Infinitivus historicus
Infinitīvus historicus: forma praesentis, subiectum nōminātīvō positum, vīs imperfectī in narrātiōne et discrīmen ab accūsātīvō cum īnfīnītīvō explicantur.
Actiōnēs praeteritae quasi ante oculōs
Īnfīnītīvus historicus in nārrātiōne actiōnēs praeteritās exprimit, saepe ita ut rēs quasi ante oculōs gerantur. Formam praesentis habet, sed vice verbī fīnītī fungitur; subiectum, sī exprimitur, nōminātīvō pōnitur. Hunc ūsum agnōscere poteris, vīm eius cum imperfectō comparāre et ab accūsātīvō cum īnfīnītīvō discernere.
Nox erat. Custōdēs vigilāre, cēterī dormīre. Subitō clāmor audītus est.
Formae vigilāre et dormīre nōn pendent ex verbō dīcendī aut sentiendī. Ipsae indicant quid custōdēs et cēterī illā nocte agerent. Clāmor deinde novum ēventum affert.
Exempla huius pāginae ad doctrīnam illustrandam composita sunt; nōn sunt verba ex auctōribus antīquīs excerpta. Excipitur locus Sallustiī in parte 5, ubi auctōris nōmen et locus indicantur.
Forma praesentis, subiectum nōminātīvō
Nūlla pecūliāris terminātiō īnfīnītīvum historicum distinguit. Īnfīnītīvus praesentis ex contextū nārrātiōnis vīm praeteritī accipit. Persōnam numerumque nōn terminātiō verbī, sed subiectum aut contextus ostendit.
| Ratiō | Exemplum | Quid animadvertās |
|---|---|---|
| Subiectum singulāre | Puer tremere. | Puer nōminātīvus est. |
| Subiectum plūrāle | Puerī tremere. | Īnfīnītīvus idem manet. |
| Verbum dēpōnēns | Comitēs ducem sequī. | Comitēs subiectum est; ducem obiectum. |
| Subiectum commune | Mīlitēs currere, clāmāre, pugnāre. | Trēs īnfīnītīvī ad idem subiectum pertinent. |
Forma dēpōnentis sequī nōn ideō rem passīvam significat. Comitēs ipsī ducem sequuntur; in hāc nārrātiōne eum sequēbantur.
Vīs imperfectī et effectus nārrātiōnis
Īnfīnītīvus historicus saepe imperfectō respondet. Actiōnēs dūrantēs, iterātās aut ūnā gestās exhibet. Potest perturbātiōnem, studium, metum vel cōnātūs hominum vividē exprimere.
Hostēs appropinquābant. Aliī portās claudere, aliī arma quaerere, mātrēs līberōs vocāre.
Eadem rēs imperfectīs: aliī portās claudēbant, aliī arma quaerēbant, mātrēs līberōs vocābant.
Imperfecta rem plānē nārrant; īnfīnītīvī actiōnēs breviter congerunt. Ita lector ad ipsās actiōnēs animum intendit.
- Plūrēs īnfīnītīvī saepe inter sē iunguntur.
- Ūnus quoque īnfīnītīvus historicus adhibērī potest.
- Verba fīnīta et īnfīnītīvī historicī in eādem nārrātiōne miscentur.
Īnfīnītīvī et perfecta in eōdem locō
Exemplum compositum longius alternātiōnem ostendit:
Hostēs appropinquābant. Aliī portās claudere, aliī arma quaerere, mātrēs līberōs vocāre. Tum dux in forum prōcessit et cīvēs ad portās convocāvit. Iuvenēs ad eum currere, senēs dē salūte urbis rogāre. Tandem dux signum dedit, et mīlitēs ex urbe ērūpērunt.
Hīc nārrātor īnfīnītīvīs actiōnēs plūrium hominum quasi ūnō cōnspectū exhibet: nōn necesse est singulās aliās post aliās factās intellegere. Perfectīs prōcessit et convocāvit duōs ēventūs dēfīnītōs nārrat, quibus nova scaena incipit. Īnfīnītīvī currere et rogāre rursus studia ac sollicitūdinem cīvium ante oculōs pōnunt; perfecta dedit et ērūpērunt nārrātiōnem ad exitum mīlitum prōdūcunt. Haec est ratiō huius exemplī, nōn lēx qua omnis īnfīnītīvus actiōnem simultāneam aut omne perfectum novam scaenam significet.
Nōlī ex hāc formā sōlā colligere actiōnem aut celerrimē factam aut perfectam esse. Īnfīnītīvus historicus nōn est simpliciter perfectum brevius: vīm eius ex tōtā nārrātiōne iūdicā.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Discrīmen ab aliīs īnfīnītīvīs
Ad cōnstructiōnem agnōscendam quaere utrum īnfīnītīvus ex aliō verbō pendeat. Nōminātīvus subiectī indicium ūtile est, sed nōn sōlus sufficit.
| Exemplum | Cōnstructiō | Ratiō |
|---|---|---|
| Tum mīlitēs clāmāre. | Īnfīnītīvus historicus | Actiō praeterita per sē nārrātur. |
| Dux mīlitēs clāmāre audīvit. | Accūsātīvus cum īnfīnītīvō | Mīlitēs accūsātīvus est; cōnstructiō ab audīvit pendet. |
| Mīlitēs clāmāre coepērunt. | Īnfīnītīvus ā verbō pendēns | Clāmāre verbum coepērunt complet. |
In prīmīs duōbus exemplīs mīlitēs eandem speciem habet: nōminātīvus et accūsātīvus plūrālis formā congruunt. Itaque cāsum ex cōnstructiōne, nōn ex terminātiōne tantum, cognōsce.
Īnfīnītīvus historicus rem nārrat; nōn eō ipsō significat aliquem eam dīcere aut putāre.
Ūsus litterārius et memoria
Hic ūsus praesertim ad nārrātiōnem litterāriam pertinet et apud historicōs Latīnōs frequēns est. Exempla apud Sallustium, Līvium et Tacitum inveniuntur. Nōn est modus omnibus verbīs praeteritīs temere substituendus. In scrībendō eum adhibē ubi actiōnēs quasi spectandās prōpōnere vel plūrēs actiōnēs congerere vīs; aliter verbum fīnītum saepe clārius erit.
Locus Sallustiī
Sallustius, Dē Catilīnae coniūrātiōne 31.2, perturbātiōnem cīvitātis ita dēscrībit. Verba auctōris sine macrīs exhibentur:
«Ex summa laetitia atque lascivia, quae diuturna quies pepererat, repente omnis tristitia invasit: festinare, trepidare, neque loco neque homini cuiquam satis credere, neque bellum gerere neque pacem habere, suo quisque metu pericula metiri.»
Perfectum invasit subitam mūtātiōnem exprimit: trīstitia omnēs occupāvit. Sequuntur īnfīnītīvī historicī festīnāre, trepidāre, crēdere, gerere, habēre, mētīrī, quibus Sallustius perturbātiōnem inde ortam explicat. Hīc nōn seriem ēventuum singillātim absolūtōrum, sed cīvitātem trepidantem vidēmus. In suō quisque metū perīcula mētīrī, nōminātīvus quisque subiectum est; mētīrī, quamquam dēpōnēns, vim actīvam habet. Ita locus vērus et alternātiōnem cum perfectō et formam dēpōnentem illustrat.
Cum īnfīnītīvum in nārrātiōne invēneris:
- Quaere num ex verbō fīnītō pendeat.
- Vidē utrum contextus ad tempus praeteritum pertineat.
- Subiectum eius reperī: sī exprimitur, nōminātīvum exspectā.
- Vīm imperfectī experīre, sed discrīmen stilī servā.
Forma praesentis, rēs praeterita, subiectum nōminātīvō, nārrātiō vīvida: haec coniūncta īnfīnītīvum historicum agnōscere iuvant.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026