Ablativus separationis et originis
Ablātīvus sēparātiōnis et orīginis: ūsum cum praepositiōnibus et sine iīs disce, cum verbīs carendī, līberandī, nāscendī et cum nōminibus parentum.
Ablātīvus sēparātiōnis indicat ā quā rē aliquis discēdat, līberētur, vel quid eī dēsit. Ablātīvus orīginis indicat quibus parentibus, quā familiā vel quō genere aliquis nātus sit. Disce quandō praepositiō adhibeātur et quandō sōlus ablātīvus satis sit.
Separatio non semper motus est
Sēparātiō potest esse mōtus ā locō, sed etiam līberātiō ā malō, prīvātiō alicuius reī vel absentia reī necessāriae. Itaque nōn semper aliquis locum mūtat.
- Mīlitēs ā castrīs discessērunt. — Locum relīquērunt.
- Medicus aegrum dolōre līberāvit. — Aeger iam nōn dolet.
- Puer pecūniā caret. — Pecūniam nōn habet.
In hīs exemplīs ablātīvus respondet aut ad quaestiōnem ā quā rē? aut ad quaestiōnem quā rē aliquis caret? Verbum ipsum ostendit utrum dē mōtū, līberātiōne an absentiā agātur.
Verbum constructionem regit
Nōn omnibus verbīs eadem cōnstrūctiō convenit. Quaedam ablātīvum sine praepositiōne postulant; alia praepositiōnem admittunt vel plērumque requīrunt.
| Verbum vel locūtiō | Cōnstrūctiō ūsitāta | Exemplum |
|---|---|---|
| carēre | ablātīvus sine praepositiōne | Puer pecūniā caret. |
| prīvāre | accūsātīvus persōnae et ablātīvus reī | Fūr cīvem pecūniā prīvāvit. |
| līberāre | accūsātīvus persōnae et ablātīvus, cum ā/ab vel sine praepositiōne | Spēs nōs metū līberat. |
| abstinēre | saepe ā/ab et ablātīvus | Vir ā vīnō abstinet. |
| discēdere | ā/ab, ē/ex, dē prō sēnsū et locō | Amīcus ā mē discessit. |
| egēre | ablātīvus sine praepositiōne vel genetīvus | Puer pecūniā eget. |
| arcēre | accūsātīvus persōnae et ablātīvus, cum ā/ab vel sine praepositiōne | Custōs puerōs ab hortō arcet. |
Cum līberāre, et metū līberāre et ā metū līberāre rēctē dīcuntur. Cum abstinēre, ablātīvus sine praepositiōne quoque invenītur.
Cum egēre, et pecūniā eget et pecūniae eget dīcī potest: pecūnia eī necessāria est, sed deest. Cum arcēre, ablātīvus id indicat ā quō aliquis prohibētur: aliquem aditū arcēre est eum intrāre prohibēre.
Ablātīvus etiam cum adiectīvīs līber et vacuus iungitur, cum ā/ab vel sine praepositiōne. Cīvis cūrīs līber est significat eum cūrās nōn habēre; urbs metū vacua est significat cīvēs nōn timēre. In hīs exemplīs adiectīvum cum subiectō congruit, ablātīvus autem rem absentem indicat.
Rēgulae dē nōminibus urbium et dē domō manent: Rōmā discessit, domō discessit. Nōn igitur omnis ablātīvus sine praepositiōne ā verbō carendī vel līberandī pendet.
Origo: parentes, familia, genus
Cum nātus, ortus, genitus, ablātīvus parentēs, familiam vel genus indicāre potest. Hīc nōn rēs āmissa, sed orīgō hominis significātur.
- Mārcus patre Rōmānō nātus est. — Pater eius Rōmānus erat.
- Iūlia nōbilī familiā orta est. — Familia eius nōbilis erat.
- Puer ex hāc mātre nātus est. — Haec mulier māter eius est.
Cum nōminibus parentum, familiae et generis, ablātīvus sine praepositiōne frequēns est. Ex quoque adhibētur, praesertim ubi certa persōna tamquam orīgō indicātur. Cum prōnōminibus praepositiō ūsitāta est: ex mē nātus. Cum ortus, ā/ab etiam dē maiōribus remōtīs dīcitur: ab Iove ortus eum significāre potest quī genus suum ad Iovem refert. Nōn tamen necesse est ex ante omne nōmen parentis pōnere.
Cōnfer:
- patre Rōmānō nātus: orīgō paterna indicātur;
- ex hāc mātre nātus: certa māter indicātur;
- nōbilī genere nātus: genus indicātur.
Adiectīvum cum nōmine ablātīvō congruit: patre Rōmānō, sed mātre Rōmānā. Participium autem cum eō congruit cuius orīgō dēscrībitur: Mārcus nātus, Iūlia nāta.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Eadem praepositio, diversus usus
Praepositiō ab sōla nōn satis est ad ūsum ablātīvī cognōscendum. Tōtam sententiam lege.
Servus ā dominō discēdit.
Dominus est is ā quō servus discēdit: sēparātiō indicātur.
Servus ā dominō līberātur.
Dominus servum līberat: ā dominō agentem indicat.
Servus labōre līberātur.
Servus labōrāre nōn iam dēbet: labōre rem indicat ā quā līberātur.
Praepositiōnem nōn adde tantum quia sententia sēparātiōnem significat. Ad absentiam pecūniae exprimendam dīc pecūniā caret, nōn ā pecūniā caret.
Quid eligendum sit
- Sēnsum distingue. Agiturne dē discessū, līberātiōne, absentiā an orīgine?
- Verbum spectā. Cum carēre ablātīvum sine praepositiōne pōne; cum līberāre etiam ā/ab adhibērī potest.
- Orīginem agnōsce. Cum nātus vel ortus, parentēs, familia et genus ablātīvō saepe exprimuntur.
- Concordiam servā. Scrībe Iūlia patre Rōmānō nāta est: Rōmānō ad patrem, nāta ad Iūliam pertinet.
Pecūniā caret absentiam, metū līberātur līberātiōnem, patre Rōmānō nātus est orīginem indicat.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
Vocabula: Ablativus separationis et originis
12 wordsLast updated November 5, 2026