Díochlaonadh an ainm bhriathartha
Díochlaonadh an ainm bhriathartha: an t-ainmneach agus an ginideach, patrúin choitianta, foirmeacha neamhrialta agus úsáid cheart i gcomhthéacs.
Is ainmfhocal é an t-ainm briathartha, cé go gcuireann sé gníomh in iúl. Dá bhrí sin, féadfaidh a fhoirm athrú de réir a fheidhme san abairt: snámh, mar shampla, ach lucht snámha. Is í an difríocht idir an t-ainmneach agus an ginideach príomhábhar an leathanaigh seo.
An fhoirm bhunúsach agus an ginideach
Is í foirm an ainmnigh an fhoirm a bhíonn agat i bpatrúin choitianta ar nós ag snámh agus rud a dhéanamh. Bíonn foirm eile, an ginideach, ag teastáil i gcomhthéacsanna áirithe ainmfhoclacha.
Tá Aoife ag snámh sa linn.
Tá an linn ar oscailt do lucht snámha.
Sa chéad abairt, léiríonn ag snámh an gníomh atá ar siúl. Sa dara habairt, sonraíonn snámha cén lucht atá i gceist.
Ní hionann foirm an ghinidigh i gcónaí agus an fhoirm bhunúsach. Foghlaim an dá fhoirm le chéile.
Foirmeacha coitianta
Léiríonn an tábla seo an t-ainmneach agus an ginideach uatha. Is samplaí iad, ní riail amháin a oireann do gach ainm briathartha.
| Ainmneach | Ginideach | Frása leis an nginideach |
|---|---|---|
| snámh | snámha | lucht snámha |
| siúl | siúil | lucht siúil |
| ól | óil | uisce óil |
| imirt | imeartha | áit imeartha |
| imeacht | imeachta | am imeachta |
| teacht | teachta | am teachta |
| dul | dula | ar tí dula |
| ceannach | ceannaigh | praghas ceannaigh |
| foghlaim | foghlama | deacracht foghlama |
| déanamh | déanta | modh déanta |
| léamh | léite | am léite |
| scríobh | scríofa | modh scríofa |
Tabhair faoi deara na difríochtaí:
- Cuirtear -a le snámh: snámha.
- Caolaítear an consan deiridh in siúl agus ól: siúil, óil. Sa litriú, cuirtear i roimh an l chun an caolú a léiriú.
- Tá athrú níos mó ar imirt: imeartha.
- Ní féidir déanta, léite ná scríofa a thuar trí -a a chur leis an bhfoirm bhunúsach.
Tá patrúin choitianta ann freisin. Cabhraíonn siad leat foirmeacha a aithint, ach ní rialacha gan eisceacht iad:
| Deireadh san ainmneach | Patrún coitianta sa ghinideach | Samplaí |
|---|---|---|
| -adh / -eadh | -ta / -te, agus athrú ar an ngas uaireanta | ceapadh → ceaptha; briseadh → briste |
| -ú | -aithe / -ithe | ullmhú → ullmhaithe; bailiú → bailithe |
| -áil | -ála | sábháil → sábhála; tógáil → tógála |
| -int | -nta / -nte i roinnt focal | cosaint → cosanta; baint → bainte |
Sa chéad phatrún, is féidir séimhiú a bheith ar an t, mar atá in ceaptha. Ní leor deireadh nua a ghreamú den seanghas i gcónaí: tabhair faoi deara briseadh → briste. Ní leanann gach focal ar -int an patrún céanna ach oiread: is é tuisceana ginideach tuiscint.
Nuair a fhoghlaimíonn tú ainm briathartha nua, seiceáil a ghinideach san fhoclóir agus scríobh frása gearr leis: imeacht — am imeachta.
An ginideach i bhfrása ainmfhoclach
Is minic a leanann an t-ainm briathartha ainmfhocal eile agus é sa ghinideach. Sonraíonn sé gníomh nó gníomhaíocht a bhaineann leis an gcéad ainmfhocal.
Tá am imeachta na traenach ar an gclár.
Tá áit imeartha do na páistí sa pháirc.
Tá deacracht foghlama ag an dalta.
Sna frásaí seo, is iad am, áit agus deacracht na príomhainmfhocail. Tá na hainmneacha briathartha ina ndiaidh sa ghinideach.
Is féidir leis an alt an tuiseal agus an inscne a léiriú freisin:
| Ainmneach leis an alt | Ginideach leis an alt | Sampla |
|---|---|---|
| an snámh | an tsnámha | buntáistí an tsnámha |
| an imirt | na himeartha | rialacha na himeartha |
Tá snámh firinscneach agus tá imirt baininscneach. Ní leor deireadh an fhocail amháin a sheiceáil: caithfear foirm an ailt agus an t-athrú tosaigh a sheiceáil freisin.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
I ndiaidh réamhfhocal
Nuair a úsáidtear ainm briathartha mar ainmfhocal i ndiaidh tar éis, bíonn sé sa ghinideach. Baineann tar éis imeachta agus tar éis snámha leis an úsáid ainmfhoclach seo; ní riail í do gach patrún le tar éis.
Tar éis imeachta, chuir sí glaoch orm.
Bhí tuirse orm tar éis snámha.
Sa phatrún foirfe bí + tar éis + ainm briathartha, fanann an bhunfhoirm. Fanann sí freisin nuair a chuirtear ainmní in iúl le frása ar nós dom:
Tá sí tar éis imeacht.
Tar éis dom snámh, bhí tuirse orm.
Ní úsáidtear Tá sí tar éis imeachta sa phatrún foirfe.
Úsáidtear an ginideach i ndiaidh le linn freisin. Tá an ginideach le fáil i nathanna seanbhunaithe le chun, ar nós dul chun snámha. Ní patrún ginearálta é sin do gach ainm briathartha i ndiaidh chun.
Chuaigh siad chun snámha sa loch.
Gortaíodh í le linn na himeartha.
Is iad snámha agus imeartha foirmeacha ginideacha na n-ainmneacha briathartha féin anseo. In le linn na himeartha, léiríonn na h- an ginideach baininscneach uatha leis an alt.
Nuair a thugann chun cuspóir gnímh isteach i gclásal ainm bhriathartha, úsáidtear an bhunfhoirm: chun imeacht. Má tá cuspóir díreach ag an ainm briathartha, is féidir an patrún cuspóir + a + ainm briathartha a úsáid: chun an obair a dhéanamh.
D'éirigh sí chun imeacht.
Tháinig sí chun an obair a dhéanamh.
Ach ní hé an patrún sin atá i ngach frása a thosaíonn le tar éis. Má chuirtear cuspóir roimh an ainm briathartha sa phatrún cuspóir + a + ainm briathartha, fanann bunfhoirm an ainm bhriathartha ann, agus cuirtear séimhiú uirthi nuair is féidir.
Tar éis an obair a dhéanamh, chuaigh sí abhaile.
Is é a dhéanamh, ní a dhéanta, atá sa phatrún seo.
Ginideach an ainm bhriathartha nó ginideach an chuspóra?
Ní hionann an t-ainm briathartha a bheith sa ghinideach agus a chuspóir a bheith sa ghinideach. Sa phatrún ag + ainm briathartha + cuspóir, is minic a bhíonn an cuspóir sa ghinideach:
Tá sí ag déanamh na hoibre.
Fanann déanamh san ainmneach; is é na hoibre ginideach an chuspóra an obair.
Cuir é sin i gcomparáid le modh déanta na hoibre, áit a bhfuil déanta, an t-ainm briathartha féin, sa ghinideach freisin. Sa phatrún an obair a dhéanamh, áfach, tagann an cuspóir roimh an ainm briathartha agus fanann an obair san ainmneach.
Ginideach nó aidiacht bhriathartha?
Is ionann foirm an ghinidigh agus foirm na haidiachta briathartha i gcásanna áirithe. Ní hionann a bhfeidhm, áfach.
| Sampla | Feidhm na foirme |
|---|---|
| Tá modh déanta an aráin simplí. | Ginideach an ainm bhriathartha déanamh: conas a dhéantar an t-arán. |
| Tá an t-arán déanta. | Aidiacht bhriathartha: tá an obair críochnaithe. |
Ná húsáid foirm an ghinidigh in áit an ainm bhriathartha tar éis ag.
✓ Tá sí ag léamh.
✗ Tá sí ag léite.
Is í léite foirm an ghinidigh, ach is í léamh an fhoirm a theastaíonn sa phatrún seo.
Seiceáil an comhthéacs
- Aithin an patrún: ag snámh, ach lucht snámha.
- Má tá ginideach ag teastáil, seiceáil foirm an ainm bhriathartha: déanamh → déanta.
- Má tá alt ann, seiceáil an inscne agus an t-athrú tosaigh: an tsnámha, na himeartha.
- Ná hathraigh a dhéanamh go a dhéanta sa phatrún cuspóir + a + ainm briathartha.
Is í feidhm an fhocail sa fhrása, ní an gníomh féin, a chinneann an fhoirm atá ag teastáil.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
49 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 49 words and review them later.
Focail: Díochlaonadh an ainm bhriathartha
49 wordsLast updated November 5, 2026