Imperativus futuri in legibus et praeceptis
Imperativus futuri in legibus et praeceptis: formae activae et passivae, personae, vis normativa, negatio et discrimen a futuro indicativi explicantur.
Imperativus futuri non tantum quid postea faciendum sit indicat: in legibus et praeceptis actionem praescribit, saepe ad certam condicionem vel occasionem referendam. Formas, personas et vim praecipiendi ita distingue ut neque futurum indicativi pro imperativo habeas neque omnem imperativum futuri ad sermonem iuris pertinere putes.
Vis praecepti et occasio futura
Imperativus praesentis actionem saepe ut statim faciendam proponit; imperativus futuri eam ad tempus sequens vel ad occasionem definitam refert. Haec tamen non est divisio absoluta: in legibus praecipue norma constituitur, quae, quotiens condicio incidit, observanda est. Intervallum temporis certum non requiritur.
Exempla ad doctrinam composita:
- Lege hanc epistulam. — Actio nunc postulatur.
- Ubi domum veneris, hanc epistulam legito. — Actio ad reditum refertur.
- Si controversia orta erit, iudex utramque partem audito. — Non iudex appellatur, sed officium eius praescribitur.
Forma igitur eadem et mandatum ad certam personam et normam de munere alicuius exprimere potest. In sermone legum auctoritas non sola terminatione, sed etiam subiecto, condicionibus et universo genere dicendi efficitur.
Formae activae et personae
Imperativus futuri secundam et tertiam personam habet; prima persona deest. In singulari secunda et tertia persona eandem formam habent. In plurali distinguuntur.
| Verbum | Persona secunda singularis | Persona tertia singularis | Persona secunda pluralis | Persona tertia pluralis |
|---|---|---|---|---|
| amare | amato | amato | amatote | amanto |
| monere | moneto | moneto | monetote | monento |
| legere | legito | legito | legitote | legunto |
| capere | capito | capito | capitote | capiunto |
| audire | audito | audito | auditote | audiunto |
| esse | esto | esto | estote | sunto |
Praeterea formas verborum ire et ferre agnosce: ito, ferto secundae vel tertiae personae singularis sunt; itote, fertote secundae pluralis; eunto, ferunto tertiae pluralis. Verba dicere, ducere, facere, quamquam imperativos praesentis dic, duc, fac habent, in futuro formas dicito, ducito, facito exhibent.
In prosa classica etiam extra leges occurrunt scito a verbo scire et memento, mementote a verbo meminisse. Scito saepe aliquid certum esse monet; memento uni, mementote pluribus memoriam rei commendat. Exempla ficta: Scito me tibi favere; Memento promissi tui; Mementote promissorum vestrorum. Hae formae per se neque legem neque actionem in longinquum tempus dilatam significant.
Personam non semper ex terminatione sola cognoscis. Tu legito ad eum quem alloqueris pertinet; heres legito quid heres facere debeat statuit. Vocativus quoque a nominativo distinguendus est: Marce, legito mandatum ad Marcum est; Marcus legito praeceptum de Marco.
Formae esto, estote, sunto magni momenti sunt: lex non solum actionem imperare, sed etiam condicionem iuris vel qualitatem necessariam constituere potest.
Exempla ficta:
- Testis maior annis viginti esto.
- Testes maiores annis viginti sunto.
Passivum et verba deponentia
Formae passivae rariores sunt. Secunda et tertia persona singularis in -tor, tertia pluralis in -ntor desinunt. Secunda persona pluralis imperativi futuri passivi in usu classico usitato deest; ne paradigma forma coniecta expleas.
| Verbum | Persona secunda vel tertia singularis | Persona tertia pluralis |
|---|---|---|
| amare | amator | amantor |
| monere | monetor | monentor |
| legere | legitor | leguntor |
| capere | capitor | capiuntor |
| audire | auditor | audiuntor |
| sequi | sequitor | sequuntor |
In passivo subiectum actionem patitur; in deponentibus forma passiva significationem passivam non necessario habet. Sequitor a verbo deponenti sequi venit.
Exempla ad comparationem composita:
- Scriba tabulas legito. — Scriba legere debet.
- Tabulae publice leguntor. — Tabulae legi debent.
- Tu ducem sequitor. — Tu ducem sequi debes.
Formae amator et auditor nomina quoque esse possunt. Etiam notis longitudinis vocalium additis, nomen et imperativus eodem modo scribuntur: amātor, audītor. Solus contextus ea discernit; constructio totius sententiae, non sola litterarum series, interpretationem dirigit.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Negatio et discrimina necessaria
In praeceptis, praesertim in sermone legum, ne cum imperativo futuri vetat. Noli non pro ne sine discrimine ponere.
Exemplum fictum legis:
Iudex dona ne accipito. — Dona accipere vetatur.
In praeceptis continuatis neve alteram prohibitionem priori coniungit. In XII Tabulis apud Ciceronem (De legibus 2.58) legitur: «hominem mortuum in urbe ne sepelito neve urito». Utraque actio vetatur: neque sepelire neque urere in urbe licet; neve vim vetandi ad alterum verbum propagat.
Ad rectam interpretationem haec discrimina observa:
- Accipiet futurum indicativi est; accipito imperativus futuri. Illud per se rem futuram enuntiat, hoc praecipit.
- Accipiat coniunctivus praesentis est. Vim iussivam habere potest, sed non est altera forma imperativi futuri.
- Ne acceperis prohibitionem usitatam exprimit; ne accipito ad praeceptum futurum vel formulam normativam apte pertinet. Non sunt tamen genera dicendi omnibus locis inter se exclusa.
Futurum indicativi in contextu vim imperandi accipere potest. Itaque sensus praeceptivus solus non probat formam esse imperativam. Rursus imperativus futuri non necessario legem significat: etiam mandatis, consiliis et praeceptis vitae adhibetur.
Interpretatio legis et memoria regulae
In textibus iuris antiqui formae imperativi futuri frequentes sunt; etiam prosa classica eas retinet, praesertim ubi leges proponuntur vel sermo legum imitatur. Forma ipsa igitur non sufficit ut locum antiquum, poeticum aut extra usum classicum positum iudices.
Testimonia antiqua:
- «Si in ius vocat, ito» (XII Tabulae 1.1). — Vocat condicionem indicativo praesentis exprimit; ito ei qui vocatur officium eundi imponit. Subiectum verbi vocat et is cui imperatur non idem sunt.
- «Regio imperio duo sunto» (Cicero, De legibus 3.8). — Duo ad duos magistratus pertinet; sunto tertia persona pluralis est. Regio imperio ablativus qualitatem potestatis indicat: praeceptum numerum magistratuum et potestatem definit.
- «Salus populi suprema lex esto» (Cicero, De legibus 3.8). — Salus populi subiectum est, suprema lex praedicatum nominale. Esto tertiae personae singularis principium quo magistratus regantur constituit, non eventum futurum praedicit.
Cicero his locis leges in dialogo proponit; verba eius non eo ipso pro legibus a populo Romano latis habenda sunt. In utroque tamen genere testimoniorum forma imperativa normam exprimit, cuius ambitus ex contextu eruendus est.
Legens hoc ordine procede:
- Formam agnosce: imperativus est, indicativus an coniunctivus?
- Personam constitue: quis appellatur, aut cui officium imponitur?
- Vocem examina: subiectum agit, patitur, an verbum deponens adhibetur?
- Condicionem quaere: quando et quibus rebus positis praeceptum valet?
- Negationem et genus dicendi considera: aliquid iubetur an vetatur, mandatum singulare datur an norma constituitur?
Legito secundam vel tertiam personam singularem significat; legitote secundam pluralem, legunto tertiam pluralem. Haec personarum distinctio, cum contextu coniuncta, ostendit quis quid facere debeat; nomen futuri solum totam vim praecepti non explicat.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026