شمارههای ترتیبی و ترتیب کارها
ساخت عددهای ترتیبی فارسی، کاربرد چندم در پرسش، تفاوت درس سوم و سومین درس و بیان ترتیب کارهای روزانه با واژههای اوّل، بعد، سپس و در پایان همراه با مثال
برای گفتن جای یک نفر در صف، شمارهٔ یک طبقه یا ترتیب کارهای روزانه، از عددهای ترتیبی و واژههایی مانند اوّل، بعد و در پایان استفاده میکنیم. این واژهها نشان میدهند چه کسی یا چه چیزی قبل یا بعد از دیگری است.
۱. عدد ترتیبی چه چیزی را نشان میدهد؟
عدد ترتیبی جای یک نفر یا یک چیز را در یک ترتیب نشان میدهد.
سه نفر در صف هستند. ← چند نفر؟ سه نفر.
مینا نفر سوم است. ← نفر چندم؟ نفر سوم.
برای پرسیدن جای چیزی در یک ترتیب، از چندم استفاده میکنیم:
- شما در طبقهٔ چندم زندگی میکنید؟ — در طبقهٔ دوم.
- امروز جلسهٔ چندم است؟ — جلسهٔ چهارم.
۲. ساخت عددهای ترتیبی
برای ساخت بیشتر عددهای ترتیبی، به پایان عدد ـُم اضافه میکنیم: چهار ← چهارم. در نوشتار معمول، حرکتها را نمینویسیم.
| عدد | عدد ترتیبی | نمونه |
|---|---|---|
| یک | اوّل | روز اوّل |
| دو | دوم | طبقهٔ دوم |
| سه | سوم | نفر سوم |
| چهار | چهارم | درس چهارم |
| پنج | پنجم | صفحهٔ پنجم |
| شش | ششم | هفتهٔ ششم |
| هفت | هفتم | روز هفتم |
| هشت | هشتم | طبقهٔ هشتم |
| نه | نهم | درس نهم |
| ده | دهم | نفر دهم |
| بیستویک | بیستویکم | روز بیستویکم |
صورتهای اوّل، دوم و سوم را جداگانه یاد بگیرید. دوم را «دُوُم» و سوم را «سِوُم» میخوانیم.
در عددهای چندبخشی، فقط بخش آخر تغییر میکند: بیستودو ← بیستودوم.
برای یک، صورت یکم هم درست است. مثلاً میتوان گفت «روز اوّل» یا «روز یکم». در عددی مثل بیستویکم، بخش آخر «یکم» است، نه «اوّل».
۳. جای عدد ترتیبی کنار اسم
عدد ترتیبی معمولاً بعد از اسم میآید. اسم و عدد با اضافه به هم وصل میشوند: درسِ سوم، طبقهٔ دوم.
صورتهای پایانیافته به ـمین پیش از اسم میآیند: سومین درس. بین این عدد و اسم، کسرهٔ اضافه نداریم.
| عدد پس از اسم | عدد پیش از اسم |
|---|---|
| درسِ اوّل | اوّلین درس |
| طبقهٔ دوم | دومین طبقه |
| جلسهٔ سوم | سومین جلسه |
| روزِ چهارم | چهارمین روز |
امروز جلسهٔ سوم کلاس است.
امروز سومین جلسهٔ کلاس است.
هر دو جمله، جای جلسه را در ترتیب جلسههای کلاس نشان میدهند.
جای این دو صورت را عوض نکنید:
✓ درس سوم / سومین درس
✗ سوم درس / درس سومین
برای بیان این معنی در فارسی معمول امروز، از دو صورت درست بالا استفاده کنید.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. گفتن ترتیب کارها
برای توضیح چند کار پشت سر هم، لازم نیست همیشه عدد ترتیبی به کار ببریم. این واژهها ترتیب را روشن میکنند:
| واژه یا عبارت | کاربرد |
|---|---|
| اوّل | شروع کارها |
| بعد / سپس | کار بعدی |
| در پایان | آخرین کار |
سپس بیشتر در نوشتار به کار میرود. بعد در گفتوگو هم بسیار رایج است.
برای درست کردن چای، اوّل آب را میجوشانم. بعد چای را در قوری میریزم و آب جوش را به آن اضافه میکنم. چند دقیقه صبر میکنم. در پایان چای را در فنجان میریزم.
میتوانیم همین ترتیب را با نامگذاری مرحلهها بیان کنیم:
- مرحلهٔ اوّل: آب را بجوشانید.
- مرحلهٔ دوم: چای و آب جوش را در قوری بریزید.
- مرحلهٔ سوم: چند دقیقه صبر کنید.
- مرحلهٔ چهارم: چای را در فنجان بریزید.
در «روز اوّل»، اوّل جای یک روز را نشان میدهد. در «اوّل صبحانه میخورم، بعد بیرون میروم»، اوّل ترتیب انجام کارها را نشان میدهد.
۵. مرور کوتاه
- برای پرسیدن جای یک نفر یا چیز، از چندم استفاده کنید: «نفر چندم؟»
- عدد ترتیبی را بعد از اسم بیاورید: نفر سوم.
- صورت دارای ـمین را پیش از اسم بیاورید: سومین نفر.
- برای توضیح کارهای پشت سر هم، از اوّل، بعد، سپس و در پایان کمک بگیرید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
16 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 16 words and review them later.
شمارههای ترتیبی و ترتیب کارها
16 wordsLast updated October 27, 2026