Μετοχές σε -μένος: σχηματισμός και συμφωνία (B2)

Οι μετοχές σε -μένος, -μένη, -μένο συχνά παρουσιάζουν το αποτέλεσμα μιας ενέργειας ή μια κατάσταση. Για να τις χρησιμοποιούμε σωστά, χρειάζεται να γνωρίζουμε τόσο τον σχηματισμό τους όσο και τη συμφωνία τους με το ουσιαστικό: γραμμένο μήνυμα, γραμμένη διεύθυνση, γραμμένες οδηγίες.

Από το ρήμα στη μετοχή

Η μετοχή συνδέεται με ένα ρήμα, αλλά κλίνεται όπως ένα επίθετο. Το τμήμα πριν από την κατάληξη, δηλαδή το θέμα, συχνά αλλάζει σε σχέση με τον ενεστώτα.

Ρήμα	Μετοχή στα τρία γένη
γράφω	γραμμένος, γραμμένη, γραμμένο
κλείνω	κλεισμένος, κλεισμένη, κλεισμένο
δένω	δεμένος, δεμένη, δεμένο
αγαπώ	αγαπημένος, αγαπημένη, αγαπημένο

Δεν αρκεί, επομένως, να αφαιρέσουμε το -ω και να προσθέσουμε το -μένος. Μαθαίνουμε τη μετοχή μαζί με το ρήμα και παρατηρούμε τις επαναλαμβανόμενες αλλαγές.

Η Άννα έγραψε τις οδηγίες. → Οι οδηγίες είναι γραμμένες στον πίνακα.

Έδεσα το πακέτο. → Το πακέτο είναι δεμένο με σκοινί.

Η μετοχή σε -μένος ονομάζεται παραδοσιακά μετοχή παθητικού παρακειμένου. Η ονομασία αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση της δηλώνει παθητική ενέργεια ή συγκεκριμένο παρελθοντικό χρόνο: Αύριο η αίθουσα θα είναι κλεισμένη για τη συνάντηση.

Συχνά πρότυπα σχηματισμού

Τα παρακάτω πρότυπα βοηθούν στην αναγνώριση και στον σχηματισμό πολλών συχνών μετοχών. Δεν αποτελούν έναν κανόνα χωρίς εξαιρέσεις για όλα τα ρήματα.

Συχνό πρότυπο	Ρήματα και μετοχές	Τι προσέχουμε
-μμένος	γράφω → γραμμένος, κόβω → κομμένος, καλύπτω → καλυμμένος	Συχνά εμφανίζεται σε ρήματα με φ, β ή π στο θέμα· γράφουμε δύο μ.
-γμένος	ανοίγω → ανοιγμένος, πλέκω → πλεγμένος	Το τελικό σύμφωνο του θέματος μπορεί να αλλάζει.
-σμένος	κλείνω → κλεισμένος, κουράζω → κουρασμένος	Δεν διατηρείται πάντοτε το σύμφωνο που βλέπουμε στον ενεστώτα.
-ημένος	αγαπώ → αγαπημένος, χρησιμοποιώ → χρησιμοποιημένος	Σε πολλά ρήματα εμφανίζεται η πριν από το -μένος.

Η γραφή -μμένος δεν είναι γενική για όλες τις μετοχές. Συγκρίνουμε: γραμμένος, αλλά δεμένος και λυμένος.

Όταν μαθαίνεις ένα ρήμα, σημείωνε και μια συχνή φράση με τη μετοχή του: κόβω — κομμένο ψωμί, πλέκω — πλεγμένο καλάθι. Έτσι θυμάσαι μαζί τον τύπο και τη χρήση του.

Τύποι που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή

Σε ορισμένα συχνά ρήματα η αλλαγή του θέματος δεν προβλέπεται εύκολα από τον ενεστώτα.

Ρήμα	Μετοχή	Παράδειγμα
πλένω	πλυμένος	τα πλυμένα ρούχα
λέω	ειπωμένος	μια προσεκτικά ειπωμένη φράση
βλέπω	ιδωμένος	το ζήτημα ιδωμένο από άλλη πλευρά
κάνω	καμωμένος	ένα καλοκαμωμένο έπιπλο

Ο τύπος καμωμένος εμφανίζεται συχνά και σε σύνθετες λέξεις, όπως καλοκαμωμένος. Οι μετοχές δεν έχουν όλες την ίδια συχνότητα ούτε ταιριάζουν εξίσου φυσικά σε κάθε περιβάλλον.

Δεν σχηματίζουμε μια μετοχή μηχανικά από τον αόριστο προσθέτοντας -μένος.

έγραψα → γραμμένος, όχι «γραψμένος».

έπλυνα → πλυμένος, όχι «πλυνμένος».

Quick check

Try one question now.

Ο κωδικός είναι στο πίσω μέρος της κάρτας. (γράφω)

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Κλίση και θέση του τόνου

Η μετοχή συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με το ουσιαστικό στο οποίο αναφέρεται. Οι τύποι σε -μένος τονίζονται στη συλλαβή μέ σε όλη την κλίση.

Αριθμός και πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ενικός: ονομαστική	κλεισμένος	κλεισμένη	κλεισμένο
Ενικός: γενική	κλεισμένου	κλεισμένης	κλεισμένου
Ενικός: αιτιατική	κλεισμένο	κλεισμένη	κλεισμένο
Ενικός: κλητική	κλεισμένε	κλεισμένη	κλεισμένο
Πληθυντικός: ονομαστική	κλεισμένοι	κλεισμένες	κλεισμένα
Πληθυντικός: γενική	κλεισμένων	κλεισμένων	κλεισμένων
Πληθυντικός: αιτιατική	κλεισμένους	κλεισμένες	κλεισμένα
Πληθυντικός: κλητική	κλεισμένοι	κλεισμένες	κλεισμένα

Το ίδιο πρότυπο ακολουθούν, για παράδειγμα, τα γραμμένος, κουρασμένος και αγαπημένος.

Η λίστα των καλεσμένων φίλων είναι στο τραπέζι. → Γενική πληθυντικού, αρσενικό.

Μιλήσαμε για τις ακυρωμένες πτήσεις. → Αιτιατική πληθυντικού, θηλυκό.

Τα διορθωμένα κείμενα είναι έτοιμα. → Ονομαστική πληθυντικού, ουδέτερο.

Με ποια λέξη συμφωνεί;

Δίπλα σε ένα ουσιαστικό, η μετοχή παίρνει το γένος, τον αριθμό και την πτώση του: της κλεισμένης αίθουσας.

Με το είμαι, η μετοχή αναφέρεται στο υποκείμενο και βρίσκεται στην ονομαστική. Με ρήματα όπως το βρίσκω ή το κρατώ, μπορεί να αναφέρεται στο αντικείμενο και να βρίσκεται στην αιτιατική.

Οι επισκέπτες ήταν κουρασμένοι. → Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο οι επισκέπτες.

Βρήκα τους επισκέπτες κουρασμένους. → Η μετοχή συμφωνεί με το αντικείμενο τους επισκέπτες, όχι με το εννοούμενο υποκείμενο εγώ.

Κρατάμε τις πόρτες κλειδωμένες. → Η μετοχή συμφωνεί με το τις πόρτες.

Ξεχώρισε τη μετοχή από τον άκλιτο ρηματικό τύπο στον παρακείμενο:

Η Μαρία έχει γράψει τις οδηγίες. Ο τύπος γράψει δεν αλλάζει ανάλογα με το υποκείμενο ή το αντικείμενο.
Η Μαρία έχει τις οδηγίες γραμμένες στο τετράδιό της. Η μετοχή γραμμένες συμφωνεί με το τις οδηγίες και παρουσιάζει την κατάστασή τους.

Έλεγχος πριν από τη χρήση

Βρες τον σωστό τύπο της μετοχής: γράφω → γραμμένος, όχι απλή προσθήκη μιας κατάληξης.
Έλεγξε την ορθογραφία του θέματος: κομμένος, αλλά πλυμένος.
Εντόπισε το ουσιαστικό στο οποίο αναφέρεται η μετοχή.
Ταίριαξε γένος, αριθμό και πτώση: οι κουρασμένοι φίλοι — τους κουρασμένους φίλους.
Διατήρησε τον τόνο στη συλλαβή μέ: κλεισμένη — κλεισμένων.

1.Από το ρήμα στη μετοχή

2.Συχνά πρότυπα σχηματισμού

3.Τύποι που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή

Try one question now.

4.Κλίση και θέση του τόνου

5.Με ποια λέξη συμφωνεί;

6.Έλεγχος πριν από τη χρήση

Now make it stick.