Αντωνυμίες μετά την προστακτική (B1)

Με την προστακτική ζητάμε από κάποιον να κάνει κάτι: Άνοιξε την πόρτα! → Άνοιξέ την! Όταν αντικαθιστούμε το αντικείμενο με μια αδύνατη αντωνυμία, προσέχουμε τη θέση και τον τόνο της. Στις απαγορεύσεις με μη(ν), η θέση αλλάζει.

Η αντωνυμία ακολουθεί την προστακτική

Στην καταφατική προστακτική, οι αδύνατες αντωνυμίες μπαίνουν μετά το ρήμα. Γράφονται ως χωριστές λέξεις, χωρίς παύλα.

Αντικείμενο με ουσιαστικό	Αντικείμενο με αντωνυμία
Πάρε τον φάκελο.	Πάρε τον.
Κλείσε την πόρτα.	Κλείσε την.
Διάβασε το μήνυμα.	Διάβασέ το.
Φώναξε τα παιδιά.	Φώναξέ τα.

Η ίδια θέση ισχύει όταν η αντωνυμία δηλώνει σε ποιον απευθύνεται η πράξη:

Πες μου την αλήθεια.
Τηλεφώνησέ της απόψε.
Στείλτε μας ένα μήνυμα.

Η Άννα δεν βρίσκει το εισιτήριο. Ο φίλος της της λέει:

— Είναι πάνω στο τραπέζι. Πάρε το!

Η Άννα δεν ξέρει τι ώρα φεύγει το τρένο:

— Πες μου, σε παρακαλώ, τι ώρα φεύγουμε.

Ο ενικός και ο πληθυντικός

Η αντωνυμία ακολουθεί την προστακτική και στον ενικό και στον πληθυντικό. Ο πληθυντικός χρησιμοποιείται επίσης όταν μιλάμε ευγενικά σε ένα άτομο.

Σε ένα οικείο πρόσωπο	Σε περισσότερα πρόσωπα ή ευγενικά
Πάρε το.	Πάρτε το.
Περίμενέ με.	Περιμένετέ με.
Πες μας.	Πείτε μας.

Το πρόσωπο στο οποίο μιλάμε καθορίζει τον τύπο της προστακτικής. Το αντικείμενο καθορίζει την αντωνυμία:

Μαρία, πάρε τα κλειδιά. → Μαρία, πάρε τα.

Μιλάμε σε ένα άτομο, αλλά χρησιμοποιούμε τα, επειδή αναφερόμαστε στα κλειδιά.

Πότε χρειάζεται πρόσθετος τόνος

Οι αδύνατες αντωνυμίες συνδέονται στενά στην προφορά με τη λέξη που προηγείται. Αυτή η σύνδεση λέγεται έγκλιση και μπορεί να επηρεάσει τον γραπτό τόνο.

Όταν η προστακτική τονίζεται στην τρίτη συλλαβή από το τέλος, παίρνει έναν πρόσθετο τόνο στην τελευταία συλλαβή πριν από την αντωνυμία.

Προστακτική μόνη της	Προστακτική με αντωνυμία
διάβασε	διάβασέ το
άνοιξε	άνοιξέ την
περίμενε	περίμενέ με
διαβάστε	διαβάστε το
πάρε	πάρε το

Κοίτα τον τύπο που χρησιμοποιείς, όχι μόνο το ρήμα γενικά: διάβασέ το, αλλά διαβάστε το. Στο «διαβάστε» ο τόνος βρίσκεται στη δεύτερη συλλαβή από το τέλος, οπότε μία αντωνυμία δεν προκαλεί πρόσθετο τόνο.

Quick check

Try one question now.

Το ποτήρι είναι άδειο. Νίκο, στην κουζίνα.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Δύο αντωνυμίες μετά το ρήμα

Όταν χρειάζονται δύο αδύνατες αντωνυμίες, μπαίνουν και οι δύο μετά την καταφατική προστακτική. Μια συνηθισμένη σειρά είναι σε ποιον + τι.

Δώσε το βιβλίο σε μένα. → Δώσε μού το.

Εδώ το μου δηλώνει σε ποιον θα δοθεί το βιβλίο και το το αντικαθιστά το βιβλίο.

Με δύο αντωνυμίες προσέχουμε ιδιαίτερα τον τόνο:

Αν η προστακτική τονίζεται στη δεύτερη συλλαβή από το τέλος, τονίζεται η πρώτη από τις δύο αντωνυμίες: δώσε μού το.
Αν τονίζεται στην τρίτη συλλαβή από το τέλος, παίρνει πρόσθετο τόνο το ρήμα: φέρετέ μου το.

Μετά την προστακτική είναι δυνατή και η αντίστροφη σειρά: δώσε μού το → δώσε τό μου. Και οι δύο διατυπώσεις είναι αποδεκτές. Στα παραδείγματα αυτά τονίζεται η πρώτη από τις δύο αντωνυμίες.

Στις απαγορεύσεις η θέση αλλάζει

Για να πούμε σε κάποιον να μην κάνει κάτι, χρησιμοποιούμε μη(ν) με τον κατάλληλο ρηματικό τύπο, όχι με τον τύπο της καταφατικής προστακτικής. Η αντωνυμία μπαίνει τότε πριν από το ρήμα.

Καταφατική εντολή	Απαγόρευση
Πάρε το.	Μην το πάρεις.
Άνοιξέ την.	Μην την ανοίξεις.
Πες μου.	Μη μου πεις.
Δώσε μού το.	Μη μου το δώσεις.

✗ Μην πάρε το.

✓ Μην το πάρεις.

Δεν προσθέτουμε απλώς «μην» στην καταφατική προστακτική. Αλλάζουμε και τον ρηματικό τύπο και τη θέση της αντωνυμίας.

Έλεγχος πριν μιλήσεις ή γράψεις

Δίνεις καταφατική εντολή; Βάλε την αντωνυμία μετά: Κλείσε την.
Εκφράζεις απαγόρευση; Βάλε την αντωνυμία πριν από το ρήμα, μετά το μη(ν): Μην την κλείσεις.
Έλεγξε τον τόνο της προστακτικής: άνοιξε → άνοιξέ την.
Έχεις δύο αντωνυμίες μετά την προστακτική; Έλεγξε και τον τονισμό τους: δώσε μού το, αλλά φέρετέ μου το.

1.Η αντωνυμία ακολουθεί την προστακτική

2.Ο ενικός και ο πληθυντικός

3.Πότε χρειάζεται πρόσθετος τόνος

Try one question now.

4.Δύο αντωνυμίες μετά το ρήμα

5.Στις απαγορεύσεις η θέση αλλάζει

6.Έλεγχος πριν μιλήσεις ή γράψεις

Now make it stick.