هماهنگی نفی با هیچکس و هیچچیز
کاربرد هیچکس و هیچچیز با فعل منفی در جملههای خبری، جای آنها در نقش فاعل و مفعول، استفاده از را و حرف اضافه و پاسخ کوتاه به پرسشها در فارسی معیار.
برای گفتن اینکه حتی یک نفر نیامده یا حتی یک چیز پیدا نشده است، از هیچکس و هیچچیز همراه با فعل منفی استفاده میکنیم. در این صفحه، کاربرد این دو واژه را در جملههای خبری، همراه با «را» و حرف اضافه، و در پاسخهای کوتاه میبینید.
۱. هیچکس برای شخص، هیچچیز برای چیز
هیچکس دربارهٔ شخص و هیچچیز دربارهٔ چیز به کار میرود. در جملهٔ خبری با معنای منفی، فعل هم باید منفی باشد.
| واژه | معنی در جملهٔ منفی | مثال |
|---|---|---|
| هیچکس | حتی یک نفر هم نه | هیچکس نیامد. |
| هیچچیز | حتی یک چیز هم نه | هیچچیز پیدا نکردم. |
به این همراهی، هماهنگی نفی میگوییم. «هیچکس» یا «هیچچیز» و فعل منفی با هم یک معنی منفی میسازند؛ جمله مثبت نمیشود.
قرار بود دوستانم ساعت پنج بیایند. ساعت شش شد، اما هیچکس نیامد.
داخل جعبه را نگاه کردم. جعبه خالی بود و هیچچیز در آن نبود.
۲. فعل را منفی نگه دارید
شکل فعل به زمان و معنی جمله بستگی دارد، اما همراهی با «هیچکس» و «هیچچیز» دلیل حذف نشانهٔ نفی نیست.
| موقعیت | جمله |
|---|---|
| حال | من هیچکس را نمیشناسم. |
| گذشته | او هیچچیز نخرید. |
| بودن در یک مکان | هیچکس در خانه نیست. |
| توانایی | هیچکس نمیتواند این درِ قفلشده را بدون کلید باز کند. |
برای بیان اینکه حتی یک نفر هم نیامده است:
✓ هیچکس نیامد.
✗ هیچکس آمد.
در این جملهٔ خبری، «هیچکس» بهتنهایی جای فعل منفی را نمیگیرد.
۳. نقش واژه در جمله
«هیچکس» و «هیچچیز» میتوانند نقشهای متفاوتی داشته باشند. جای آنها و همراهی با «را» یا حرف اضافه به نقششان بستگی دارد.
- فاعل: کسی یا چیزی که فعل دربارهٔ او یا آن خبری میدهد؛ مانند هیچکس نخندید.
- مفعول: کسی یا چیزی که کارِ فعل روی او یا آن انجام میشود؛ مانند من هیچکس را ندیدم.
- پس از حرف اضافه: مانند با هیچکس صحبت نکردم.
وقتی «هیچکس» یا «هیچچیز» فاعل است، در فارسی معیار فعل را مفرد میآوریم:
هیچکس جواب نداد.
هیچچیز تغییر نکرد.
اما اگر فاعل «ما» باشد، فعل با «ما» هماهنگ میشود، نه با «هیچکس» یا «هیچچیز»:
ما هیچکس را ندیدیم.
ما هیچچیز نخریدیم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. همراهی با را و حرف اضافه
«هیچکس» و «هیچچیز» همیشه با «را» نمیآیند. «را» به نقش مفعولی و بافت جمله مربوط است، نه به منفی بودن آن.
| ساخت | مثال | توضیح |
|---|---|---|
| هیچکس را | در راه هیچکس را ندیدم. | «هیچکس» مفعولِ «دیدن» است. |
| هیچچیز، بدون را | از بازار هیچچیز نخریدم. | دربارهٔ خریدنِ هر نوع چیزی حرف میزنیم، نه مجموعهای مشخص. |
| هیچچیز را | هیچچیز را از روی میز برندار. | منظور چیزهایی است که روی آن میز قرار دارند. |
| با هیچکس | امروز با هیچکس صحبت نکردم. | حرف اضافهٔ «با» پیش از «هیچکس» میآید. |
| به هیچچیز | آن لحظه به هیچچیز فکر نمیکردم. | «فکر کردن» در این کاربرد با «به» میآید. |
وجود «هیچ» بهتنهایی مشخص نمیکند که «را» لازم است یا نه. برای نمونه، هر دو جملهٔ هیچچیز نخوردم و هیچچیز را از یخچال برنداشتم درستاند؛ بافت و ساخت آنها متفاوت است.
۵. پاسخ کوتاه و جمعبندی
در پاسخ کوتاه، میتوان فعل را حذف کرد؛ شنونده معنی کامل را از پرسش و موقعیت میفهمد. این حذف به معنی استفاده از فعل مثبت نیست.
— چه کسی آمد؟
— هیچکس.
پاسخ کامل: هیچکس نیامد.
— چه چیزی خریدی؟
— هیچچیز.
پاسخ کامل: هیچچیز نخریدم.
برای ساختن جمله، این سه نکته را بررسی کنید:
- برای شخص هیچکس و برای چیز هیچچیز را انتخاب کنید.
- در جملهٔ کامل با معنای منفی، فعل را منفی بیاورید.
- «را» یا حرف اضافه را بر اساس نقش واژه و بافت جمله به کار ببرید.
هیچکس نیامد یک جملهٔ کامل است؛ هیچکس میتواند پاسخ کوتاه همان جمله باشد.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
2 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 2 words and review them later.
هماهنگی نفی با هیچکس و هیچچیز
2 wordsLast updated October 27, 2026