Krótkie formy przymiotników: pełen, gotów i wart
Krótkie formy pełen, gotów i wart: ich składnia, odmiana, wymagane przypadki oraz różnice znaczeniowe i stylistyczne wobec form pełny, gotowy i warty.
Formy pełen, gotów i wart nie są swobodnymi zamiennikami form pełny, gotowy i warty w każdym zdaniu. Różnią się zakresem użycia, łączliwością i niekiedy odcieniem znaczeniowym. Ich świadomy wybór pozwala precyzyjniej wyrażać stan, gotowość oraz ocenę wartości.
Co pozostało z krótkiej odmiany
Określenie krótkie formy przymiotników odnosi się tu do pozostałości dawnej odmiany. Najwyraźniej widać je w mianowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego: pełen, gotów, wart nie mają końcówki -y.
Nie jest to jednak produktywny wzór: nie można dowolnie skracać innych przymiotników. Każda z tych trzech form ma własne właściwości składniowe.
| Forma męska | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki | Liczba mnoga męskoosobowa | Liczba mnoga niemęskoosobowa |
|---|---|---|---|---|
| pełen | pełna | pełne | pełni | pełne |
| gotów | gotowa | gotowe | gotowi | gotowe |
| wart | warta | warte | warci | warte |
- Piotr jest pełen nadziei, a jego siostry są pełne obaw.
- Zespół jest gotów do pracy, a konsultanci są gotowi do rozmów.
- Ten projekt jest wart uwagi. Obie propozycje są warte rozważenia.
Formy pełna i gotowa nie pozwalają rozpoznać opozycji widocznej w parach pełen – pełny i gotów – gotowy. Różnica postaci dotyczy tutaj rodzaju męskiego, nie całego zestawu form.
Pełen: stan i zawartość
Pełen łączy się z dopełniaczem: pełen czego? Może wskazywać zarówno rzeczywistą zawartość, jak i uczucia, cechy czy elementy składające się na pewną całość.
- pełen wody — zawartość;
- pełen nadziei — stan psychiczny;
- pełen sprzeczności — charakterystyka wypowiedzi lub poglądu.
W tych znaczeniach pełen i pełny często są wymienne: Dzban jest pełen wody oraz Dzban jest pełny wody. Przy opisie emocji i cech abstrakcyjnych forma pełen bywa szczególnie naturalna, ale nie należy z tego tworzyć bezwzględnej reguły.
W przeciwieństwie do typowo orzecznikowego gotów, forma pełen może też być przydawką, czyli określeniem rzeczownika: pełen obaw człowiek, list pełen pretensji.
Nie zastępuje jednak formy pełny w znaczeniu „cały, kompletny, obejmujący wszystko”. Mówimy pełny etat, pełny zakres usług, pełny tekst umowy.
Przedstawiono pełny raport. — Raport przedstawiono w całości.
Przedstawiono raport pełen błędów. — Raport zawierał wiele błędów.
Gotów: przygotowanie i skłonność
Gotów występuje przede wszystkim jako orzecznik: Jestem gotów, Był gotów, Będzie gotów. W przydawce przed rzeczownikiem wybieramy gotowy: gotowy projekt, nie gotów projekt.
| Konstrukcja | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| gotów do + dopełniacz | przygotowanie do działania | Jest gotów do wyjazdu. |
| gotów na + biernik | gotowość wobec sytuacji lub konsekwencji | Jest gotów na wszystko. |
| gotów + bezokolicznik | gotowość lub chęć działania | Jest gotów pomóc. |
| gotów + bezokolicznik, w odpowiednim kontekście | możliwość lub skłonność do określonego zachowania | Nie żartuj tak, bo on gotów się obrazić. |
W znaczeniu przygotowania formy gotów i gotowy często są wymienne. Gotów może brzmieć bardziej książkowo lub podkreślać osobiste zobowiązanie: Jestem gotów ponieść odpowiedzialność. Nie jest jednak formą zarezerwowaną dla stylu oficjalnego.
W zdaniu On gotów się obrazić nie chodzi o świadome przygotowanie do obrażenia się. Sens to: „może się obrazić”. W tym użyciu czasownik być często się pomija.
Gotowy ma ponadto znaczenie „ukończony”: Obiad jest gotowy, Raport jest gotowy. W neutralnym współczesnym opisie takiego rezultatu wybieraj właśnie tę formę.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Wart: wartość i zasługiwanie na coś
Wart ma dwie ważne konstrukcje. Przypadek dopełnienia zależy od znaczenia.
| Znaczenie | Konstrukcja | Przykład |
|---|---|---|
| wartość wyrażona kwotą | wart + biernik | Obraz jest wart tysiąc złotych. |
| zasługiwanie na uwagę, wysiłek lub ocenę | wart + dopełniacz | Obraz jest wart uwagi. |
W wyrażeniu tysiąc złotych cała grupa określająca kwotę zajmuje pozycję biernika. Wewnętrzna forma złotych nie oznacza, że przymiotnik wymaga tutaj dopełniacza.
Forma warty również jest poprawna: Ten film jest warty obejrzenia. Nie należy poprawiać jej automatycznie na wart. Obie formy mogą też określać rzeczownik w konstrukcji rozwiniętej: film wart obejrzenia, film warty obejrzenia.
Ten zegarek jest wart dwa tysiące złotych. — Podajemy jego wartość pieniężną.
Ten zegarek jest wart swojej ceny. — Oceniamy, że warto tyle za niego zapłacić.
Ta sprawa nie jest warta zachodu. — Uważamy, że nie zasługuje na wysiłek.
Przypadek i funkcja w zdaniu
Postaci pełen, gotów, wart nie pozostają niezmienne, kiedy konstrukcja wymaga innego przypadku. W takich pozycjach pojawiają się odpowiednie formy odmienne.
| Mianownik | Inna pozycja składniowa |
|---|---|
| człowiek pełen obaw | Rozmawiam z człowiekiem pełnym obaw. |
| pracownik jest gotów do wyjazdu | Szukamy pracownika gotowego do wyjazdu. |
| przedmiot wart uwagi | Przyglądam się przedmiotowi wartemu uwagi. |
Po być sam przymiotnik w funkcji orzecznika zwykle ma mianownik: Jest pełen energii, Jest gotów, Jest wart uwagi.
Jeśli orzecznik zawiera rzeczownik w narzędniku, przymiotnik uzgadnia się z tym rzeczownikiem: Jest człowiekiem pełnym energii. Nie: Jest człowiekiem pełen energii.
Jak wybrać właściwą formę
- Sprawdź znaczenie. Zawartość i cechy sprzyjają formie pełen; kompletność wymaga pełny. Przygotowanie dopuszcza gotów, a ukończony rezultat neutralnie opisuje gotowy.
- Sprawdź konstrukcję. Mówimy pełen czegoś, gotów do czegoś / na coś / coś zrobić, wart czegoś, lecz przy wycenie wart określoną kwotę.
- Sprawdź funkcję i przypadek. Pełen oraz wart mogą określać rzeczownik; gotów jest przede wszystkim orzecznikiem. Po zmianie przypadku potrzebne są formy takie jak pełnym, gotowego, wartemu.
- Nie poprawiaj mechanicznie. Pełny nadziei, gotowy pomóc i warty uwagi mogą być poprawne. O wyborze decydują znaczenie, składnia i styl, a nie sama długość formy.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
6 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 6 words and review them later.
Pełen, gotów i wart
6 wordsLast updated October 12, 2026