Pisownia nie z różnymi częściami mowy
Pisownia nie z czasownikami, rzeczownikami, przymiotnikami i imiesłowami: zapis łączny, rozdzielny oraz zmiany ortograficzne obowiązujące od 2026 roku.
Pisownia nie zależy od części mowy, a czasem także od sensu zdania. Nauczysz się wybierać zapis łączny lub rozdzielny oraz rozpoznawać ważne wyjątki. Podane zasady uwzględniają zmiany ortograficzne obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku, w tym pisownię przymiotników i przysłówków w różnych stopniach.
Najpierw rozpoznaj część mowy
Nie wystarczy sprawdzić, jak brzmi wyraz. Trzeba ustalić, jaką funkcję pełni w zdaniu.
| Część mowy lub forma | Podstawowy zapis z „nie” | Przykłady |
|---|---|---|
| Czasownik | rozdzielny | nie wiem, nie przyjechała, nie robić |
| Rzeczownik | łączny | niepokój, nieobecność, nieczytanie |
| Przymiotnik | łączny | niemiły, nielepszy, nienajlepszy |
| Przysłówek utworzony od przymiotnika | łączny | nieładnie, niełatwiej, nienajlepiej |
| Imiesłów przymiotnikowy | łączny | niepracujący, nieprzeczytany |
| Imiesłów przysłówkowy | rozdzielny | nie wiedząc, nie przeczytawszy |
| Zaimek lub liczebnik | zwykle rozdzielny | nie każdy, nie mój, nie dwa |
To zasady podstawowe. Przy rzeczownikach, przymiotnikach i przysłówkach znaczenie może uzasadniać zapis rozdzielny, zwłaszcza w wyraźnym przeciwstawieniu.
Czasowniki i formy nieosobowe
Z czasownikami piszemy nie oddzielnie. Dotyczy to różnych czasów, trybów oraz bezokolicznika.
- Dzisiaj nie pracuję.
- Wczoraj nie odebrałam telefonu.
- Nie zapomnij o spotkaniu.
- Wolę nie odpowiadać na to pytanie.
- Gdybym znał prawdę, nie zgodziłbym się na ten wyjazd.
Rozdzielnie zapisujemy również formy nieosobowe zakończone na -no, -to oraz wyrażenia takie jak nie można, nie trzeba i nie wolno:
- Jeszcze nie podpisano umowy.
- Okna nie zamknięto.
- Tutaj nie wolno parkować.
Piszemy nie ma, a nie „niema”, gdy chodzi o brak kogoś lub czegoś: W domu nie ma nikogo.
Forma niema jest przymiotnikiem rodzaju żeńskiego, np. niema zgoda, czyli zgoda wyrażona bez słów.
Niektóre czasowniki mają początkowe nie- jako część wyrazu. Piszemy je łącznie: nienawidzić, niepokoić, niedomagać. Dodatkowe zaprzeczenie zapisujemy oddzielnie: Ta wiadomość mnie nie niepokoi.
Rzeczowniki, przymiotniki i przysłówki
Z rzeczownikami zwykle piszemy nie łącznie. Dotyczy to także rzeczowników nazywających czynności, np. niepalenie, nieprzestrzeganie.
Jego nieobecność wszystkich zaskoczyła.
Nieprzestrzeganie zasad może być niebezpieczne.
To niełatwe zadanie. Wykonaliśmy je niedokładnie.
Przymiotniki oraz utworzone od nich przysłówki zapisujemy z nie łącznie we wszystkich stopniach.
| Stopień | Przymiotnik z „nie” | Przysłówek z „nie” |
|---|---|---|
| Równy | niedobry | niedobrze |
| Wyższy | nielepszy | nielepiej |
| Najwyższy | nienajlepszy | nienajlepiej |
Na przykład: To był nienajlepszy pomysł. Dzisiaj czuję się nielepiej niż wczoraj.
Od 1 stycznia 2026 roku podstawową zasadą jest zapis łączny także w stopniu wyższym i najwyższym. W starszych materiałach możesz spotkać zapis „nie lepszy” lub „nie najlepiej”, zgodny z wcześniejszą zasadą.
Nie każdy przysłówek pochodzi od przymiotnika. Oddzielnie piszemy m.in. nie dziś, nie tutaj, nie zawsze, nie bardzo. Nie rozszerzaj więc wzoru niedokładnie na wszystkie przysłówki.
Dwa rodzaje imiesłowów
Imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się podobnie jak przymiotniki i określają rzeczownik. Rozpoznasz je m.in. po zakończeniach -ący, -ny, -ty. Piszemy z nimi nie łącznie.
- niepracujący student;
- nieprzeczytana książka;
- nieumyte okno.
Nie trzeba rozstrzygać, czy chodzi o stałą cechę, czy o czynność w konkretnej chwili:
Osoby niepracujące mogą zgłosić się do urzędu.
Osoby niepracujące dzisiaj mogą przyjść na spotkanie rano.
Imiesłowy przysłówkowe nie odmieniają się. Mają zakończenia -ąc, -wszy, -łszy. Z nimi nie piszemy oddzielnie.
Nie znając adresu, zadzwoniłam do gospodarza.
Nie przeczytawszy instrukcji, zaczął składać meble.
Porównaj zakończenia: nieznający adresu gość, ale nie znając adresu. Forma na -ący określa osobę, a forma na -ąc towarzyszy czasownikowi.
Kiedy znaczenie zmienia zapis
Przy rzeczownikach, przymiotnikach i przysłówkach wyraźne przeciwstawienie może wymagać rozdzielenia nie. Mówiący odrzuca wtedy jedno określenie i zastępuje je innym.
| Nazwanie cechy lub zjawiska | Wyraźne przeciwstawienie |
|---|---|
| Spotkało nas nieszczęście. | To nie szczęście, lecz ciężka praca zdecydowało o sukcesie. |
| To niedrogi płaszcz. | To płaszcz nie drogi, lecz tani. |
| Mówił niecicho. | Mówił nie cicho, lecz głośno. |
Samo pojawienie się spójnika ale nie oznacza przeciwstawienia wymagającego rozdzielenia: To niedrogi, ale elegancki płaszcz. W tym zdaniu obie cechy opisują ten sam płaszcz.
Zapis rozdzielny występuje także w konstrukcjach wcale nie i bynajmniej nie: Ten problem jest wcale nie prosty. To rozwiązanie jest bynajmniej nie idealne.
Rozróżniaj znaczenia:
- Spotykaliśmy się nieraz. — Spotykaliśmy się wiele razy.
- Spotkaliśmy się nie raz, lecz trzy razy. — Poprawiamy podaną liczbę spotkań.
Zaimki, liczebniki i kontrola zapisu
Z zaimkami i liczebnikami zwykle piszemy nie oddzielnie:
- Nie każdy lubi kawę.
- To nie mój telefon.
- Potrzebuję nie dwóch, lecz trzech biletów.
Istnieją jednak utrwalone formy łączne. Niejeden znaczy „wielu”, a niewiele oznacza małą ilość lub liczbę: Niejeden uczeń ma z tym problem. Zostało nam niewiele czasu.
Na koniec sprawdź zapis w trzech krokach:
- Rozpoznaj część mowy. Porównaj: nie czytać, ale nieczytanie.
- Sprawdź typ formy. Porównaj: nieczytający, ale nie czytając.
- Sprawdź sens i wyjątki. Porównaj: niedrogi, ale nie drogi, lecz tani; nieraz, ale nie raz, lecz trzy razy.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress and come back whenever you like.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026