tôi sẽ đến.

Ở hai câu đầu, người phải làm thêm được hiểu là tôi. Khi hai vế nói về hai người khác nhau, cần nêu rõ chủ ngữ để tránh hiểu nhầm:

Lan sẽ gửi hồ sơ hôm nay, trừ khi trưởng phòng yêu cầu sửa lại.

Trong văn viết, thường dùng dấu phẩy để tách phần ngoại lệ với trừ khi. Với câu điều kiện có nếu, từ thì có thể được lược bỏ nếu quan hệ giữa hai vế đã rõ.

Nếu không: hai cách dùng cần phân biệt

Điều kiện phủ định được nói rõ

Trong câu Nếu Nam không đến thì chúng ta bắt đầu trước, từ không phủ định hành động đến. Điều kiện là Nam không đến; kết quả là những người còn lại bắt đầu trước.

Nếu và không không nhất thiết đứng liền nhau. Chủ ngữ có thể nằm giữa chúng:

  • Nếu tôi không nhận được thư, tôi sẽ gọi lại.
  • Nếu không nhận được thư, tôi sẽ gọi lại.

Ở câu thứ hai, người không nhận được thư được hiểu là tôi, cũng là chủ ngữ của vế sau.

Nếu không thay cho điều kiện đã nhắc đến

Sau một yêu cầu, lời khuyên hoặc phương án, nếu không có thể mang nghĩa nếu không làm như vừa nói hoặc nếu điều vừa nói không xảy ra.

Anh nhớ gửi hồ sơ trước thứ Sáu; nếu không, hồ sơ sẽ không được xét trong đợt này.

Ở đây, nếu không được hiểu là nếu anh không gửi hồ sơ trước thứ Sáu.

Cách dùng này thường xuất hiện trong lời nhắc hoặc cảnh báo. Hậu quả nằm ở vế sau, còn hành động bị phủ định phải được tìm trong câu trước.

Nếu không không phải lúc nào cũng báo hậu quả xấu: “Có phòng trống thì chúng ta họp ở đây; nếu không, chúng ta họp trực tuyến.” Vế sau chỉ nêu một phương án khác.

Quick check

Try one question now.

1
Muốn nêu gió mạnh là ngoại lệ của kế hoạch đã định: Chuyến tàu vẫn khởi hành, gió quá mạnh.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Viết lại câu mà giữ đúng điều kiện

Trong những ngữ cảnh phù hợp, có thể chuyển ý chính, trừ khi có ngoại lệ thành nếu ngoại lệ không xảy ra thì ý chính.

Câu với trừ khi Câu với điều kiện phủ định
Chúng tôi sẽ đi bộ, trừ khi trời mưa. Nếu trời không mưa, chúng tôi sẽ đi bộ.
Cửa này luôn đóng, trừ khi có người ra vào. Nếu không có người ra vào, cửa này luôn đóng.

Hai cách diễn đạt gần nhau về điều kiện nhưng khác trọng tâm:

  • Trừ khi đặt một việc làm phương án thông thường rồi nêu ngoại lệ.
  • Nếu… không… đặt điều kiện phủ định làm điểm xuất phát để nói kết quả.

Không nên suy thêm điều mà câu chưa nói. “Nếu trời không mưa, chúng tôi sẽ đi bộ” không khẳng định rằng cứ trời mưa là chúng tôi chắc chắn không đi bộ.

Không thay trừ khi bằng nếu không rồi giữ nguyên toàn bộ phần còn lại.

“Tôi sẽ đến, trừ khi bận” tương ứng với “Nếu không bận, tôi sẽ đến”.

“Tôi sẽ đến; nếu không, tôi sẽ gọi điện” lại có nghĩa: nếu tôi không đến thì tôi sẽ gọi điện. Điều bị phủ định ở đây là đến, không phải bận.

Chú ý câu có nhiều từ phủ định

Trừ khi không bắt buộc phải đi với một vế khẳng định. Ý chính hoặc chính điều kiện ngoại lệ có thể chứa từ phủ định, tùy nghĩa cần diễn đạt.

Không được vào kho, trừ khi có sự cho phép của quản lý.

Quy định chung là không được vào. Sự cho phép của quản lý là ngoại lệ được nêu.

Tôi sẽ nộp hồ sơ trực tuyến, trừ khi hệ thống không hoạt động.

Phương án thông thường là nộp trực tuyến. Ngoại lệ là hệ thống không hoạt động.

Ở ví dụ thứ hai, nếu muốn viết lại bằng nếu, cách rõ ràng là: Nếu hệ thống hoạt động, tôi sẽ nộp hồ sơ trực tuyến. Không cần cố thêm không vào một điều kiện vốn đã phủ định.

Khi gặp nhiều từ phủ định, hãy xác định riêng hai điều: việc thông thường là gì và ngoại lệ là gì. Đừng chỉ đếm số từ không.

Tự kiểm tra trước khi dùng

  1. Muốn nêu một việc thông thường cùng ngoại lệ? Dùng trừ khi.
  2. Muốn nói kết quả khi một việc không xảy ra? Dùng nếu… không…, nêu rõ người hoặc việc liên quan khi cần.
  3. Muốn nối lời nhắc với hậu quả hoặc phương án khác? Có thể dùng nếu không, nhưng điều bị lược bỏ phải rõ.
  4. Khi viết lại câu, kiểm tra đúng phần bị phủ định và không tự thêm kết luận về điều sẽ xảy ra khi có ngoại lệ.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

4 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 4 words and review them later.

Trừ khi và nếu không: ngoại lệ của điều kiện

4 words

Last updated October 23, 2026