Rzeczowniki zbiorowe a nazwy par małżeńskich.

1.Zbiorowość nie zawsze oznacza ten sam typ rzeczownika

Młodzież, małżeństwo i wujostwo odnoszą się do więcej niż jednej osoby, lecz inaczej organizują zdanie. Trzeba oddzielić znaczenie zbiorowe od odmiany oraz od zgody, czyli dostosowania form wyrazów powiązanych z rzeczownikiem.

Najważniejsze jest rozpoznanie, czy przedstawiamy osoby jako jedną całość, czy nazywamy członków pary. Pozwala to wyjaśnić kontrast: Małżeństwo przyjechało, ale Wujostwo przyjechali.

2.Rzeczowniki zbiorowe a określenia pary

Rzeczowniki zbiorowe, takie jak młodzież, duchowieństwo czy ptactwo, ujmują zbiór jako całość. W podstawowym użyciu mają formę liczby pojedynczej i narzucają zgodę w liczbie pojedynczej. Ich rodzaj nie zależy bezpośrednio od płci ani liczby członków zbioru.

Sposób ujęcia osób	Przykład	Zgoda
Zbiorowość jako całość	Młodzież była zadowolona.	Liczba pojedyncza, rodzaj żeński
Zbiorowość jako całość	Duchowieństwo zabrało głos.	Liczba pojedyncza, rodzaj nijaki
Zbiorowość jako całość	Rodzeństwo przyjechało.	Liczba pojedyncza, rodzaj nijaki
Para jako jedna jednostka	Młode małżeństwo zamieszkało obok.	Liczba pojedyncza, rodzaj nijaki
Dwie osoby nazwane łącznie	Nasi wujostwo zamieszkali obok.	Zgoda męskoosobowa w liczbie mnogiej

Rodzeństwo odnosi się do kilku osób, lecz wymaga zgody w liczbie pojedynczej, w rodzaju nijakim: Moje rodzeństwo przyjechało, natomiast Moi wujostwo przyjechali. Podobne zakończenie -stwo nie wyznacza zatem wzorca zgody.

Małżeństwo może oznaczać zarówno związek, jak i dwoje małżonków. W drugim znaczeniu nazywa parę, ale nie zachowuje się składniowo tak jak wujostwo. Samo odniesienie do dwóch osób nie wystarcza więc do ustalenia wzorca zgody.

3.Wujostwo, stryjostwo, profesorostwo

Nazwy wujostwo i stryjostwo mogą oznaczać odpowiednio wuja z żoną oraz stryja z żoną. W takim użyciu odnoszą się do pary, a nie do wielu wujów czy stryjów.

Tradycyjne nazwy par tworzy się również od tytułów lub nazw stanowisk, np. profesorostwo, doktorostwo, dyrektorostwo. Mogą one nazywać osobę mającą dany tytuł lub stanowisko wraz z małżonkiem. Profesorostwo nie musi zatem oznaczać dwojga profesorów.

Formy zależne zachowują charakterystyczny wzorzec odmiany:

• dopełniacz: Nie ma dziś wujostwa;
• celownik: Przekazaliśmy wujostwu wiadomość;
• biernik: Odwiedziliśmy wujostwa; Zaprosiliśmy profesorostwa;
• narzędnik: Rozmawiałam z wujostwem;
• miejscownik: Opowiadali o wujostwu;
• wołacz: Kochani wujostwo!

W nazwach par tego typu biernik jest równy dopełniaczowi, a miejscownik ma końcówkę -u. Wołacz zachowuje postać mianownika, lecz określenie przy nim ma formę męskoosobową liczby mnogiej: kochani.

Nie należy zastępować tych form zwykłą liczbą mnogą wyrazu wuj. Prezent dla wujostwa jest prezentem dla pary, natomiast prezent dla wujów dotyczy kilku mężczyzn.

4.Państwo: kraj, małżonkowie lub grupa osób

Wyraz państwo wymaga rozpoznania znaczenia. Jako nazwa kraju jest rzeczownikiem nijakim: To państwo podpisało umowę. Jako określenie osób łączy się z formami męskoosobowymi: Ci państwo podpisali umowę.

Przypadek	Państwo jako kraj	Państwo jako osoby
Mianownik	to państwo	ci państwo
Dopełniacz	tego państwa	tych państwa
Celownik	temu państwu	tym państwu
Biernik	to państwo	tych państwa
Narzędnik	tym państwem	tymi państwem
Miejscownik	o tym państwie	o tych państwu
Wołacz	państwo!	państwo!

Wołacz odnoszący się do kraju ma zastosowanie przede wszystkim retoryczne. W odniesieniu do osób jest zwyczajny, np. Szanowni Państwo!

Państwo nie jest więc wyłącznie nazwą pary małżeńskiej. Może także określać większą grupę lub służyć jako forma grzecznościowa. Samo wyrażenie ci państwo nie rozstrzyga ani dokładnej liczby osób, ani ich wzajemnej relacji.

5.Zgoda gramatyczna i zgoda według sensu

W nazwach par typu wujostwo zgoda męskoosobowa jest utrwaloną właściwością konstrukcji. Nie należy uznawać jej za swobodną zamianę liczby pojedynczej na mnogą.

Inaczej jest z wyrazami małżeństwo i para. W neutralnym, starannym zdaniu podstawowy wzorzec to Małżeństwo wróciło oraz Para wróciła. Formy mnogie spotyka się przy zgodzie według sensu, zwłaszcza w wypowiedziach potocznych, lecz nie stanowią one dla tych rzeczowników takiego samego wzorca jak przy wujostwie.

Unikaj również przenoszenia zgody z jednego znaczenia wyrazu na drugie:

• o kraju: Państwo ogłosiło nowe przepisy;
• o osobach: Państwo zgłosili uwagi;
• o parze krewnych: Wujostwo byli uprzejmi;
• o zbiorowości: Duchowieństwo było obecne.

6.Jak wybrać właściwą konstrukcję

1. Ustal znaczenie. Czy nazywasz zbiorowość, parę jako jednostkę, czy osoby tworzące parę?
2. Sprawdź konkretny rzeczownik. Podobna końcówka nie gwarantuje podobnej składni: duchowieństwo przybyło, ale wujostwo przybyli.
3. Oddziel odmianę od zgody. Forma wujostwu nie przesądza o liczbie orzeczenia: Wujostwo podziękowali nam za pomoc.
4. Uwzględnij kontekst i rejestr. Państwo nie zawsze oznacza małżonków, a profesorostwo nie zawsze jest neutralnym stylistycznie wyborem.

Najkrótszy kontrast do zapamiętania: zbiorowość była — małżeństwo było — wujostwo byli — państwo byli, jeśli ostatni wyraz oznacza osoby.