An saorbhriathar sna príomhaimsirí
Úsáid an saorbhriathar sa láithreach, san aimsir chaite agus san aimsir fháistineach chun gníomh a chur in iúl gan an duine a dhéanann é a ainmniú.
Gníomh gan duine a ainmniú
Úsáideann tú an saorbhriathar nuair nach mian leat a rá cé a dhéanann gníomh, nó nuair nach bhfuil a fhios agat. Foghlaimeoidh tú anseo conas é a úsáid san aimsir láithreach, san aimsir chaite agus san aimsir fháistineach.
Glanann na hoibrithe an seomra gach maidin. — Deir tú cé a dhéanann an obair.
Glantar an seomra gach maidin. — Luann tú an obair, ach ní ainmníonn tú na daoine a dhéanann í.
Bíonn an saorbhriathar úsáideach:
- i bhfógraí: Díoltar ticéid anseo.
- i dtuairiscí: Goideadh rothar aréir.
- agus tú ag caint faoi phleananna: Osclófar an siopa amárach.
Na foirmeacha rialta
Tá foirm ar leith ag an saorbhriathar i ngach aimsir. Ní athraíonn sí de réir líon na ndaoine a dhéanann an gníomh ná líon na rudaí atá i gceist.
| Briathar | Aimsir láithreach | Aimsir chaite | Aimsir fháistineach |
|---|---|---|---|
| glan | glantar | glanadh | glanfar |
| bris | bristear | briseadh | brisfear |
| ceannaigh | ceannaítear | ceannaíodh | ceannófar |
| imir | imrítear | imríodh | imreofar |
Sa chéad réimniú, feiceann tú na críocha -tar/-tear, -adh/-eadh agus -far/-fear. Sa dara réimniú, feiceann tú -aítear/-ítear, -aíodh/-íodh agus -ófar/-eofar. Leanann na foirmeacha rialacha litrithe an bhriathair; tabhair faoi deara an gas imr- sna foirmeacha de imir.
Ceannaítear bia anseo gach seachtain.
Ceannaíodh bia anseo inné.
Ceannófar bia anseo amárach.
Ní chuirtear séimhiú ar ghnáthfhoirm dhearfach an tsaorbhriathair rialta san aimsir chaite.
Ghlan mé an seomra, ach Glanadh an seomra.
Ní chuirtear d’ roimh ghuta ach oiread: Osclaíodh an doras, ní D’osclaíodh an doras, don aimsir chaite.
Ceisteanna agus diúltú
Úsáideann tú an agus ní san aimsir láithreach agus san aimsir fháistineach leis na briathra rialta seo. Úsáideann tú ar agus níor san aimsir chaite.
| Aimsir | Ráiteas | Ceist | Diúltú |
|---|---|---|---|
| Láithreach | Glantar an seomra. | An nglantar an seomra? | Ní ghlantar an seomra. |
| Caite | Glanadh an seomra. | Ar glanadh an seomra? | Níor glanadh an seomra. |
| Fáistineach | Glanfar an seomra. | An nglanfar an seomra? | Ní ghlanfar an seomra. |
San aimsir láithreach agus san aimsir fháistineach, cuireann an urú ar g, agus cuireann ní séimhiú air. San aimsir chaite, ní chuireann ar ná níor séimhiú ar glanadh.
— Ar ceannaíodh na ticéid inné?
— Níor ceannaíodh. Ceannófar iad amárach.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An cuspóir agus na forainmnigh
Is é an cuspóir an duine nó an rud a mbaineann an gníomh leis. Mar shampla, in Osclaíodh an doras, is é an doras an cuspóir.
Úsáideann tú é, í agus iad mar chuspóirí, ní sé, sí agus siad.
| Ainmfhocal | Forainm ina áit |
|---|---|
| Glanadh an seomra. | Glanadh é. |
| Glanadh an fhuinneog. | Glanadh í. |
| Glanadh na fuinneoga. | Glanadh iad. |
Fanann glanadh mar an gcéanna sna trí abairt.
Ní gá cuspóir a bheith ag saorbhriathar. Tá Téitear abhaile ag a cúig ceart freisin: ní ainmnítear na daoine a théann abhaile. Mar sin, ní bhaineann an saorbhriathar le rudaí a ndéantar gníomh orthu amháin.
Briathra neamhrialta coitianta
Foghlaim na foirmeacha seo mar aonaid. Ná cuir críoch rialta leis an mbunfhoirm gan an briathar a sheiceáil.
| Briathar | Aimsir láithreach | Aimsir chaite | Aimsir fháistineach |
|---|---|---|---|
| déan | déantar | rinneadh | déanfar |
| abair | deirtear | dúradh | déarfar |
| feic | feictear | chonacthas | feicfear |
| bí | táthar / bítear | bhíothas | beifear |
| faigh | faightear | fuarthas | gheofar |
Úsáidtear táthar chun cur síos ar an staid faoi láthair: Táthar ag obair air. Is iad An bhfuiltear ag obair air? agus Níltear ag obair air. an cheist agus an diúltú. Cuireann bítear nós in iúl: Bítear ag obair air gach maidin.
Déantar arán anseo gach lá.
Rinneadh an obair inné.
Déarfar níos mó faoin bplean amárach.
Chonacthas madra sa ghairdín aréir.
Tá foirmeacha spleácha tábhachtacha ann freisin: An ndeirtear…? agus Ní deirtear… san aimsir láithreach. Seo ceisteanna agus diúltú san aimsir chaite do na briathra sa tábla:
| Briathar | Ceist | Diúltú |
|---|---|---|
| déan | An ndearnadh…? | Ní dhearnadh… |
| abair | An ndúradh…? | Ní dúradh… |
| feic | An bhfacthas…? | Ní fhacthas… |
| bí | An rabhthas…? | Ní rabhthas… |
| faigh | An bhfuarthas…? | Ní bhfuarthas… |
San aimsir fháistineach, tabhair aird ar leith ar faigh agus abair:
| Briathar | Ráiteas | Ceist | Diúltú |
|---|---|---|---|
| faigh | Gheofar cabhair. | An bhfaighfear cabhair? | Ní bhfaighfear cabhair. |
| abair | Déarfar níos mó. | An ndéarfar níos mó? | Ní déarfar níos mó. |
Foghlaim ceist agus diúltú in éineacht leis an ráiteas:
Rinneadh an obair. → An ndearnadh an obair? → Ní dhearnadh an obair.
Is eisceachtaí iad chonacthas agus bhíothas ar an bpatrún rialta gan séimhiú san aimsir chaite: Chonacthas é. An bhfacthas é? Ní fhacthas é. Úsáidtear an/ní leis an bhfoirm spleách anseo, mar atá in An ndearnadh…? / Ní dhearnadh…. Úsáidtear ar/níor leis na briathra rialta san aimsir chaite.
Seicliosta úsáide
- An gá an duine a ainmniú? Mura gá, is minic a oireann an saorbhriathar.
- Cén aimsir atá i gceist? Roghnaigh, mar shampla, glantar, glanadh nó glanfar.
- An ceist nó diúltú atá ann? Seiceáil an mhír agus an t-athrú tosaigh: an nglantar, ní ghlantar, ach ar glanadh, níor glanadh.
- An bhfuil forainm mar chuspóir agat? Úsáid é, í nó iad de réir mar is cuí.
- An briathar neamhrialta é? Seiceáil an fhoirm féin agus an fhoirm spleách.
Glantar iad gach lá. Glanadh iad inné. Glanfar iad amárach. — Athraíonn an aimsir; ní ainmnítear an té a dhéanann an obair.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
13 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 13 words and review them later.
Focail: An saorbhriathar sna príomhaimsirí
13 wordsLast updated November 5, 2026