B2 · Upper Intermediate

Agus le clásal gan briathar: cúlra agus comhuaineacht

Foghlaim conas agus a úsáid le clásal gan briathar chun cúlra agus comhuaineacht a chur in iúl, agus conas an t-ainmní agus an tagairt ama a aithint.

By the flumi team About 7 min read

Is féidir agus a úsáid le clásal gan bhriathar chun cúlra a thabhairt do phríomhimeacht: staid duine, an aimsir, nó gníomh atá ar siúl ag an am céanna. Foghlaimeoidh tú conas an patrún seo a dhéanamh agus conas a aithint cé leis a mbaineann an cúlra.

Cúlra seachas imeacht nua

Féach ar an dá abairt seo:

Tháinig Nóra abhaile agus bhí sí tuirseach.

Tá briathar pearsanta sa dá chlásal: tháinig agus bhí.

Tháinig Nóra abhaile agus í tuirseach.

Tugann agus í tuirseach staid Nóra mar chúlra don teacht abhaile. Bhí sí tuirseach nuair a tháinig sí.

Sa dara habairt, ní chuirtear dhá ráiteas iomlána taobh le taobh. Ceanglaítear an staid go dlúth leis an bpríomhimeacht. Is patrún nádúrtha é seo sa chaint agus sa scríbhneoireacht, go háirithe i scéalta agus i gcur síos.

An bunphatrún

Is é an patrún coitianta ná agus + ainmní + cur síos ar staid nó ar ghníomh. Is é an t-ainmní an t-ainmfhocal nó an forainm a bheadh ina ainmní i gclásal iomlán le tá nó bhí: bhí sí tuirseach → agus í tuirseach; bhí eagla air → agus eagla air. Ní gá gurb é an t-ainmní an duine a mhothaíonn an staid.

Cineál cúlra Clásal le agus Abairt iomlán
Aidiacht agus í tuirseach Tháinig Nóra abhaile agus í tuirseach.
Áit agus é sa bhaile Chuir mé glaoch ar Sheán agus é sa bhaile.
Staid le réamhfhocal agus eagla air Labhair Seán agus eagla air.
Gníomh ar siúl agus iad ag gáire Shiúil na páistí isteach agus iad ag gáire.
Staid na haimsire agus an oíche fuar D'fhanamar istigh agus an oíche fuar.

Sa sampla agus eagla air, is é eagla an t-ainmní; léiríonn air cé a bhí scanraithe. Ní gá gurb é an duine an t-ainmní i gcónaí.

Ciallaíonn gan bhriathar anseo nach bhfuil briathar pearsanta ann, ar nós tá, bhí nó beidh. Is féidir ainm briathartha a bheith ann: agus iad ag gáire. Ní briathar pearsanta é gáire sa phatrún sin.

An t-ainmní agus na forainmneacha

Nuair is forainm an t-ainmní sa phatrún seo, úsáidtear mé, tú, é, í, sinn, sibh, iad. Tabhair faoi deara go háirithe é, í, iad, seachas sé, sí, siad.

D'imigh Seán agus é feargach.

Bhí Seán feargach nuair a d'imigh sé.

D'fhreagair Máire an cheist agus í neirbhíseach.

Bhí Máire neirbhíseach nuair a d'fhreagair sí.

D'fhan na páistí amuigh agus iad ag imirt.

Bhí na páistí ag imirt le linn dóibh a bheith amuigh.

Bhuail mé le Nóra agus mé ar saoire.

Bhí mé ar saoire nuair a bhuail mé le Nóra.

Ní gá gurb ionann ainmní an phríomhchlásail agus ainmní an chlásail le agus:

  • D'fhág mé an teach agus na páistí ina gcodladh. — D'fhág mise; bhí na páistí ina gcodladh.
  • D'oscail Máire an doras agus Seán ina sheasamh taobh amuigh. — D'oscail Máire é; bhí Seán taobh amuigh.

Má d'fhéadfadh é nó í tagairt do níos mó ná duine amháin, úsáid ainm an duine chun an bhrí a shoiléiriú.

Quick check

Try one question now.

1
Bhí Pól sásta leis an toradh. D’fhág sé an oifig agus sásta.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Comhuaineacht agus tagairt ama

Ní léiríonn an clásal gan bhriathar aimsir leis féin. Faightear an tagairt ama ón bpríomhchlásal agus ón gcomhthéacs.

Tagairt ama Sampla
Nós san am i láthair Bím ag léamh agus na páistí ina gcodladh.
Gníomh ar siúl san am atá caite Bhí mé ag léamh agus na páistí ina gcodladh.
Gníomh ar siúl san am atá le teacht Beidh mé ag léamh agus na páistí ina gcodladh.

Sna samplaí seo, tarlaíonn an léamh le linn don staid eile a bheith ann. Ní gá go dtosódh ná go gcríochnódh an dá rud ag an nóiméad céanna.

Is féidir an clásal cúlra a chur chun tosaigh freisin:

Agus an bháisteach ag titim go trom, d'fhanamar istigh.

Socraítear an cúlra ar dtús; ansin luaitear an príomhimeacht. Cuidíonn an chamóg leis an dá chuid a scaradh.

Sa sampla seo, is furasta cúis an fhanachta a thuiscint ón gcomhthéacs. Ní chiallaíonn sé sin go bhfuil agus comhionann le toisc go i ngach abairt: is é an cúlra comhuaineach an bunús anseo.

Léamh géilliúil: cé go raibh…

Is féidir leis an gcomhthéacs codarsnacht leis an rud a mbeifí ag súil leis a chur in iúl: Chuaigh Seán ag obair agus é tinn. Is féidir é seo a thuiscint mar Chuaigh Seán ag obair cé go raibh sé tinn. Ní cúlra neodrach amháin atá i gceist sa léamh sin.

An fhoirm dhiúltach: agus gan…

Úsáidtear agus gan + ainmní + cur síos chun staid dhiúltach a chur in iúl: Thosaigh an cruinniú agus gan Máire i láthair. Ní raibh Máire i láthair nuair a thosaigh an cruinniú. Le forainm, mar shampla: Thosaigh an cruinniú agus gan í i láthair.

Difríochtaí agus botúin choitianta

Ní hionann agus le clásal gan bhriathar agus agus a nascann dhá imeacht as a chéile.

D'ith sí a dinnéar agus chuaigh sí amach.

Dhá imeacht atá ann: an dinnéar ar dtús, ansin an dul amach.

D'ith sí a dinnéar agus í ag caint le cara.

Bhí sí ag caint le linn di a bheith ag ithe.

Sa phatrún gan briathar pearsanta:

✓ Tháinig Nóra isteach agus í tuirseach.

✗ Tháinig Nóra isteach agus sí tuirseach.

Ach tá agus bhí sí tuirseach ceart freisin: is clásal le briathar pearsanta é sin, agus úsáidtear sí leis an mbriathar bhí.

Ná bain an briathar as aon chlásal le agus go meicniúil. Úsáid an patrún seo nuair atá staid nó gníomh comhuaineach á chur i láthair mar chúlra, ní nuair is mian leat imeacht eile a insint ina dhiaidh.

Seicliosta úsáide

Sula n-úsáideann tú an patrún, seiceáil na pointí seo:

  1. An cúlra atá ann? Baineann an staid nó an gníomh le ham an phríomhimeachta.
  2. Cé leis a mbaineann sé? Cuir ainmní soiléir sa chlásal, nó úsáid an struchtúr cuí, mar eagla air.
  3. An bhfuil forainm de dhíth? Sa phatrún gan briathar pearsanta, roghnaigh é, í, iad, ní sé, sí, siad.
  4. An bhfuil an t-am soiléir? Braitheann an clásal ar an bpríomhchlásal agus ar an gcomhthéacs.

Tháinig siad abhaile agus iad tuirseach: príomhimeacht ar dtús, agus an staid a bhain leis mar chúlra.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026