اسمسازی با مصدر و گروههای اضافی
کاربرد مصدر و گروههای اضافی برای نامبردن از کارها، تبدیل جمله به گروه اسمی، حفظ حرف اضافه و تشخیص نقش وابستهها با مثالهای در فارسی بررسی میشود.
با خواندنِ کتاب یا بررسیِ گزارش میتوانیم از یک کار مانند یک اسم در جمله استفاده کنیم. در این صفحه، تبدیل جمله به گروه اسمی، کاربرد مصدر و حفظ رابطهٔ آن با وابستهها را تمرین میکنیم.
۱. از بیان کار تا نامبردن از آن
در جملهٔ «مریم هر روز پیادهروی میکند»، فعل دربارهٔ مریم و کار او خبری میدهد. در «پیادهروی کردن برای مریم مفید است»، پیادهروی کردن نامِ یک فعالیت است.
اسمسازی در اینجا یعنی بیان یک کار یا رویداد به شکل یک اسم یا گروه اسمی. این گروه میتواند جایگاههای معمول اسم را بگیرد:
- نهاد: خواندنِ کتاب لذتبخش است.
- مفعول: خواندنِ این کتاب را پیشنهاد میکنم.
- پس از حرف اضافه: از خواندنِ این کتاب لذت بردم.
مصدر در این کاربرد، شخص و زمان معیّنی ندارد. در «خواندنِ کتاب مفید است»، معلوم نیست چه کسی کتاب را میخواند یا چه زمانی آن را میخواند.
۲. مصدر و اسمِ بیانگر کار
مصدرهایی مانند رفتن، دیدن و نوشتن میتوانند نام یک کار باشند. در فعلهای مرکب نیز کل ترکیب را در نظر میگیریم: کار کردن، تصمیم گرفتن، بررسی کردن.
گاهی در کنار مصدر، اسم دیگری برای بیان همان کار داریم:
| فعل در جمله | مصدر | اسمِ بیانگر کار | گروه اسمی نمونه |
|---|---|---|---|
| گزارش را بررسی میکند | بررسی کردن | بررسی | بررسیِ گزارش |
| متن را ترجمه میکند | ترجمه کردن | ترجمه | ترجمهٔ متن |
| دربارهٔ سفر تصمیم میگیرد | تصمیم گرفتن | تصمیمگیری | تصمیمگیری دربارهٔ سفر |
| نامه را مینویسد | نوشتن | — | نوشتنِ نامه |
برای استفادهٔ اسمی از فعل، همیشه لازم نیست واژهٔ تازهای بسازیم؛ خودِ مصدر کافی است. همچنین نباید فرض کنیم که با حذف بخش فعلیِ هر فعل مرکب، نام همان فعالیت به دست میآید. مثلاً تصمیم بیشتر به نتیجهٔ انتخاب اشاره دارد، اما تصمیم گرفتن و تصمیمگیری خودِ فرایند انتخاب را بیان میکنند.
بعضی اسمها بیش از یک معنی دارند. ترجمهٔ متن میتواند به کارِ ترجمه کردن یا به متنی که ترجمه شده است اشاره کند. جملهٔ کامل معنی را روشن میکند: «ترجمهٔ متن دو ساعت طول کشید» در برابر «ترجمهٔ متن روی میز است».
۳. پیوند مصدر با وابستهها
در گروهی مانند خواندنِ کتاب، مصدر هسته است؛ یعنی بخش اصلی گروه. «کتاب» با اضافه به آن وصل میشود و نشان میدهد چه چیزی خوانده میشود.
| جمله با فعل صرفشده | گروه اسمی متناظر |
|---|---|
| این کتاب را میخوانیم. | خواندنِ این کتاب |
| گزارش را بررسی میکنیم. | بررسیِ گزارش |
| به همسایه کمک میکنیم. | کمک کردن به همسایه |
| از خانه خارج میشویم. | خارج شدن از خانه |
در دو نمونهٔ نخست، مفعولِ جمله به وابستهٔ اضافی تبدیل شده است. در دو نمونهٔ بعد، حرف اضافهٔ وابسته حفظ میشود. پس همهٔ رابطهها را نباید با اضافه بیان کرد.
بیانِ کنندهٔ کار
با مصدرِ فعل لازم، نهادِ جمله میتواند به صورت وابستهٔ اضافی بیاید: «مهمانها آمدند» ← آمدنِ مهمانها؛ «مریم رفت» ← رفتنِ مریم. در این نمونهها، وابسته نشان میدهد چه کسی میآید یا میرود، نه اینکه کار بر چه چیزی انجام میشود.
در اسمسازی از فعل متعدی، بهویژه وقتی مفعول نیز در گروه آمده است، برای روشنکردنِ کنندهٔ کار معمولاً از از سوی، بهدست یا توسطِ استفاده میکنیم: «سارا گزارش را بررسی کرد» ← بررسیِ گزارش از سوی سارا یا بررسیِ گزارش بهدست سارا. این ساختها بیشتر در نوشتار رسمی به کار میروند. در اینجا «گزارش» موضوعِ بررسی و «سارا» انجامدهندهٔ آن است؛ پس اضافه همیشه نشاندهندهٔ یک نقش ثابت نیست.
جمله: این گزارش را بررسی میکنیم.
نامِ کار: بررسیِ این گزارش
کاربرد در جملهای تازه: بررسیِ این گزارش زمان میبرد.
کاربرد بهعنوان مفعول: مدیر بررسیِ این گزارش را به فردا موکول کرد.
در نمونهٔ آخر، «را» به کل گروه بررسیِ این گزارش مربوط است، نه فقط به «گزارش». این بار خودِ کارِ بررسی، مفعولِ «موکول کرد» است.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. تغییر وابستهها هنگام اسمسازی
وقتی جمله را به گروه اسمی تبدیل میکنیم، شکل بعضی وابستهها نیز تغییر میکند. واژهای که در جمله چگونگی انجام کار را بیان میکند، ممکن است در گروه اسمی به صورت صفت بیاید:
کارشناس گزارش را با دقت بررسی کرد.
بررسیِ دقیقِ گزارش چند خطا را آشکار کرد.
او مسئله را سریع حل کرد.
حلِ سریعِ مسئله به تجربه نیاز داشت.
در بررسیِ دقیقِ گزارش، «دقیق» ویژگیِ بررسی را بیان میکند، نه ویژگیِ گزارش را. در بررسیِ گزارشِ دقیق، «دقیق» به گزارش مربوط است. جای وابسته را با توجه به معنی انتخاب کنید.
برای نامبردن از انجام نشدنِ یک کار، میتوان از مصدر منفی استفاده کرد:
- نخواندنِ دستورها ممکن است باعث اشتباه شود.
- شرکت نکردن در جلسه به معنی مخالفت نیست.
در فعل مرکبِ «شرکت کردن»، نشانهٔ نفی به بخش فعلی میپیوندد: شرکت نکردن.
۵. چه اطلاعاتی باید حفظ شود؟
اسمسازی معمولاً جمله را کوتاهتر میکند، اما ممکن است شخص، زمان یا وجه فعل را آشکارا نشان ندهد. بنابراین تبدیل جمله به گروه اسمی همیشه جایگزینی کامل و بیتغییر نیست.
جمله: سارا فردا این گزارش را بررسی خواهد کرد.
گروه اسمی: بررسیِ این گزارش
این گروه بهتنهایی نه نام سارا را دارد و نه زمان انجام کار را. اگر هر دو مهم باشند، میتوان جمله را روشن نگه داشت:
بررسیِ این گزارش فردا بهدست سارا انجام خواهد شد.
این بازنویسی، انجامدهنده و زمانِ کار را حفظ میکند. در مقابل، «سارا فردا مسئولِ بررسیِ این گزارش است» مسئولیت سارا را بیان میکند؛ دقیقاً همان خبرِ جملهٔ نخست نیست. هنگام بازنویسی، فقط به کوتاهشدن جمله توجه نکنید؛ معنیِ مورد نظر نیز باید حفظ شود.
حرف اضافهٔ لازم را حذف نکنید:
✓ کمک کردن به همسایه کار خوبی است.
✗ کمک کردنِ همسایه کار خوبی است؛ اگر منظورتان کمک کردن به همسایه باشد.
«کمک کردنِ همسایه» میتواند به کاری اشاره کند که خودِ همسایه انجام میدهد. این ترکیب الزاماً نادرست نیست، اما رابطهٔ دیگری را بیان میکند.
۶. راهنمای کوتاهِ بازنویسی
- کار یا رویداد اصلی را پیدا کنید: گزارش را بررسی میکنند.
- مصدر یا اسم مناسب را انتخاب کنید: بررسی کردن یا بررسی.
- وابستهها را با رابطهٔ درست بیاورید: بررسیِ گزارش، اما کمک کردن به همسایه.
- جای صفت و معنی آن را بررسی کنید: بررسیِ دقیقِ گزارش.
- اگر شخص، زمان یا نظر گوینده مهم است، آن را در جملهٔ تازه روشن نگه دارید.
مصدر نامِ کار را میدهد؛ اضافه و حرفهای اضافه رابطهٔ آن را با وابستهها روشن میکنند. گروه اسمی را زمانی انتخاب کنید که هم طبیعی باشد و هم معنیِ مورد نظر را حفظ کند.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
20 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 20 words and review them later.
اسمسازی با مصدر و گروههای اضافی
20 wordsLast updated October 27, 2026