Tempora et personae in epistulis
Usus temporum epistulārium explicātur: imperfectum, plūsquamperfectum, futūra, adverbia temporis atque persōnae scrībentis et eius ad quem scrībitur.
Duo tempora spectanda
In epistula distinguenda sunt tempus quo scribis et tempus quo alter litteras tuas leget. Scriptor Latinus potest res ex suo tempore exponere; potest etiam animo se ad tempus recipientis transferre atque ea quae nunc agit tamquam praeterita narrare. Hinc nascitur usus qui tempora epistularia appellatur. Personae autem non eodem modo mutantur: qui scribit prima persona, quem alloquitur secunda plerumque significatur.
His distinctionibus cognitis, poteris:
- tempora epistularia a narratione rerum vere praeteritarum discernere;
- adverbia temporis ad rectum diem referre;
- personas scribentis et recipientis etiam sub formulis epistularibus agnoscere;
- tempora eligere neque omnia verba necessario mutare.
Exempla infra ad doctrinam illustrandam composita sunt; non sunt verba ex antiquis epistulis excerpta. Usus hic descriptus ad prosam classicam pertinet.
Praesens scribentis, imperfectum et perfectum epistulare
Si ex tuo tempore loqueris, praesenti uteris: Haec tibi scrībō. Si autem rem ex tempore futurae lectionis spectas, imperfectum adhibere potes: Haec tibi scrībēbam. Actio scribendi tum, cum epistula legetur, iam praeterita erit.
Imperfectum epistulare igitur non necessario significat rem ante confectionem epistulae gestam. Potest ipsam actionem, condicionem vel occupationem scribentis describere.
| Res dum scribis | Ex tempore scribentis | Ratione epistulari |
|---|---|---|
| Litteras conficis | Haec tibi scrībō. | Haec tibi scrībēbam. |
| Litteras conficis; actionem totam spectas | Haec tibi scrībō. | Haec tibi scrīpsī. |
| Romae versaris | Rōmae sum. | Rōmae eram. |
| Responsum exspectas | Responsum tuum exspectō. | Responsum tuum exspectābam. |
Perfectum epistulare actionem totam velut iam confectam ex tempore recipientis exhibet; imperfectum actionem in cursu vel condicionem durantem describit. Itaque Haec tibi scrīpsī ipsam epistulam quam conficis respicere potest, sicut Litterās tabellāriō dedī vel Librum tibi mīsī traditionem aut missionem quae cum his litteris fit. Formae tamen scrīpsī, dedī, mīsī etiam res ante tempus scribendi vere gestas narrare possunt: usus epistularis ex contextu, non ex sola forma perfecti, agnoscitur.
Rōmae eram, cum haec ad tē scrībēbam. Responsum tuum exspectābam.
Si haec de ipso scribendi tempore dicuntur, scriptor Romae est et responsum adhuc exspectat dum epistulam conficit. Si autem de alia epistula priore narrat, eadem verba praeteritum ordinarium significare possunt. Contextus discrimen ostendit.
Ex solo imperfecto ne concludas scriptorem iam alibi esse aut exspectare desiisse. Imperfectum epistulare condicionem tempore scribendi praesentem exhibere potest; quid postea acciderit, per se non declarat.
Res anteriores et consilia futura
Si rem iam ante tempus scribendi confectam memorat, scriptor plusquamperfecto uti potest, praesertim cum totam expositionem ad rationem epistularem accommodat. Si consilium adhuc futurum exprimit, participium futuri cum eram coniungere potest. Non tamen singulis temporibus singulae formae mechanice substituendae sunt.
Perfectum epistulare ab hoc plusquamperfecto distinguendum est: Haec tibi scrīpsī praesentem litterarum confectionem ut totam exhibere potest; Litterās tuās accēperam in hac ratione temporum rem iam ante confectionem factam significat. Perfectum ordinarium tamen ad rem vere praeteritam narrandam manet idoneum: Litterās tuās accēpī non necessario mutandum est.
| Ordo rerum | Ex tempore scribentis | Ratione epistulari |
|---|---|---|
| Litterae iam acceptae sunt | Litterās tuās accēpī. | Litterās tuās accēperam. |
| Marcus postea proficisci constituit | Profectūrus sum. | Profectūrus eram. |
Plusquamperfectum etiam extra epistulas rem alia re praeterita priorem significat. Itaque forma accēperam non est per se nota certa usus epistularis.
Marcus epistulam scribit; pridie litteras accepit, postridie proficisci constituit:
Litterās tuās prīdiē accēperam. Haec Rōmae scrībēbam; postrīdiē profectūrus eram.
Hic profectūrus eram consilium tempore scribendi praesens exprimit. Non affirmat Marcum postea re vera profectum esse.
Participium cum subiecto congruit: Marcus scribit profectūrus eram, Iulia profectūra eram. Haec constructio consilium vel rem prospectam exprimit; non est universalis forma qua omne futurum epistulare reddatur.
Exempla composita: tempora ex contextu discernenda
Cum haec ad tē scrībēbam, tabellārius iam aderat; litterās tamen tuās, quās prīdiē accēperam, iterum legēbam, ut certius intellegerem quid ā mē peterēs.
Si scriptor ipsam huius epistulae confectionem describit, scrībēbam, aderat, legēbam res tum simul existentes exhibent; accēperam ad priorem diem pertinet. Peterēs ex interrogatione obliqua pendet: non omnia praeterita eiusdem sententiae sola ratione epistulari explicantur.
Haec tibi scrīpsī, ut scīrēs quid cōnstituissem; tē nunc rogō ut, sī quid melius tibi vidētur, mē quam prīmum certiōrem faciās.
Scrīpsī hanc epistulam ut opus totum exhibere potest; cōnstituissem consilium antea captum significat. Deinde rogō petitionem praesentem inducit, a qua faciās pendet. Haec exempla ad doctrinam composita sunt, non testimonia Ciceronis.
Quick check
Try one question now.
Auctor ipsa litterarum confectione occupatus scribit: Librum interea legebam. Imperfectum hic ratione epistulari adhibet; ergo lectio
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Adverbia et tempora non mutata
Cum scriptor animo ad tempus lectionis transit, nunc, hodiē, herī, crās saepe cedunt vocibus quae diem ex contextu definitum respiciunt: tum, eō diē, prīdiē, postrīdiē. Sed haec quoque non est lex sine exceptione.
Prīdiē diem ante aliquem diem, postrīdiē diem post eum significat. Quem diem respiciant, ex contextu cognoscendum est. In exemplo superiore dies scribendi intellegitur, non dies quo epistula tandem ad amicum pervenit.
Praesens et futurum suum locum retinent. Scriptor praesenti animi sensum, sententiam generalem vel ipsam petitionem exprimere potest; futuro promissum facit. Etiam in eadem epistula diversae rationes temporum cohaerere possunt.
Haec nocte scrībēbam. Tē tamen rogō ut mihi quam prīmum rescrībās. Ego ad tē iterum scrībam.
Scrībēbam condicionem scribendi exhibet; rogō petitionem ipsis litteris factam exprimit; scrībam actionem adhuc futuram promittit.
Prius quaere quid scriptor describat: condicionem dum scribit, rem iam gestam, an petitionem vel promissum. Deinde tempus interpreta. Noli totam epistulam ad unam seriem temporum cogere.
Personae in salutatione et sermone
In salutatione nomen scribentis nominativo, nomen recipientis dativo poni solet. Formula salūtem dīcit tertiam personam habet, quia nomen scribentis est subiectum. In ipso sermone idem scriptor prima persona loquitur.
| Compendium | Formula plena | Personae |
|---|---|---|
| S.D. | salūtem dīcit | Scriptor tertia persona salutem dicit. |
| S.P.D. | salūtem plūrimam dīcit | Eadem constructio est; plūrimam salutationem auget. |
| S.V.B.E.E.V. | Sī valēs, bene est; ego valeō. | Valēs recipientem, valeō scribentem significat. |
Prima duo compendia ad salutationem cum nominibus pertinent; tertium formulam de valetudine continet, quae initio epistulae poni potest. Bene est impersonaliter dicitur: tertia persona hic alium hominem non indicat.
Mārcus Iūliae salūtem dīcit.
Litterās tuās accēpī. Ego valeō; tū quid agis? Scrībe ad mē. Valē.
Marcus est qui dicit, accipit et valet; Iulia est cui salutem dicit et quam alloquitur. Transitus a dīcit ad accēpī non significat novum scriptorem.
Pronomina ego et tū non semper necessaria sunt: personam saepe ipsa verbi terminatio ostendit. Expressa autem oppositionem vel maiorem vim afferre possunt.
- Ego, mē, meus ad scribentem referuntur.
- Tū, tē, tuus ad eum quem scriptor alloquitur referuntur.
- Nōs scribentem cum aliis complecti potest; interdum etiam unus scriptor plurali de se loquitur. Ad quos referatur, ex contextu quaerendum est.
- Vōs in usu classico ordinario plures appellat; non est forma honorifica singularis quae ubique pro tū ponatur.
Tempus epistulare personas non convertit in personas orationis obliquae. Ego tibi scrībēbam adhuc est sermo scribentis ad recipientem. Etiam suus vim reflexivam retinet: non fit generale possessivum eius cui epistula mittitur.
Quomodo epistulam interpretere
- Distingue quis scribat et quem alloquatur; salutationem a corpore epistulae separa.
- Constitue, quantum contextus sinit, quid tempore scribendi fiat, quid iam factum sit, quid futurum sit.
- Examina utrum praeteritum rem vere priorem narret an res scribentis ratione epistulari exhibeat: imperfectum actionem in cursu vel condicionem durantem, perfectum actionem totam spectare potest.
- Adverbia ad diem rectum refer; tempus quo litterae accipiuntur ne temere pro tempore scribendi substituas.
- Praesentia, futura et personas ex propria cuiusque sententiae vi explica.
Tempora epistularia rationem temporis mutant, non identitatem loquentis. Usus epistularis est facultas narrandi, non lex qua omnia verba epistulae in praeteritum transferantur.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
27 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 27 words and review them later.
Vocabula: Tempora et personae in epistulis
27 wordsLast updated November 5, 2026