C2 · Proficient

Coniunctivus in oratione obliqua implicita

Coniunctivus in oratione obliqua implicita: causae alienae, relativa et tempora; discrimen inter sententiam narratoris et opinionem eius de quo narratur.

By the flumi team About 5 min read

Cuius sententia refertur?

Narrator non semper suo nomine causam, iudicium vel opinionem profert. Interdum, quamquam verbum dicendi aut sentiendi deest, sententiam alterius intra narrationem includit. In eiusmodi oratione obliqua implicita coniunctivus indicare potest rem ad alterius verba vel cogitationem referendam esse. Ut hunc usum intellegas, quaere non solum quid dicatur, sed etiam quis ita sentiat.

Hic usus praecipue in prosa classica consideratur. Formas iam notas non denuo enumerabis, sed vim coniunctivi ex contextu discernes: ubi aliena sententia subaudiatur, ubi narrator rem ipse affirmet, ubi alia coniunctivi ratio probabilior sit.

Exempla huius paginae ad doctrinam illustrandam composita sunt; non sunt testimonia ex auctoribus desumpta.

Causa ab alio allata

Discrimen perspicuum saepe in enuntiatis causalibus apparet. Quod cum indicativo causam exhibere potest quam narrator ipse affirmat; quod cum coniunctivo causam quam aliquis affert vel animo concipit, neque tamen narrator suo nomine confirmat.

Narrator causam affirmat:

Cives ducem accusaverunt, quod urbem prodiderat.

Narrator proditionem ut rem gestam ponit atque causam accusationis explicat.

Narrator causam accusantium refert:

Cives ducem accusaverunt, quod urbem prodidisset.

Proditio ad accusationem civium pertinet: illi ducem urbem prodidisse contendebant. Narrator hoc loco non declarat utrum accusatio vera sit.

Verbum accusaverunt satis indicat unde sententia petatur; non opus est ut addatur ut cives dicebant. Huiusmodi explicatio tamen vim constructionis aperire potest.

Aliena sententia non idem est atque sententia falsa. Coniunctivus per se neque mendacium neque dubitationem narratoris significat. Narrator rem veram referre potest, quam tamen ut alterius causam vel iudicium exhibet.

Sententia subaudita in relativo

Non solum causae, sed etiam enuntiata relativa alienam sententiam continere possunt. Tum relativum aliquid explicat quod ad hominis memorati verba, consilium vel opinionem pertinet. Contextus hanc originem sententiae satis clare ostendere debet.

Legati foedus iniquum esse clamitabant. Pacta quae sibi libertatem eriperent accipere nolebant.

Verba quae sibi libertatem eriperent rationem pactorum exhibent qualem legati animo concipiebant. Eorum querella ex priore sententia iam nota est.

Si scribitur pacta quae sibi libertatem eripiebant, relativum facilius accipitur ut explicatio quam narrator ipse narrationi adiungit.

In exemplo coniunctivus etiam rationem recusandi suggerit. Itaque vis obliqua et vis causalis non semper ita separantur ut una necessario excludat alteram. Interpretationem optimam ex tota narratione elige, non ex sola terminatione verbi.

Pronomen sibi hic ad legatos refertur. Cum subiectum verbi eriperent sit quae, reflexivum prospectum legatorum adiuvat. Ne tamen omne sibi pro certo indicio orationis obliquae habeas: referens et constructio semper examinanda sunt.

Quick check

Try one question now.

1

«Mercatores portum vitabant, quod vectigalia nimis gravia essent.» Iudicium de vectigalibus tribuitur

Answer options

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Modus, tempus et prospectus

Coniunctivus modum quo sententia exhibetur indicat; tempus autem ordinem rerum et nexum cum narratione servat. Ubi verbum sentiendi non exprimitur, ex actione, affectu aut sermone in contextu memorato intellegitur ad quod temporis punctum sententia referenda sit.

Exemplum Ordo temporum Cui sententia tribuitur
Dux accusatur, quod urbem prodiderit. Proditio accusationem praesentem antecedit. Accusantibus
Dux accusabatur, quod urbem prodidisset. Proditio accusationem praeteritam antecedit. Accusantibus
Legati pacta recusant, quod libertatem eripiant. Vis pactorum ut praesens exhibetur. Legatis
Legati pacta recusabant, quod libertatem eriperent. Vis pactorum ad tempus recusationis refertur. Legatis

Haec exempla usitatam consecutionem ostendunt, non legem qua omnis locus ad unam formulam redigatur. In lectione etiam praesentia historica et mutationes prospectus temporalis respicienda sunt.

Imperfectum coniunctivi non per se rem falsam aut impossibilem facit. In quod libertatem eriperent rem cum recusatione praeterita coniungit; vis obliqua ex causa legatis attributa intellegitur.

Quid ab hoc usu distinguendum sit

Non omnis coniunctivus intra narrationem alienam vocem continet. Antequam orationem obliquam implicitam agnoscas, alias constructionis causas examina.

Constructio Exemplum Ratio coniunctivi
Finis Legatos misit qui pacem peterent. Relativum consilium mittentis exprimit.
Consecutio Nemo tam stultus est qui hoc credat. Relativum cum tam coniungitur et consecutionem exprimit.
Oratio obliqua aperta Dux dixit milites, qui vulnerati essent, in castris manere. Relativum in sententiam verbo dixit introductam recipitur.
Oratio obliqua implicita Cives ducem accusabant, quod urbem prodidisset. Causa accusantium refertur sine verbo dicendi expresso.

In oratione obliqua aperta quoque indicativus adhiberi potest, si narrator explicationem suo nomine interponit. Contra, coniunctivus in enuntiato subordinato interdum ex nexu cum alio coniunctivo vel infinitivo explicatur: haec attractio modorum non sine examine cum aliena sententia aequanda est.

Si relativo coniunctivo finis, consecutio aut causa commode exprimitur, hanc rationem prius perpende. Alienam vocem tum potissimum agnosce, cum contextus ostendat cuius verba vel cogitatio reddantur. Duae rationes interdum concurrunt.

Ratio interpretandi

Cum locum huius generis legis, hoc ordine procede:

  1. Reperi fontem sententiae: quis accusat, queritur, sperat, recusat aut iudicat?
  2. Delimita verba aliena: tota narratio non continuo fit obliqua, quia unum enuntiatum alienam opinionem continet.
  3. Examina constructionem: num finis, consecutio, causa aut attractio coniunctivum explicat?
  4. Ordinem temporum constitue: quid ante, quid eodem tempore factum vel cogitatum est?
  5. Indicativum compara: eo posito, narrator rem magis suo nomine affirmaret? Si ita est, discrimen prospectus interpretando exprime.

Summa est haec: coniunctivus sententiam alterius intra narrationem includere potest, etiam sine verbo dicendi expresso. Ne tamen ex solo modo neque falsitatem rei neque certam vocem alienam colligas: contextus, constructio et temporum ratio una ponderanda sunt.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026