فعلهای پیشوندی با بر، باز و در
معنی و کاربرد فعلهای پیشوندی فارسی با بر، باز و در؛ جای می و نشانهٔ نفی، صورت امر و تفاوت پیشوند با واژههای جدا را با مثالهای کاربردی یاد بگیرید.
۱. پیشوند چگونه معنای فعل را تغییر میدهد؟
در فعلهایی مانند برداشتن، بازگشتن و درآوردن، بخشهای بر، باز و در پیشوند هستند: پیش از فعل میآیند و در معنای آن نقش دارند. برای فهمیدن و بهکاربردن این فعلها، باید معنای کامل آنها و جای «می» و نشانهٔ نفی را بشناسید.
گاهی پیشوند به فهم معنی کمک میکند؛ مثلاً بازگشتن یعنی برگشتن به جای قبلی. اما معنی همهٔ فعلهای پیشوندی را نمیتوان از معنی بخشهایشان حدس زد.
من یک کیف دارم. ← کیف مال من است.
من کیف را از روی صندلی برمیدارم. ← کیف را از آنجا بلند میکنم.
داشتن و برداشتن معنای یکسانی ندارند.
۲. چند فعل پرکاربرد با بر، باز و در
هر فعل را همراه با یک جمله یاد بگیرید. بعضی از این فعلها چند معنی دارند؛ جدول زیر چند کاربرد رایج را نشان میدهد.
| پیشوند | مصدر | معنی در این کاربرد | نمونه |
|---|---|---|---|
| بر | برداشتن | چیزی را از جایی بلند کردن | لیوان را از روی میز برداشت. |
| بر | برگشتن | دوباره به جای قبلی رفتن یا آمدن | مریم به خانه برگشت. |
| باز | بازگشتن | برگشتن | مسافران به شهر خود بازگشتند. |
| باز | بازگرداندن | کسی یا چیزی را به جای قبلی برگرداندن | کتاب را به کتابخانه بازگرداندم. |
| در | درآمدن | بیرون آمدن، در این ترکیب | خورشید از پشت ابر درآمد. |
| در | درآوردن | چیزی را بیرون آوردن، در این ترکیب | کلید را از کیفم درآوردم. |
بازگشتن و بازگرداندن در نوشتهها و گفتار رسمی رایجترند. در گفتوگوی روزمره معمولاً برگشتن و برگرداندن به کار میروند. هر دو دسته درستاند.
۳. جای «می»، نفی و شناسه
در این فعلها، پیشوند در آغاز میماند. می پس از پیشوند میآید و شناسه در پایان فعل قرار میگیرد.
| مصدر | گذشته، برای «من» | حال، برای «من» | حال منفی، برای «من» |
|---|---|---|---|
| برداشتن | برداشتم | برمیدارم | برنمیدارم |
| برگشتن | برگشتم | برمیگردم | برنمیگردم |
| بازگشتن | بازگشتم | بازمیگردم | بازنمیگردم |
| درآوردن | درآوردم | درمیآورم | درنمیآورم |
برای نمونه، بخشهای برمیدارم اینها هستند: پیشوند بر، نشانهٔ می، بن حال دار و شناسهٔ م.
- در گذشتهٔ ساده، «نـ» پس از پیشوند میآید: برنداشتم، بازنگشتم، درنیاوردم.
- در حال منفی، «نمی» پس از پیشوند میآید: برنمیدارم، بازنمیگردم، درنمیآورم.
- در نوشتار، «می» و «نمی» با نیمفاصله به بخش بعد وصل میشوند.
هر روز بعد از کار به خانه برمیگردم.
دیروز مستقیم به خانه برنگشتم؛ اول به دیدن مادرم رفتم.
هوا سرد است؛ کاپشنم را درنمیآورم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. درخواست و ضرورت با این فعلها
در صورتهای رایج زیر، برای امر و التزامی «بـ» اضافه نمیکنیم. پیشوند فعل باقی میماند.
| مصدر | امر برای «تو» | نمونه با «باید» |
|---|---|---|
| برداشتن | بردار | باید کیفم را بردارم. |
| برگشتن | برگرد | باید زود برگردم. |
| بازگشتن | بازگرد | باید به محل کار بازگردم. |
| درآوردن | درآور | باید کلید را از کیفم درآورم. |
برای درخواست مؤدبانه از یک نفر یا خطاب به چند نفر، صورتهایی مانند بردارید، برگردید و درآورید به کار میروند.
لطفاً این کاغذ را از روی زمین بردارید.
لطفاً کفشهایتان را درآورید.
این لیوان شکسته است؛ آن را برندار!
برای این فعلها، الگوی فعلهایی مانند «برو» را بهصورت مکانیکی به کار نبرید.
✓ کیف را بردار.
✗ کیف را ببردار.
صورت رایج و معیار این درخواست بردار است.
۵. پیشوند را با واژهٔ جدا اشتباه نگیرید
هر «بر»، «باز» یا «در» پیشوند نیست. باید ببینید این بخش به فعل تعلق دارد یا نقش دیگری در جمله دارد.
| جمله | نقش بخش مشخصشده |
|---|---|
| او در خانه ماند. | «در» حرف اضافه است و پیش از «خانه» آمده است. |
| او کلید را از کیفش درآورد. | «در» پیشوندِ فعل «درآوردن» است. |
| او باز به من زنگ زد. | «باز» واژهای جدا به معنی «دوباره» است. |
| او به خانه بازگشت. | «باز» بخشی از فعل «بازگشتن» است. |
در ترکیب باز کردنِ در نیز «باز» پیشوند نیست؛ «باز کردن» فعل مرکب است. بنابراین میگوییم: «در را باز میکنم»، نه «در را بازمیکنم».
۶. جمعبندی کاربردی
برای استفاده از فعلهای پیشوندی، این سه نکته را بررسی کنید:
- معنای کامل فعل را بشناسید؛ «داشتن» و «برداشتن» یک معنی ندارند.
- پیشوند را در آغاز نگه دارید: برداشتم، برمیدارم، برنمیدارم.
- صورت امر را همراه فعل یاد بگیرید: بردار، برگرد، بازگرد، درآور.
بازمیگردم یک فعل پیشوندی است؛ اما در باز زنگ میزنم، «باز» جداست و معنی «دوباره» میدهد.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
10 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 10 words and review them later.
فعلهای پیشوندی با بر، باز و در
10 wordsLast updated October 27, 2026