Ο ίδιος, μόνος μου και καθένας.

Με το ο ίδιος τονίζουμε ένα πρόσωπο ή δείχνουμε ότι κάτι δεν είναι διαφορετικό. Με το μόνος μου μιλάμε για απουσία βοήθειας ή παρέας, ενώ με το καθένας αναφερόμαστε χωριστά στα μέλη μιας ομάδας.

1.Ο ίδιος: έμφαση στο πρόσωπο

Χρησιμοποιούμε το ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο για να τονίσουμε ποιος κάνει κάτι. Συχνά θέλουμε να πούμε «αυτό το πρόσωπο προσωπικά, όχι κάποιος άλλος».

Ο τύπος συμφωνεί με το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται:

• Ο Νίκος λέει: «Θα πάω ο ίδιος».
• Η Μαρία λέει: «Θα πάω η ίδια».
• Η Μαρία και η Ελένη λένε: «Θα πάμε οι ίδιες».

Η έμφαση στο πρόσωπο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει παρέα ή βοήθεια: Ο ίδιος ο διευθυντής ήρθε μαζί με δύο συνεργάτες του.

2.Ο ίδιος: όχι διαφορετικός

Μπροστά από ουσιαστικό, το ο ίδιος μπορεί να δείχνει ότι μιλάμε για το ίδιο πρόσωπο ή πράγμα, όχι για κάποιο διαφορετικό. Το πλαίσιο μας βοηθά να καταλάβουμε τη σημασία.

Χρήση	Παράδειγμα	Τι σημαίνει
Έμφαση στο πρόσωπο	Μας υποδέχτηκε ο ίδιος ο γιατρός.	Ο γιατρός προσωπικά.
Όχι διαφορετικό πρόσωπο	Με εξέτασε ο ίδιος γιατρός που με είχε εξετάσει πέρσι.	Δεν ήταν άλλος γιατρός.
Όχι διαφορετικό πράγμα	Φοράω το ίδιο παλτό με χθες.	Δεν άλλαξα παλτό.
Κοινό στοιχείο	Η Άννα κι εγώ έχουμε την ίδια γνώμη.	Οι γνώμες μας συμφωνούν.

Το ίδιος κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος, -α, -ο. Αλλάζει και το άρθρο:

Γένος	Ονομαστική ενικού	Αιτιατική ενικού	Ονομαστική πληθυντικού
Αρσενικό	ο ίδιος	τον ίδιο	οι ίδιοι
Θηλυκό	η ίδια	την ίδια	οι ίδιες
Ουδέτερο	το ίδιο	το ίδιο	τα ίδια

Η πτώση εξαρτάται από τη θέση στη φράση: ο ίδιος άνθρωπος, βλέπω τον ίδιο άνθρωπο, το όνομα του ίδιου ανθρώπου.

3.Μόνος μου: χωρίς βοήθεια ή παρέα

Το μόνος μου έχει δύο συνηθισμένες σημασίες. Η κατάσταση δείχνει ποια εννοούμε.

Το μόνος αλλάζει ανάλογα με το γένος και τον αριθμό. Το μου, σου, του, της, μας, σας, τους δείχνει σε ποιον αναφερόμαστε.

Πρόσωπο	Παραδείγματα τύπων
εγώ	μόνος μου / μόνη μου
εσύ	μόνος σου / μόνη σου
αυτός, αυτή, αυτό	μόνος του / μόνη της / μόνο του
εμείς	μόνοι μας / μόνες μας
εσείς	μόνοι σας / μόνες σας
αυτοί, αυτές, αυτά	μόνοι τους / μόνες τους / μόνα τους

Λέμε επίσης από μόνος μου, από μόνη μου, συχνά όταν κάποιος ενεργεί χωρίς να του το ζητήσουν: «Η Άννα προσφέρθηκε από μόνη της να βοηθήσει».

4.Καθένας: κάθε μέλος χωριστά

Το καθένας, καθεμιά, καθένα δείχνει κάθε μέλος μιας ομάδας χωριστά. Μπορεί να αναφέρεται σε πρόσωπα ή πράγματα, ανάλογα με το γένος και το πλαίσιο.

Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	καθένας	καθεμιά	καθένα
Γενική	καθενός	καθεμιάς	καθενός
Αιτιατική	καθέναν	καθεμιά	καθένα

Στο θηλυκό χρησιμοποιούνται επίσης οι τύποι καθεμία, καθεμίας. Στην αιτιατική του αρσενικού συναντάμε και τον τύπο καθένα.

Όταν το καθένας είναι υποκείμενο, το ρήμα μπαίνει στον ενικό. Αυτό ισχύει και με τα μας, σας, τους:

Μπροστά από ουσιαστικό, συνήθως χρησιμοποιούμε κάθε: κάθε μαθητής. Όταν δεν επαναλαμβάνουμε το ουσιαστικό, χρησιμοποιούμε καθένας: Καθένας έφερε ένα βιβλίο.

5.Διάλεξε με βάση το νόημα

Οι παρακάτω προτάσεις είναι σωστές, αλλά δίνουν διαφορετική πληροφορία:

Πρόταση	Τι τονίζουμε
Η Ελένη έγραψε η ίδια την αίτηση.	Την έγραψε προσωπικά, όχι κάποιος άλλος στη θέση της.
Η Ελένη έγραψε μόνη της την αίτηση, χωρίς βοήθεια.	Δεν τη βοήθησε κανείς.
Η Ελένη υπέβαλε την ίδια αίτηση και στα δύο γραφεία.	Η αίτηση δεν ήταν διαφορετική.
Οι υποψήφιες έγραψαν καθεμιά τη δική της αίτηση.	Αναφερόμαστε σε κάθε υποψήφια χωριστά.

6.Σύντομος έλεγχος

• Ο ίδιος: έλεγξε αν σημαίνει «προσωπικά» ή «όχι διαφορετικός».
• Μόνος μου: έλεγξε το γένος, τον αριθμό και το πρόσωπο: μόνη της, μόνες μας.
• Καθένας: διάλεξε τη σωστή πτώση και, όταν είναι υποκείμενο, βάλε το ρήμα στον ενικό: Καθένας μας ξέρει την απάντηση.