Iemand, niemand, iets en niets.

1.Onbekende personen en zaken

Gebruik iemand en niemand voor personen. Gebruik iets en niets voor zaken, informatie, gebeurtenissen of ideeën. Je noemt niet precies wie of wat je bedoelt.

Betekenis	Persoon	Zaak of idee
één onbekende of niet genoemde	iemand	iets
geen enkele	niemand	niets

2.Iemand en iets

Iemand en iets hebben een positieve betekenis. Ze komen vaak voor in mededelingen, vragen, verzoeken en voorwaarden.

• Iemand heeft mijn tas gevonden.
• Ik wil iets vragen.
• Is er iemand in de wachtkamer?
• Wil je iets drinken?
• Als je iemand ziet, kun je dit bericht geven.
• Als er iets verandert, bel me dan.

Je gebruikt bij iemand een werkwoord in het enkelvoud: Iemand wacht buiten, niet iemand wachten.

3.Niemand en niets zijn al ontkennend

Niemand betekent geen persoon en niets betekent geen enkele zaak. De ontkenning zit al in het woord. Voeg daarom normaal geen extra niet toe.

Goed	Betekenis
Niemand komt vandaag.	Er komt geen enkele persoon.
Ik zie niemand.	Ik zie geen enkele persoon.
Niets werkt.	Geen enkel ding werkt.
We hebben niets gekocht.	We hebben geen enkel ding gekocht.

Voor een gewone ontkenning vervang je iemand door niemand en iets door niets:

Positief	Ontkenning
Ik zie iemand.	Ik zie niemand.
Ik heb iets gekocht.	Ik heb niets gekocht.

Als niemand en niets het lijdend voorwerp zijn (wie of wat je ziet, koopt enzovoort), staan ze op die plek in de zin. In de volgende zinnen staan ze vóór het voltooid deelwoord: Ik heb niemand gezien en We hebben niets gekocht. Niemand kan ook het onderwerp zijn na er: Er is niemand thuis.

Niemand en niets kunnen vooraan staan. In een hoofdzin komt de persoonsvorm dan direct erna: Niemand begrijpt de vraag. Niets is onmogelijk.

4.Geen, niemand en niets

Gebruik geen vóór een zelfstandig naamwoord. Gebruik niemand en niets als je geen zelfstandig naamwoord noemt.

Met zelfstandig naamwoord	Zonder zelfstandig naamwoord
Ik heb geen brood.	Ik heb niets.
Ik zie geen mensen.	Ik zie niemand.

Zeg dus niet Ik heb geen niets of Ik heb niet iets als je een gewone ontkenning bedoelt.

5.Met een voorzetsel

Bij personen blijft het voorzetsel vóór het woord staan:

• Ik praat met iemand uit de klas.
• Deze stoel is voor niemand gereserveerd.
• Ik ga zonder iemand van kantoor.

Bij zaken gebruik je meestal ergens/nergens + voorzetsel.

• Denk je ergens aan?
• Ik ben ergens bang voor.
• Ik denk nergens aan.
• Hij is nergens tevreden over.

Voorzetsel + iets/niets gebruik je wel als er nog een bepaling achter staat: Ze denkt aan iets belangrijks.

6.Iets leuks en niets nieuws

Een bijvoeglijk naamwoord komt na iets en niets. Meestal krijgt het de uitgang -s.

Basisvorm	Combinatie	Voorbeeld
leuk	iets leuks	We gaan iets leuks doen.
warm	iets warms	Ik wil iets warms drinken.
nieuw	niets nieuws	Er staat niets nieuws in de e-mail.
vreemd	iets vreemds	Ik ruik iets vreemds.
fris	iets fris	Ik wil iets fris drinken.

Eindigt het bijvoeglijk naamwoord al op -s? Dan komt er geen extra -s bij: iets fris, iets vies, iets grijs.

Dit patroon komt ook voor bij vergelijkbare woorden: wat lekkers, veel moois en weinig interessants.

7.Iemand anders en niemand anders

Met anders bedoel je een andere persoon of zaak dan degene die al genoemd is.

Anders krijgt in deze vaste combinaties geen extra -s.

8.Kort samengevat

• Gebruik iemand en niemand voor personen.
• Gebruik iets en niets voor zaken, informatie en ideeën.
• Niemand en niets zijn al ontkennend; voeg normaal geen niet toe.
• Bij personen blijft het voorzetsel staan: met iemand. Bij zaken zeg je vaak nergens aan of ergens over.
• Gebruik geen bij een zelfstandig naamwoord: geen brood; zonder zelfstandig naamwoord gebruik je niets.
• Zet een bijvoeglijk naamwoord na iets of niets en voeg meestal -s toe: iets moois, niets bijzonders. Bij fris en vies komt geen extra -s.
• Gebruik iemand anders en iets anders zonder extra uitgang.