An modh foshuiteach i mbeannachtaí agus i mianta
An foshuiteach láithreach i mbeannachtaí agus i mianta: úsáid go agus nár, urú agus séimhiú, foirmeacha coitianta agus an difríocht idir mian agus fíric.
Úsáideann tú an foshuiteach láithreach chun beannacht nó mian a chur in iúl: Go n-éirí leat! Ní fíric ná gealltanas atá ann, ach rud ar mian leat go dtarlódh sé. Is iad go, nár agus roinnt foirmeacha coitianta an bunús leis na nathanna seo.
Mian seachas fíric
Cuir an dá abairt seo i gcomparáid:
- Tá tú slán. — Ráiteas faoi do staid anois.
- Go raibh tú slán! — Mian go mbeidh tú slán.
Cé gur foshuiteach láithreach an t-ainm atá ar an bhfoirm, is minic a bhaineann an mhian leis an am atá le teacht.
Tá cara leat ag dul faoi agallamh amárach. Deir tú leis:
Go n-éirí leat!
Tá tú buíoch de dhuine a chabhraigh leat. Deir tú leis:
Go raibh maith agat!
Ní gá go mbraitheann tú mian ar leith i ngach úsáid: is gnáthnath buíochais é go raibh maith agat sa chaint laethúil.
Go agus an fhoirm dhearfach
Sa phatrún seo, cuirtear go roimh an mbriathar san fhoshuiteach láithreach. Cuireann go urú ar chonsan ar féidir urú a chur air. Roimh ghuta, cuirtear n- leis.
Maidir le briathra rialta, seo mar a dhéantar an fhoirm a úsáidtear le hainmní ar nós tú, sé, sí nó ainmfhocal:
- An chéad réimniú: cuir -a le gas leathan agus -e le gas caol: mol → go mola, cuir → go gcuire, mair → go maire.
- An dara réimniú: úsáid -aí le gas leathan agus -í le gas caol. Bain deireadh -igh nó -aigh den bhunfhoirm nuair atá sé ann, agus coinnigh aon athrú gais a bhíonn sa ghnáthláithreach: ceannaigh → go gceannaí, éirigh → go n-éirí, imir → go n-imrí (mar atá in imríonn).
Tagraíonn leathan agus caol do chonsan deiridh an ghais. Cuir an t-athrú tosaigh i bhfeidhm tar éis an fhoirm a dhéanamh: cuire → go gcuire.
Nuair a chuimsíonn an mhian an cainteoir agus a chomhluadar, úsáidtear an chéad phearsa iolra, mar shampla go rabhaimid agus go gcuirimid. Tá an t-ainmní san áireamh sa deireadh -imid sna foirmeacha seo; ní chuirtear sinn leo.
- Go rabhaimid slán ar ár dturas! — Mian ar son an chainteora agus na ndaoine atá ag taisteal leis.
- Go gcuirimid an obair seo i gcrích le chéile! — Mian ar son na foirne a bhfuil an cainteoir ina ball di.
| Briathar | Foirm i mbeannacht nó i mian | Sampla |
|---|---|---|
| bí | go raibh | Go raibh tú slán! |
| éirigh | go n-éirí | Go n-éirí an bóthar leat! |
| tabhair | go dtuga | Go dtuga Dia neart duit! |
| téigh | go dté | Go dté tú slán! |
| feic | go bhfeice | Go bhfeice tú do mhuintir arís go luath! |
| faigh | go bhfaighe | Go bhfaighe tú an chabhair atá uait! |
| déan | go ndéana | Go ndéana Dia trócaire air! |
| sábháil | go sábhála | Go sábhála Dia sinn! |
Níl urú le feiceáil ar r in raibh ná ar s in sábhála. Ní chuirtear urú ar na consain sin.
Tagann an t-ainmní i ndiaidh an bhriathair nuair atá sé luaite: Go dtuga Dia neart duit; go raibh tú slán. In go n-éirí leat, ní luaitear ainmní ar leith.
Foghlaim na nathanna coitianta mar aonaid. Tá foirmeacha neamhrialta ar nós go raibh, go dtuga agus go dté le foghlaim ar leith. Cé gur briathar neamhrialta é déan, leanann déan → déana → go ndéana riail an gháis leathain agus -a anseo. Ní leor go a chur roimh fhoirm an ghnáthláithrigh.
An chopail agus nathanna eile
Bíonn an chopail san fhoshuiteach freisin. Is í gura an fhoirm chaighdeánach dhearfach a fhreagraíonn do nára sa mhian dhiúltach. Úsáidtear gurab roimh ghuta.
- Gura fada buan thú! — Mian go mbeidh saol fada agat.
- Gurab amhlaidh duit! — Freagra ar bheannacht, agus an dea-ghuí chéanna á tabhairt ar ais.
- Nára fada uainn an lá! — Mian go dtiocfaidh an lá sin go luath.
Nath coitianta eile is ea Go maire tú!: beannacht nó comhartha buíochais nó molta. Is foirm den bhriathar mair í maire anseo.
Nár agus an mhian dhiúltach
Úsáidtear nár chun mian dhiúltach a chur in iúl: is mian leat nach dtarlódh rud éigin. Tagann foirm an fhoshuitigh láithrigh ina dhiaidh, agus cuirtear séimhiú uirthi nuair is féidir.
Is nath coitianta é Nár lige Dia! nuair a luaitear rud uafásach a bhfuil súil agat nach dtarlóidh sé. Tá réim reiligiúnach nó thraidisiúnta ag an nath seo.
| Mian dhearfach | Mian dhiúltach |
|---|---|
| Go dtaga an lá sin! | Nár thaga an lá sin! |
| Go raibh áthas ort! | Nár raibh brón ort! |
| Go dtuga Dia neart duit! | Nár thuga Dia anró duit! |
Sa chéad phéire, tá súil agat go dtiocfaidh lá a bhfuil tú ag tnúth leis sa sampla dearfach; sa sampla diúltach, tá súil agat nach dtiocfaidh lá a bhfuil eagla ort roimhe. Sna péirí eile, guítear áthas agus neart ar dhuine, agus guítear nach mbeidh brón ná anró air.
Chabhraigh duine leat agus ba mhaith leat beannacht a thabhairt dó:
Nár laga Dia do lámh!
Tá tú ag caint ar rud uafásach nach mian leat a fheiceáil:
Nár thaga an lá sin!
I nár thaga, athraíonn t go th. I nár laga, ní fheictear athrú ar l, mar ní chuirtear séimhiú air sa litriú.
Is féidir le nár feidhmeanna eile a bheith aige. Sna mianta seo, ní comhartha ar an aimsir chaite é: baineann Nár thaga an lá sin! le lá nach bhfuil tagtha fós.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An comhthéacs agus an réim
Ní bhíonn an ton céanna ag gach beannacht.
- Go raibh maith agat! — Nath laethúil chun buíochas a ghabháil.
- Go n-éirí leat! — Nath coitianta chun dea-ghuí a thabhairt do dhuine.
- Go raibh tú slán! — Beannacht, mar shampla agus duine ag imeacht.
- Go dtuga Dia neart duit! — Beannacht reiligiúnach.
- Go ndéana Dia trócaire air! — Paidir nó beannacht reiligiúnach, a deirtear go minic faoi fhear atá básaithe. Úsáid uirthi faoi bhean.
- Nár laga Dia do lámh! — Beannacht thraidisiúnta, go minic mar chomhartha buíochais nó molta.
Tá an foshuiteach beo sna nathanna seo. Ní hionann sin agus a rá go n-úsáidtear go forleathan é i ngach cineál cainte.
Na foirmeacha a choinneáil ar leith
Bíonn foirm an fhoshuitigh éagsúil le foirm na haimsire fáistiní.
| Mian nó beannacht | Ráiteas faoin todhchaí |
|---|---|
| Go n-éirí leat! | Éireoidh leat. |
| Go raibh tú slán! | Beidh tú slán. |
Sa chéad cholún, cuireann tú dea-ghuí in iúl. Sa dara colún, deir tú cad a tharlóidh, dar leat.
Coinnigh an litriú ceart sa bheannacht:
✓ Go n-éirí leat!
✗ Go n-éiríonn leat! — Ní hé seo foirm na beannachta.
✓ Go raibh maith agat!
✗ Go bhfuil maith agat! — Ní hé seo an nath buíochais.
Seicliosta gairid
- An mian atá á cur in iúl agat, seachas fíric? Roghnaigh nath oiriúnach san fhoshuiteach.
- An mian dhearfach í? Úsáid go leis an mbriathar: Go n-éirí leat! Úsáid gura/gurab leis an gcopail: Gura fada buan thú!
- An mian dhiúltach í? Úsáid nár leis an mbriathar: Nár thaga an lá sin! Úsáid nára leis an gcopail: Nára fada uainn an lá!
- Seiceáil foirm an bhriathair agus an t-athrú tosaigh: go dtuga, ach nár thuga.
- Roghnaigh beannacht a oireann don duine agus don ócáid: nath laethúil, traidisiúnta nó reiligiúnach.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
14 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 14 words and review them later.
Focail: An modh foshuiteach i mbeannachtaí agus i mianta
14 wordsLast updated November 5, 2026