An saorbhriathar sa ghnáthchaite agus sa choinníollach
Foghlaim conas an saorbhriathar a úsáid sa ghnáthchaite agus sa choinníollach: foirmeacha, athruithe tosaigh agus an difríocht idir nós agus tuairim.
Leis an saorbhriathar, is féidir labhairt faoi ghníomh gan a rá cé a dhéanann é. Sa ghnáthchaite, cuireann sé nós san am atá thart in iúl; sa choinníollach, cuireann sé gníomh féideartha nó gníomh atá ag brath ar choinníoll in iúl. Tá an difríocht sin tábhachtach agus tú ag cur síos ar shean-nósanna nó ag plé moltaí.
Nós san am atá thart nó gníomh féideartha?
Úsáid an saorbhriathar sa ghnáthchaite nuair a tharlaíodh rud go rialta ach nach mian leat an duine a rinne é a ainmniú.
Nuair a bhí mé ar scoil, dhúntaí an geata ar a naoi gach maidin.
Nós rialta a bhí ann. Ní deirtear cé a dhúnadh an geata.
Úsáid an saorbhriathar sa choinníollach nuair atá tú ag caint faoi rud a tharlódh faoi choinníoll áirithe. Ní gá go mbeadh an coinníoll luaite sa chlásal céanna: d’fhéadfadh sé a bheith soiléir ón gcomhthéacs.
Dá mbeadh an scoil dúnta amárach, dhúnfaí an geata freisin.
Ní nós san am atá thart atá i gceist. Braitheann dúnadh an gheata ar choinníoll.
Na foirmeacha rialta
Sa ráiteas dearfach, bíonn séimhiú ar thús na bhfoirmeacha seo nuair is féidir é. Seo na príomhphatrúin don chéad agus don dara réimniú:
| Réimniú | Bunfhoirm | Saorbhriathar sa ghnáthchaite | Saorbhriathar sa choinníollach |
|---|---|---|---|
| An chéad réimniú | glan | ghlantaí | ghlanfaí |
| An chéad réimniú | cuir | chuirtí | chuirfí |
| An dara réimniú | ceannaigh | cheannaítí | cheannófaí |
| An dara réimniú | bailigh | bhailítí | bhaileofaí |
Sa chéad réimniú, is iad -taí / -tí agus -faí / -fí na foircinn. Braitheann an rogha ar leithead nó ar chaolacht an ghais. Sa dara réimniú, feictear -aítí / -ítí sa ghnáthchaite agus -ófaí / -eofaí sa choinníollach.
Roimh ghuta, cuirtear d’ leis sa ráiteas dearfach: d’óltaí, d’ólfaí. Cuirtear d’ roimh fh freisin: d’fhágtaí, d’fhágfaí.
Ní leanann gach briathar neamhrialta na patrúin seo. Mar shampla: dhéantaí / dhéanfaí ó déan, agus bhítí / bheifí ó bí.
Ní athraíonn an fhoirm de réir uimhir an chuspóra:
- Cheannaítí leabhar gach seachtain.
- Cheannaítí leabhair gach seachtain.
- Cheannófaí leabhair dá mbeadh airgead ar fáil.
Diúltú agus ceisteanna
Úsáid ní, an agus nach leis an ngnáthchaite agus leis an gcoinníollach. Cuireann ní séimhiú ar na briathra rialta seo; cuireann an agus nach urú orthu.
| Cineál abairte | An ghnáthchaite | An coinníollach |
|---|---|---|
| Ráiteas dearfach | Dhúntaí an doras. | Dhúnfaí an doras. |
| Ráiteas diúltach | Ní dhúntaí an doras. | Ní dhúnfaí an doras. |
| Ceist | An ndúntaí an doras? | An ndúnfaí an doras? |
| Ceist dhiúltach | Nach ndúntaí an doras? | Nach ndúnfaí an doras? |
Ní choinnítear d’ i ndiaidh na gcáithníní seo: ní óltaí, an ólfaí?, ní fhágfaí, an bhfágtaí?
Ná húsáid níor ná ar chun na foirmeacha seo a dhéanamh diúltach nó ceisteach. Baineann níor dúnadh agus ar dúnadh? leis an aimsir chaite, ní leis an ngnáthchaite ná leis an gcoinníollach.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Coinníollacha agus moltaí
Tar éis dá, úsáidtear an coinníollach agus urú. Is féidir an saorbhriathar a úsáid sa chlásal a chuireann an coinníoll in iúl, sa phríomhchlásal, nó sa dá cheann.
Dá gcuirfí tuilleadh busanna ar fáil, bheadh an turas níos éasca.
Dá mbeadh tuilleadh airgid againn, cheannófaí ríomhairí nua don scoil.
Dá ndéanfaí an obair anois, sheachnófaí fadhbanna níos déanaí.
Tá an patrún d’fhéadfaí + ainm briathartha úsáideach chun moladh a dhéanamh gan duine ar leith a ainmniú.
Tá an seomra róbheag don chruinniú. D’fhéadfaí an halla a úsáid ina áit.
Ní gá go mbeadh gníomh á dhéanamh ar rud éigin ag an saorbhriathar. In Bhítí ag caint sa chistin gach oíche, bhí daoine ag caint, ach ní ainmnítear iad. Ní hionann an saorbhriathar agus an guth éighníomhach i ngach comhthéacs.
Seiceáil an bhrí agus an fhoirm
| An bhrí atá uait | Sampla |
|---|---|
| Gníomh críochnaithe san am atá thart | Dúnadh an siopa ar a sé inné. |
| Nós san am atá thart | Dhúntaí an siopa ar a sé gach lá an uair sin. |
| Gníomh faoi choinníoll | Dhúnfaí an siopa dá mbeadh stoirm mhór ann. |
Sula roghnaíonn tú foirm:
- Socraigh an nós san am atá thart nó gníomh faoi choinníoll atá i gceist.
- Roghnaigh an saorbhriathar mura bhfuil tú ag ainmniú an té a dhéanann an gníomh.
- Seiceáil an foirceann: dhúntaí nó dhúnfaí.
- Seiceáil an t-athrú tosaigh: ní dhúnfaí, an ndúnfaí?, dá ndúnfaí.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
Focail: An saorbhriathar sa ghnáthchaite agus sa choinníollach
12 wordsLast updated November 5, 2026