Αυτοπαθή ρήματα: πλένομαι και ντύνομαι.

1.Κάνω κάτι στον εαυτό μου

Με τα ρήματα πλένομαι και ντύνομαι περιγράφουμε καθημερινές ενέργειες που κάνουμε στον εαυτό μας. Θα δούμε πώς σχηματίζονται, πώς χρησιμοποιούνται και πώς διαφέρουν από τα πλένω και ντύνω.

Όταν λέω «πλένομαι», συνήθως εγώ κάνω την ενέργεια και η ενέργεια αφορά εμένα. Αυτή είναι η αυτοπαθής διάθεση.

Η φράση μόνος μου / μόνη μου τονίζει ότι δεν με βοηθά κάποιος άλλος. Δεν είναι απαραίτητη για να έχει το ρήμα αυτοπαθή σημασία.

2.Οι τύποι του ενεστώτα, του αορίστου και της προστακτικής

Τα δύο ρήματα έχουν τις ίδιες καταλήξεις στον ενεστώτα:

Πρόσωπο	Πλένομαι	Ντύνομαι
εγώ	πλένομαι	ντύνομαι
εσύ	πλένεσαι	ντύνεσαι
αυτός / αυτή / αυτό	πλένεται	ντύνεται
εμείς	πλενόμαστε	ντυνόμαστε
εσείς	πλένεστε	ντύνεστε
αυτοί / αυτές / αυτά	πλένονται	ντύνονται

Προσέχουμε τον τόνο: πλένομαι → πλενόμαστε, ντύνομαι → ντυνόμαστε. Όπως και με άλλα ρήματα, συνήθως δεν χρειάζεται να λέμε την προσωπική αντωνυμία: «Ντύνομαι», όχι απαραίτητα «Εγώ ντύνομαι».

Για μια ολοκληρωμένη ενέργεια στο παρελθόν χρησιμοποιούμε τον αόριστο:

Πρόσωπο	Πλένομαι → πλύθηκα	Ντύνομαι → ντύθηκα
εγώ	πλύθηκα	ντύθηκα
εσύ	πλύθηκες	ντύθηκες
αυτός / αυτή / αυτό	πλύθηκε	ντύθηκε
εμείς	πλυθήκαμε	ντυθήκαμε
εσείς	πλυθήκατε	ντυθήκατε
αυτοί / αυτές / αυτά	πλύθηκαν	ντύθηκαν

Για παράδειγμα: «Χθες πλύθηκα και ντύθηκα νωρίς».

Για μια συγκεκριμένη οδηγία χρησιμοποιούμε τη συνοπτική προστακτική: πλύσου, ντύσου όταν μιλάμε σε ένα άτομο («Πλύσου και ντύσου!»), πλυθείτε, ντυθείτε όταν μιλάμε σε περισσότερα άτομα ή ευγενικά σε ένα άτομο.

3.Πλένω κάποιον ή πλένομαι;

Με τα πλένω και ντύνω, αναφέρουμε το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια. Με την αυτοπαθή χρήση των πλένομαι και ντύνομαι, το ίδιο πρόσωπο κάνει και δέχεται την ενέργεια.

Ενέργεια σε άλλον ή σε κάτι	Ενέργεια στον εαυτό μου
Η μητέρα πλένει το μωρό.	Η μητέρα πλένεται.
Ο πατέρας ντύνει την Άννα.	Ο πατέρας ντύνεται.
Πλένω τα ρούχα.	Πλένομαι και μετά ντύνομαι.

Δεν χρειάζεται να προσθέτουμε «τον εαυτό μου» μετά το αυτοπαθές ρήμα. Το «Πλένω τον εαυτό μου» μπορεί να τονίσει μια αντίθεση, αλλά στην απλή καθημερινή περιγραφή λέμε φυσικά «Πλένομαι».

4.Μέρη του σώματος και ρούχα

Όταν αναφέρουμε συγκεκριμένο μέρος του σώματος, χρησιμοποιούμε συνήθως πλένω + αντικείμενο:

• Πλένω τα χέρια μου πριν φάω.
• Πλένεις το πρόσωπό σου με σαπούνι;
• Η Μαρία πλένει τα πόδια της.

Το πλένομαι δεν παίρνει αντικείμενο. Γι’ αυτό δεν λέμε «πλένομαι τα χέρια μου». Λέμε πλένομαι για την ενέργεια γενικά ή πλένω τα χέρια μου για το συγκεκριμένο μέρος του σώματος.

Με το ντύνομαι περιγράφουμε την προετοιμασία μας ή τον τρόπο που επιλέγουμε να ντυθούμε. Για ένα συγκεκριμένο ρούχο χρησιμοποιούμε συχνά το βάζω. Στην καθημερινή αυτή χρήση, το ντύνομαι επίσης δεν παίρνει αντικείμενο: δεν λέμε «ντύνομαι το παλτό μου», αλλά «βάζω το παλτό μου».

5.Η μορφή δεν αρκεί για τη σημασία

Τα πλένομαι και ντύνομαι έχουν τύπους παθητικής φωνής. Στα παραδείγματα της καθημερινής προσωπικής φροντίδας, όμως, έχουν αυτοπαθή διάθεση: το υποκείμενο ενεργεί στον εαυτό του.

Το ίδιο ρήμα μπορεί σε άλλο πλαίσιο να έχει παθητική σημασία.

Άλλα ρήματα σε -ομαι μπορούν να έχουν αλληλοπαθή σημασία: δύο ή περισσότερα πρόσωπα κάνουν την ενέργεια το ένα στο άλλο. Στα παρακάτω παραδείγματα το υποκείμενο είναι πληθυντικό. Η ενέργεια είναι αμοιβαία· δεν την κάνει ο καθένας στον εαυτό του.

6.Τι να θυμάσαι

1. Αν κάνω την ενέργεια στον εαυτό μου, επιλέγω πλένομαι ή ντύνομαι.
2. Αν κάνω την ενέργεια σε άλλον, επιλέγω πλένω ή ντύνω και αναφέρω το αντικείμενο: «Ντύνω το παιδί».
3. Αν αναφέρω μέρος του σώματος, λέω πλένω τα χέρια μου, όχι «πλένομαι τα χέρια μου».
4. Για να καταλάβω αν η σημασία είναι αυτοπαθής, παθητική ή αλληλοπαθής, ελέγχω ποιος κάνει την ενέργεια και ποιος τη δέχεται.

Την ίδια διάκριση ανάμεσα στην ενέργεια σε άλλον και στην ενέργεια στον εαυτό μου τη συναντάμε και σε άλλα ρήματα προσωπικής φροντίδας:

• χτενίζομαι: Χτενίζω το παιδί. → Χτενίζομαι.
• ξυρίζομαι: Ο κουρέας ξυρίζει τον πελάτη. → Ο πελάτης ξυρίζεται μόνος του.
• ετοιμάζομαι: Ετοιμάζω το παιδί για το σχολείο. → Ετοιμάζομαι για τη δουλειά.
• σκεπάζομαι: Σκεπάζω το παιδί με την κουβέρτα. → Σκεπάζομαι με την κουβέρτα.