حرفهای اضافهٔ مرکب با اضافه
کاربرد حرفهای اضافهٔ مرکب در کنارِ، در مقابلِ، به خاطرِ و به جایِ برای بیان مکان، دلیل و جایگزین، با توضیح پیوند اضافه و مثالهای ساده با اسم و ضمیر
۱. چند کلمه، یک رابطه
برای گفتنِ جای چیزی، دلیل یک کار یا انتخاب یک چیز به جای چیز دیگر، از عبارتهایی مثل در کنارِ، در مقابلِ، به خاطرِ و به جایِ استفاده میکنیم. این عبارتها حرف اضافهٔ مرکب هستند: چند کلمه با هم یک رابطه را نشان میدهند.
بانک کنارِ مدرسه است.
به خاطرِ باران، در خانه ماندیم.
امروز به جایِ چای، قهوه مینوشم.
۲. پیوند با اسم یا ضمیر
در این عبارتها، کلمهٔ آخر با صدای اضافه، مثل کسره در «کنارِ»، به اسم یا ضمیر جداگانهٔ بعد از خود وصل میشود. این پیوند را «اضافه» مینامیم. پس از واکهٔ پایانیِ «جا»، «ی» میانجی میآید: جا ← جایِ ← به جایِ چای.
در + کنارِ + مدرسه ← در کنارِ مدرسه
| حرف اضافهٔ مرکب | کاربرد | نمونه |
|---|---|---|
| در کنارِ | نشاندادن جای چیزی در پهلوی چیز دیگر | در کنارِ پنجره |
| در مقابلِ | نشاندادن جای چیزی روبهروی چیز دیگر | در مقابلِ بانک |
| به خاطرِ | گفتن دلیل | به خاطرِ باران |
| به جایِ | نشاندادن جایگزین | به جایِ چای |
بعد از این عبارتها، ضمیر هم میآید:
- سارا کنارِ من نشست.
- به خاطرِ تو به این شهر آمدم.
- امروز علی به جایِ من به خرید میرود.
با ضمیر پیوسته هم میتوانیم بگوییم کنارش، به خاطرش، به جایش. پیش از ضمیر پیوسته، کسرهٔ اضافه نمیآید:
- سارا روی نیمکت نشست. من هم کنارش نشستم. (= کنارِ او)
- مریم بیمار است؛ به خاطرش در خانه ماندم و به جایش غذا پختم. (= به خاطرِ او؛ به جایِ او)
در نوشتههای معمول، نشانهٔ «ـِ» اغلب نوشته نمیشود: «در کنار مدرسه». اما هنگام خواندن، صدای اضافه را میگوییم. اینجا برای روشنشدن ساخت، آن را نشان دادهایم.
صورتهای بهخاطرِ و بهجایِ با نیمفاصله هم پذیرفته و رایجاند. معنی و تلفظ آنها با «به خاطرِ» و «به جایِ» یکسان است.
۳. مکان: در کنارِ و در مقابلِ
در کنارِ یعنی در پهلوی چیزی یا کسی. در مقابلِ در جملههای مکانی یعنی روبهروی چیزی یا کسی.
در فارسی روزمره، کنارِ بدون «در» رایجتر است. در کنارِ و در مقابلِ معمولاً رسمیترند. در گفتار برای بیان مکان، روبهروی و جلوی هم بسیار به کار میروند: «بانک روبهروی مدرسه است» و «جلوی آینه ایستادم». «جلوی» یعنی در قسمت پیشِ چیزی؛ همیشه دقیقاً هممعنیِ «روبهروی» نیست.
در کنارِ: کتابخانه و مدرسه در یک سمت خیابان هستند. کتابخانه در کنارِ مدرسه است.
در مقابلِ: بانک آن طرف خیابان، روبهروی مدرسه است. بانک در مقابلِ مدرسه است.
با فعلهایی مثل «نشستن» و «ایستادن» هم میتوانیم این عبارتها را به کار ببریم. در زبان روزمره معمولاً میگوییم:
- مادرم کنارِ پنجره نشسته است.
- جلوی آینه ایستادم و موهایم را شانه کردم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. دلیل و جایگزین
با به خاطرِ دلیل یک کار یا اتفاق را میگوییم. برای پیدا کردن دلیل، میتوانیم بپرسیم «چرا؟».
— چرا پیاده نرفتی؟
— به خاطرِ باران، با اتوبوس رفتم.
با به جایِ میگوییم یک شخص یا چیز، جای شخص یا چیز دیگری را میگیرد.
معمولاً چای مینوشم، اما امروز به جایِ چای، آب مینوشم.
مریم بیمار است. امروز سارا به جایِ مریم در فروشگاه کار میکند.
به خاطرِ و به جایِ معنی یکسان ندارند:
به خاطرِ مریم به خرید رفتم. یعنی مریم دلیل رفتن من بود؛ مثلاً چیزی لازم داشت.
به جایِ مریم به خرید رفتم. یعنی من رفتم و مریم نرفت.
هر دو جمله درستاند، اما رابطهٔ من و مریم با این کار فرق دارد.
۵. مرور و انتخاب عبارت
برای انتخاب عبارت مناسب، به معنی جمله نگاه کنید:
- پهلوی چیزی یا کسی: کنارِ / در کنارِ
- روبهروی چیزی یا کسی: روبهروی / در مقابلِ
- دلیل یک کار یا اتفاق: به خاطرِ
- شخص یا چیزی که جای دیگری را میگیرد: به جایِ
وقتی بعد از این عبارتها اسم یا ضمیر جداگانه میآید، اضافه را در تلفظ نگه دارید: «در کنارِ من»، «به خاطرِ باران»، «به جایِ چای». با ضمیر پیوسته، کسرهٔ اضافه نداریم: «کنارش»، «به خاطرش»، «به جایش».
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
7 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 7 words and review them later.
حرفهای اضافهٔ مرکب با اضافه
7 wordsLast updated October 27, 2026