Complexe hoeveelheidsconstructies met er.

Met hoeveelheids-er vervang je een eerder genoemd telbaar zelfstandig naamwoord, terwijl een getal of hoeveelheidswoord blijft staan: Ik heb zes planten en ik geef er twee weg. In langere zinnen vraagt dit om zorgvuldige woordvolgorde.

1.De basisconstructie

Noem het zelfstandig naamwoord niet opnieuw na hoeveelheids-er.

Het telwoord kan dan niet alleen staan. Niet: Hoeveel glazen heb je? — Ik heb acht. Wel: Ik heb er acht.

• Heb je genoeg glazen? — Ik heb er acht.
• Van de kandidaten zijn er drie uitgenodigd.
• We zochten betaalbare kamers, maar vonden er geen.

Er betekent hier ongeveer ervan. Het getal of de hoeveelheid zegt hoeveel exemplaren uit de genoemde groep bedoeld zijn.

Met zelfstandig naamwoord	Met hoeveelheids-er
Ik koop drie boeken.	Ik koop er drie.
Zij beantwoordt enkele vragen.	Zij beantwoordt er enkele.
We hebben veel voorbeelden.	We hebben er veel.

2.Uitgebreide hoeveelheden

Een hoeveelheid kan uit meerdere woorden bestaan. Er staat meestal vóór de hele groep.

• We hebben er ongeveer twintig verkocht.
• Je hoeft er nog maar één in te vullen.
• De redactie heeft er minstens vijf gecontroleerd.
• Van deze modellen zijn er niet veel beschikbaar.
• Ik zou er best een paar willen proberen.

Woorden als ongeveer, minstens, bijna, maar, nog en best veranderen de precieze betekenis van het aantal, maar niet de verwijzende functie van er.

3.Een bijvoeglijk naamwoord blijft staan

Als je binnen de genoemde groep een soort selecteert, kan een bijvoeglijk naamwoord na het getal blijven.

• Ik heb tien kaarsen; ik steek er drie rode aan.
• Er zijn verschillende oplossingen. We bespreken er twee praktische.
• Van de appartementen hebben we er een betaalbaar gevonden.
• Van de kamers hebben we er twee betaalbare gevonden.

Vergelijk twee patronen: bij het onbepaalde lidwoord een en een weggelaten enkelvoudig het-woord blijft het bijvoeglijk naamwoord onverbogen: een betaalbaar appartement → er een betaalbaar. Bij een telwoord en een weggelaten de-woord krijgt het bijvoeglijk naamwoord -e: twee betaalbare kamers → er twee betaalbare.

4.Een van-groep als vertrekpunt

Met van + bepaalde groep maak je expliciet uit welke verzameling je telt.

• Van de twaalf aanvragen zijn er vier goedgekeurd.
• Van deze stoelen hebben we er twee gereserveerd.
• Van haar voorstellen vond ik er weinig uitvoerbaar.

De van-groep kan vooraan staan. In een hoofdzin volgt dan inversie: de persoonsvorm staat op de tweede plaats, vóór het onderwerp. In Van de twaalf aanvragen zijn er vier goedgekeurd staat zijn dus direct na de vooropgeplaatste groep.

5.Plaats in de werkwoordgroep

Hoeveelheids-er staat onbeklemtoond meestal vooraan in het middenveld, vóór het getal. In een hoofdzin staat het doorgaans na de persoonsvorm en, als dat er is, het onderwerp; in een bijzin staat het vaak direct na het onderwerp, vóór de werkwoorden aan het einde.

• Hoofdzin: Ik heb er gisteren drie besteld.
• Waarschijnlijk zullen we er dit jaar meer verkopen.
• Bijzin: Omdat zij er al twee had gelezen, kende ze het onderwerp.
• Hoeveel denk je dat we er nodig zullen hebben?

Een kort voornaamwoord komt vaak nog eerder: Ik heb hem er gisteren drie laten zien. Het voornaamwoord voor de persoon (hem) staat vóór er; er drie verwijst naar de getoonde zaken.

6.Samen met presentatief er

Presentatief er en hoeveelheids-er kunnen in dezelfde zin staan.

• Er staan er nog zes in het magazijn.
• Er zijn er uiteindelijk maar twee gekozen.
• Er komen er morgen waarschijnlijk vier bij.

De dubbele vorm kan op papier opvallend zijn. Zet een ander zinsdeel zo nodig anders, maar verwijder hoeveelheids-er niet als daardoor onduidelijk wordt wat het getal vervangt: Morgen komen er waarschijnlijk vier exemplaren bij is een helder alternatief.

Vergelijk ook plaats-er: Ik werk er al drie jaar betekent dat ik daar werk; Ik heb er drie verwijst naar drie exemplaren van iets. In de eerste zin hoort drie bij jaar en geeft het de duur aan, niet een hoeveelheid die er aanvult.

7.Telbaar of niet-telbaar

Gewoon hoeveelheids-er past vooral bij telbare exemplaren.

• tijdschriften → Ik lees er veel.
• adviezen → We hebben er drie opgevolgd.
• Vraag: Heb je koffie gekocht? Antwoord: Ja, ik heb er wat van gekocht.
• Vraag: Hebben we informatie over de cursus ontvangen? Antwoord: Ja, daar hebben we veel van ontvangen.

Bij stofnamen en abstracte niet-telbare woorden is er ... van vaak natuurlijker. In ik heb er wat van gekocht vormen er en van samen het gesplitste voornaamwoordelijke bijwoord ervan: ze verwijzen naar van de koffie. Dit is dus geen hoeveelheids-er zoals in er twaalf. Er verwijst hier zonder nadruk naar iets dat al bekend is; met daar ... van wijs je sterker naar die bepaalde informatie. Een maateenheid maakt weer telbaar: Hoeveel koppen koffie? Ik heb er twee gedronken.

8.Samenvatting

• Hoeveelheids-er vervangt een eerder genoemd telbaar zelfstandig naamwoord.
• Controleer op een dubbel zelfstandig naamwoord: niet ik koop er drie boeken met hoeveelheids-er, maar ik koop drie boeken of ik koop er drie.
• Controleer of er ontbreekt: op Hoeveel glazen heb je? antwoord je niet Ik heb acht, maar Ik heb er acht.
• Zet er vóór groepen als ongeveer twintig, nog maar één en een paar.
• Een bijvoeglijk naamwoord kan na het getal blijven: drie rode.
• Een vooropgeplaatste van-groep veroorzaakt inversie.
• Presentatief er en hoeveelheids-er kunnen samen voorkomen.
• Gebruik bij niet-telbare zaken vaak er ... van; dat is een voornaamwoordelijk bijwoord, geen hoeveelheids-er.