Συντακτική ασυνέχεια και επανεκκίνηση στον προφορικό λόγο.

Στον αυθόρμητο προφορικό λόγο, ο ομιλητής συχνά αρχίζει μια κατασκευή και την αλλάζει πριν την ολοκληρώσει. Η συντακτική ασυνέχεια και η επανεκκίνηση δείχνουν πώς διαμορφώνεται το μήνυμα σε πραγματικό χρόνο: άλλοτε διορθώνεται μια πληροφορία και άλλοτε αλλάζει ολόκληρος ο τρόπος παρουσίασής της.

1.Όταν η αρχική σύνταξη εγκαταλείπεται

Συντακτική ασυνέχεια υπάρχει όταν η εξέλιξη του εκφωνήματος δεν ακολουθεί τη συντακτική πορεία που είχε αρχικά διαμορφωθεί. Μπορεί να μείνει ανολοκλήρωτη μια φράση ή να εμφανιστεί συνέχεια που δεν συνδέεται ομαλά με την αρχική κατασκευή. Όταν η αρχική σύνταξη εγκαταλείπεται χωρίς να αποκαθίσταται ενιαία δομή, μιλάμε και για ανακόλουθο.

Με την επανεκκίνηση, ο ομιλητής επιστρέφει σε προηγούμενο σημείο ή ξεκινά διαφορετική κατασκευή. Δεν πρόκειται αναγκαστικά για άγνοια της γραμματικής: συχνά αλλάζει την επιλογή του ενώ ήδη μιλά.

Η ερμηνεία στηρίζεται όχι μόνο στις λέξεις αλλά και στην προσωδία, στις παύσεις και στην περίσταση επικοινωνίας.

2.Πώς διαβάζουμε τα προφορικά παραδείγματα

Στα παραδείγματα της σελίδας χρησιμοποιούνται οι παρακάτω απλές συμβάσεις. Δεν αποτελούν ενιαίο, καθολικά αποδεκτό σύστημα απομαγνητοφώνησης.

Σημείο	Τι δηλώνει εδώ	Παράδειγμα
—	Απότομη διακοπή της τρέχουσας διατύπωσης	«Θα του— θα της τηλεφωνήσω.»
…	Δισταγμό ή παύση	«Ήθελα… να σε ρωτήσω κάτι.»
[παύση]	Ρητή σημείωση μιας παύσης	«Δεν ξέρω [παύση] ίσως αύριο.»

3.Από την τοπική διόρθωση στη νέα κατασκευή

Οι επανεκκινήσεις διαφέρουν ως προς το πόσο υλικό αντικαθίσταται. Η διάκριση βοηθά να εντοπίσουμε τι ακριβώς αναθεωρεί ο ομιλητής.

Μορφή επανεκκίνησης	Παράδειγμα	Τι αλλάζει
Τοπική αντικατάσταση	«Θα του— θα της στείλω το αρχείο.»	Το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η αντωνυμία
Επανάληψη χωρίς αλλαγή σχεδίου	«Αν το— αν το ήξερα, θα σου το έλεγα.»	Η εκφορά διακόπτεται, αλλά η κατασκευή διατηρείται
Ανασχεδιασμός της σύνταξης	«Ήθελα να του— ας το συζητήσουμε πρώτα μεταξύ μας.»	Η αρχική κατασκευή αντικαθίσταται από πρόταση με «ας»

Στην αυτοδιόρθωση, ο ομιλητής διορθώνει τη δική του διατύπωση. Η διόρθωση μπορεί να αφορά μια λανθασμένη πληροφορία, μια αναφορά ή μια λέξη που δεν αποδίδει με ακρίβεια την πρόθεσή του. Δεν δημιουργεί πάντοτε συντακτική ασυνέχεια.

4.Τι εξυπηρετεί η επανεκκίνηση

Η επανεκκίνηση μπορεί να εξυπηρετεί διαφορετικές επικοινωνιακές ανάγκες:

• Ακρίβεια: «Το έστειλα στον Νίκο— στη Μαρία, ήθελα να πω.»
• Μετριασμό μιας κρίσης: «Αυτό είναι απαράδεκτο— ας πούμε ότι χρειάζεται σοβαρή αναθεώρηση.»
• Αλλαγή της επικοινωνιακής πράξης: «Θα μου δώσεις— μήπως μπορείς να μου δώσεις το αρχείο;»
• Διατήρηση του λόγου κατά τον σχεδιασμό: «Το βασικό είναι— το βασικό είναι να συμφωνήσουμε στην ημερομηνία.»

Εκφράσεις όπως όχι, μάλλον, εννοώ, ήθελα να πω και ας το πω αλλιώς μπορούν να σηματοδοτούν διόρθωση ή αναδιατύπωση. Δεν έχουν, όμως, σταθερή λειτουργία ανεξάρτητα από το περιβάλλον τους.

5.Διάκριση από συγγενικά φαινόμενα

Δεν χαρακτηρίζουμε κάθε εκφώνημα χωρίς πλήρη προτασιακή μορφή ως αποτυχημένη ή εγκαταλειμμένη πρόταση.

Φαινόμενο	Παράδειγμα	Κρίσιμη διάκριση
Έλλειψη	«Ποιος θα έρθει; — Η Μαρία.»	Η σύντομη απάντηση είναι επαρκής· το υπόλοιπο νόημα ανακτάται από την ερώτηση
Αριστερή εκτόπιση	«Τη Μαρία, την είδα χθες.»	Η αρχική φράση συνδέεται με την αντωνυμία «την»· δεν χρειάζεται να υποθέσουμε εγκατάλειψη
Παρενθετική προσθήκη	«Η Μαρία, αν θυμάμαι καλά, έφυγε χθες.»	Μετά το σχόλιο συνεχίζεται η ίδια συντακτική δομή
Εγκατάλειψη και επανεκκίνηση	«Τη Μαρία θα— καλύτερα να μιλήσουμε πρώτα με τον Νίκο.»	Η αρχική δομή μένει ανολοκλήρωτη και ακολουθεί διαφορετική

Ορισμένα πραγματικά εκφωνήματα επιδέχονται περισσότερες από μία αναλύσεις. Μια απομαγνητοφώνηση χωρίς ηχητικό υλικό μπορεί να μην επιτρέπει ασφαλή διάκριση ανάμεσα σε σχεδιασμένη θεματοποίηση και αυθόρμητη αλλαγή σύνταξης. Σε τέτοιες περιπτώσεις δηλώνουμε την αβεβαιότητα, αντί να αποδίδουμε αυθαίρετα πρόθεση στον ομιλητή.

6.Ερμηνεία και απόδοση στον γραπτό λόγο

Η ασυνέχεια είναι συνηθισμένη στην αυθόρμητη συνομιλία. Σε μια επιμελημένη γραπτή παρουσίαση συνήθως αποκαθιστούμε τη σύνταξη, ενώ σε πιστή απομαγνητοφώνηση διατηρούμε τις διακοπές όταν έχουν αναλυτική σημασία. Στον λογοτεχνικό διάλογο, μια επανεκκίνηση μπορεί να αποδίδει σκόπιμα δισταγμό ή ένταση.

Για να αναλύσεις ένα νέο παράδειγμα:

1. Εντόπισε ποια συνέχεια δημιουργεί ως προσδοκία η αρχική κατασκευή.
2. Έλεγξε αν η συνέχεια την ολοκληρώνει, τη διορθώνει τοπικά ή την εγκαταλείπει.
3. Συνυπολόγισε προσωδία, παύσεις και επικοινωνιακό πλαίσιο.
4. Ξεχώρισε την επανεκκίνηση από την έλλειψη, την εκτόπιση και την παρένθεση.
5. Αν μεταφέρεις το εκφώνημα σε γραπτό λόγο, αποφάσισε αν προέχει το τελικό μήνυμα ή η πιστή αποτύπωση της εκφοράς.