Abairtí scoilte le is chun béim a chur ar rud
Foghlaim conas abairtí scoilte le is a úsáid chun béim a chur ar dhuine, ar rud, ar áit nó ar am, le samplaí agus patrúin shoiléire sa Ghaeilge.
Cén fáth a n-úsáidtear abairt scoilte?
Úsáideann tú abairt scoilte chun béim a chur ar chuid amháin den abairt: duine, rud, áit nó am. Cuireann tú an chuid sin chun tosaigh le is. Tá sé seo úsáideach nuair a fhreagraíonn tú ceist nó nuair a cheartaíonn tú eolas.
Abairt gan béim ar leith: Cheannaigh Seán an leabhar inné.
Cé a cheannaigh an leabhar? Is é Seán a cheannaigh an leabhar inné.
Cad a cheannaigh Seán? Is é an leabhar a cheannaigh Seán inné.
Cathain a cheannaigh Seán an leabhar? Is inné a cheannaigh Seán an leabhar.
Tá an buneolas céanna sna habairtí seo, ach tá an bhéim ar chuid dhifriúil i ngach ceann.
Diúltú agus ceisteanna
Chun eolas a cheartú, úsáid ní in áit is. Roimh é, scríobhtar ní hé. Chun ceist a chur, úsáid an: An é…?
Ní hé Seán a cheannaigh an leabhar. Is í Máire a cheannaigh é.
An é Seán a cheannaigh an leabhar?
Ní sa chistin atá Máire ag obair. Is sa seomra suí atá sí ag obair.
An patrún bunúsach
Is é seo an patrún: is + an chuid faoi bhéim + an chuid eile den abairt. Bíonn a roimh an mbriathar sa chuid dheireanach sna patrúin thíos.
Le hainm duine nó le hainmfhocal cinnte, mar an leabhar, úsáidtear é, í nó iad freisin.
| An chuid faoi bhéim | Tús na habairte | Sampla |
|---|---|---|
| Seán | Is é Seán | Is é Seán a d'oscail an doras. |
| Máire | Is í Máire | Is í Máire a d'oscail an doras. |
| An leabhar | Is é an leabhar | Is é an leabhar a cheannaigh Seán. |
| An fhuinneog | Is í an fhuinneog | Is í an fhuinneog a dhún Máire. |
| Na páistí | Is iad na páistí | Is iad na páistí a d'oscail an doras. |
Roghnaigh é, í nó iad de réir na coda atá faoi bhéim: é don fhirinscne uatha, í don bhaininscne uatha agus iad don iolra.
Forainmneacha treise agus ainmfhocail éiginnte
Is féidir forainm treise a chur faoi bhéim freisin: mise, tusa, eisean, ise, sinne, sibhse, iadsan. Ní chuirtear é, í ná iad breise roimh an bhforainm.
Is mise a d'oscail an doras.
Is tusa a dhún an fhuinneog.
Is iadsan a cheannaigh an leabhar.
Le hainmfhocal éiginnte sa phatrún seo, ní chuirtear é, í ná iad roimhe ach oiread:
Is leabhar a cheannaigh Seán, ní iris.
Béim ar áit nó ar am
Nuair a chuireann tú áit nó am chun tosaigh sna patrúin seo, ní chuireann tú é, í ná iad rompu.
Cá bhfuil Máire ag obair?
Is sa chistin atá Máire ag obair.
Cathain a tháinig Seán?
Is inné a tháinig Seán.
Conas a tháinig na páistí?
Is ar an mbus a tháinig na páistí.
Coinnigh an réamhfhocal leis an áit nó leis an modh taistil: sa chistin, ar an mbus.
Smaoinigh ar an gceist atá á freagairt agat. Cuir an freagra díreach i ndiaidh is, nó i ndiaidh is é, is í nó is iad nuair is gá.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An briathar i ndiaidh na coda faoi bhéim
Sna habairtí seo, is coibhneas díreach atá sa chuid a leanann an bhéim. Cuireann a séimhiú ar an mbriathar nuair is féidir: a cheannaigh, a dhún, a tháinig.
Le bí, tabhair aird ar na foirmeacha seo:
| Am | Gnáthabairt | Abairt scoilte |
|---|---|---|
| Anois | Tá Máire ag obair sa chistin. | Is í Máire atá ag obair sa chistin. |
| Inné | Bhí Máire ag obair sa chistin. | Is í Máire a bhí ag obair sa chistin. |
Scríobh atá, ní a tá: Is í Máire atá ag obair anseo.
Ná hathraigh is go ba go huathoibríoch toisc gur tharla an gníomh san am atá thart. Tá Is é Seán a cheannaigh an leabhar inné ceart: tá tú ag cur béime ar Sheán anois agus ag tagairt do ghníomh inné.
Tá Ba é Seán a cheannaigh an leabhar inné ceart agus coitianta freisin. Is féidir ba a roghnú agus tú ag insint scéil faoin am atá thart; is féidir is a úsáid chun a rá anois cé a rinne an gníomh. Sa sampla seo, tá an dá fhoirm inghlactha.
Seiceáil an bhéim
Lean na céimeanna seo:
- Roghnaigh an chuid ar mhaith leat béim a chur uirthi.
- Cuir chun tosaigh í le is; cuir é, í nó iad léi más ainm duine nó ainmfhocal cinnte í, mar atá sa tábla thuas.
- Cuir an chuid eile den abairt ina diaidh agus seiceáil an briathar: a cheannaigh, atá, a bhí.
Cuimhnigh ar an gcodarsnacht: Is í Máire atá ag obair sa chistin — béim ar an duine. Is sa chistin atá Máire ag obair — béim ar an áit.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026