Perfectum en imperfectum in alledaagse verhalen.

In een alledaags verhaal gebruik je vaak zowel het perfectum (de voltooid tegenwoordige tijd, v.t.t.) als het imperfectum (de onvoltooid verleden tijd, o.v.t.). Het perfectum noemt een gebeurtenis of een resultaat; het imperfectum beschrijft vaak de situatie eromheen.

Na deze les kun je:

• een afgeronde gebeurtenis met het perfectum vertellen;
• een achtergrond, toestand of gewoonte met het imperfectum beschrijven;
• beide tijden logisch in één kort verhaal combineren.

1.Twee manieren om naar het verleden te kijken

De keuze hangt af van wat je in het verhaal wilt laten zien.

Je wilt...	Gebruik vaak...	Voorbeeld
een belangrijk feit noemen	het perfectum	Ik heb mijn sleutel verloren.
het resultaat nu noemen	het perfectum	Het heeft geregend; de straat is nat.
de achtergrond beschrijven	het imperfectum	Het regende en het was koud.
een vroegere gewoonte noemen	het imperfectum	Ik fietste vroeger elke dag.

Dit zijn nuttige voorkeuren, geen regels zonder uitzonderingen. De spreker kiest welke gebeurtenis centraal staat en welke informatie de achtergrond vormt.

2.Het perfectum voor het nieuws van het verhaal

In een gesprek begin je vaak met het belangrijkste feit. Het perfectum antwoordt goed op de vraag Wat is er gebeurd?

• Ik heb de bus gemist.
• Sara heeft een nieuwe baan gevonden.
• We zijn gisteren naar het museum gegaan.
• De buurman heeft mijn fiets gerepareerd.

Het perfectum presenteert deze gebeurtenissen als afgeronde feiten. Een woord zoals gisteren of vorige week kan het tijdstip aangeven.

Vormherinnering: het perfectum bestaat uit hebben of zijn + een voltooid deelwoord. Zeg ik heb gekocht, maar ik ben gegaan. Bij veel bewegingen of veranderingen gebruik je zijn; bij veel andere werkwoorden gebruik je hebben.

3.Het imperfectum voor de situatie eromheen

Het imperfectum laat zien hoe de situatie op een bepaald moment was. Het past goed bij een toestand, een beschrijving, een herhaling of een handeling die toen bezig was.

• Het was druk op de markt.
• Er stonden lange rijen bij de kramen.
• De zon scheen, maar het waaide hard.
• Als kind ging ik elke zaterdag met mijn vader mee.

Sommige vormen zijn onregelmatig. Leer ze als vaste vormen: zijn → was, gaan → ging en schijnen → scheen.

4.De tijden samen in één verhaal

Een natuurlijk verhaal beweegt tussen belangrijke feiten en beschrijvende informatie.

Deel van het verhaal	Tijd	Functie
ben gegaan	perfectum	eerste belangrijke gebeurtenis
regende, waren	imperfectum	weer en achtergrond
heb ontmoet	perfectum	nieuw feit
wachtte	imperfectum	situatie op dat moment
hebben gedronken	perfectum	volgende afgeronde gebeurtenis

De wisseling is dus niet willekeurig. Elke tijd geeft de informatie een andere rol.

5.Het imperfectum in een verhaal

Aan tafel vertel je een afgeronde gebeurtenis vaak met het perfectum. In een verhaal in een boek zie je ook vaak het imperfectum voor de volgende stappen: Ik opende de deur, liep naar binnen en zag een grote doos.

Vergelijk:

Perfectum	Imperfectum	Wanneer gebruik je dit?
Ik heb de deur geopend.	Ik opende de deur.	Het perfectum is gewoon als je de gebeurtenis vertelt. In een boek kan opende een volgende stap in het verhaal zijn.
Opa heeft vorig jaar nog gefietst.	Opa fietste vroeger elke dag.	De eerste zin noemt één feit. De tweede zin vertelt over een gewoonte van vroeger.
Het heeft geregend.	Het regende toen we vertrokken.	De eerste zin vertelt wat nu zichtbaar is. De tweede zin geeft het weer op dat moment.

6.Een praktisch keuzeplan

1. Noem je een afgerond feit of een resultaat dat nu belangrijk is? Kies vaak het perfectum.
2. Beschrijf je het weer, een toestand, een gewoonte of iets dat toen bezig was? Kies vaak het imperfectum.
3. Gebruik bij zijn, hebben en modale werkwoorden in gesprekken vaak het imperfectum: ik was ziek, ik had geen tijd, ik moest werken.
4. Vertel je een verhaal in stappen, bijvoorbeeld in een boek? Dan kan het imperfectum die stappen vertellen.
5. Wissel alleen van tijd als de functie van de informatie verandert.

Een helder alledaags verhaal heeft vaak dit patroon: feit in het perfectum → achtergrond in het imperfectum → nieuw feit in het perfectum.