Κάποιος, κάτι, κανείς και τίποτα.

1.Πρόσωπα και πράγματα χωρίς όνομα

Όταν δεν ξέρουμε ή δεν λέμε ποιος είναι ένας άνθρωπος ή τι είναι ένα πράγμα, χρησιμοποιούμε αόριστες αντωνυμίες: κάποιος, κάτι, κανείς, τίποτα. Θα δούμε πώς αλλάζουν οι τύποι και πώς τους χρησιμοποιούμε σε καταφατικές προτάσεις, αρνητικές προτάσεις και ερωτήσεις.

• Κάποιος χτυπάει την πόρτα. → Δεν ξέρω ποιος είναι.
• Θέλω κάτι να φάω. → Δεν λέω ποιο φαγητό θέλω.
• Δεν είναι κανείς στο σπίτι. → Το σπίτι είναι άδειο.
• Δεν αγόρασα τίποτα. → Γύρισα χωρίς ψώνια.

2.Κάποιος, κάποια, κάποιο

Το κάποιος αλλάζει ανάλογα με το γένος, τον αριθμό και την πτώση. Μπορεί να είναι μόνο του ή μαζί με ουσιαστικό.

Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική ενικού	κάποιος	κάποια	κάποιο
Γενική ενικού	κάποιου	κάποιας	κάποιου
Αιτιατική ενικού	κάποιον	κάποια	κάποιο
Ονομαστική πληθυντικού	κάποιοι	κάποιες	κάποια
Γενική πληθυντικού	κάποιων	κάποιων	κάποιων
Αιτιατική πληθυντικού	κάποιους	κάποιες	κάποια

Με ουσιαστικό, οι δύο λέξεις έχουν το ίδιο γένος, τον ίδιο αριθμό και την ίδια πτώση: κάποια φίλη, κάποιους φίλους.

3.Κανείς και κανένας

Οι τύποι κανείς και κανένας έχουν την ίδια σημασία. Είναι δύο τύποι της ονομαστικής του αρσενικού. Το κανείς χρησιμοποιείται μόνο του, ενώ το κανένας μπορεί να μπει και πριν από ουσιαστικό.

Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	κανείς / κανένας	καμία / καμιά	κανένα
Γενική	κανενός	καμίας / καμιάς	κανενός
Αιτιατική	κανέναν	καμία / καμιά	κανένα

Αυτές οι αντωνυμίες δεν έχουν πληθυντικό. Οι τύποι καμία και καμιά είναι και οι δύο σωστοί.

4.Κάτι και τίποτα

Τα κάτι και τίποτα δεν αλλάζουν μορφή. Τα χρησιμοποιούμε για πράγματα, γεγονότα ή καταστάσεις, όχι για πρόσωπα.

Για πρόσωπο	Για πράγμα ή γεγονός
Βλέπω κάποιον.	Βλέπω κάτι.
Δεν βλέπω κανέναν.	Δεν βλέπω τίποτα.
Ήρθε κάποιος.	Έγινε κάτι.

Το τίποτε είναι επίσης σωστό και έχει την ίδια σημασία με το τίποτα: Δεν άκουσα τίποτα. / Δεν άκουσα τίποτε.

5.Άρνηση, ερωτήσεις και σύντομες απαντήσεις

Σε μια αρνητική πρόταση με ρήμα, τα κανείς και τίποτα χρειάζονται άρνηση: συνήθως δεν, ή μην όπου η πρόταση το απαιτεί.

Στις ερωτήσεις, όμως, τα κανείς και τίποτα μπορούν να εμφανίζονται χωρίς άρνηση. Τότε ρωτάμε αν υπάρχει κάποιο πρόσωπο ή πράγμα.

Ερώτηση	Τι ρωτάμε
Είναι κανείς εδώ;	Είναι κάποιος εδώ;
Έχεις κανένα μολύβι;	Έχεις κάποιο μολύβι;
Θέλεις τίποτα από το μαγαζί;	Θέλεις κάτι από το μαγαζί;

Οι ερωτήσεις με κάποιος ή κάτι είναι επίσης σωστές. Η ερώτηση «Θέλεις τίποτα;» είναι συνηθισμένη στην καθημερινή ομιλία.

6.Τι να θυμάσαι

1. Για ένα πρόσωπο που δεν ονομάζεις, χρησιμοποίησε κάποιος: Κάποιος τηλεφώνησε.
2. Για ένα πράγμα που δεν ονομάζεις, χρησιμοποίησε κάτι: Έφερα κάτι για σένα.
3. Σε αρνητική πρόταση με ρήμα, κράτησε την άρνηση: Δεν είδα κανέναν. Δεν είδα τίποτα.
4. Σε ερώτηση χωρίς άρνηση, έλεγξε το νόημα: Είναι κανείς εδώ; σημαίνει ότι ρωτάς αν είναι κάποιος εδώ.
5. Άλλαξε τον τύπο όταν χρειάζεται: κάποιος φίλος → κάποιον φίλο, κανένας φίλος → κανέναν φίλο.