Zanim, kiedy i aż w opowiadaniu.

W opowiadaniu ważne jest nie tylko to, co się wydarzyło, ale też w jakiej kolejności. Zanim, kiedy i aż pomagają pokazać, co było wcześniej, kiedy coś nastąpiło i jak długo trwała dana sytuacja. Nauczysz się dobierać te spójniki, czas i aspekt czasownika oraz stawiać przecinki.

1.Trzy sposoby łączenia wydarzeń

Każdy z tych spójników pokazuje inną relację między wydarzeniami.

Spójnik	Co pokazuje?	Przykład
zanim	Jedno wydarzenie jest wcześniejsze od drugiego.	Zanim wyszedłem, sprawdziłem adres.
kiedy	Wskazuje moment lub sytuację, w której coś się wydarza.	Kiedy wyszedłem, zobaczyłem sąsiada.
aż	Wskazuje moment, do którego coś trwa.	Czekałem, aż sąsiad wyjdzie.

W pierwszym przykładzie najpierw sprawdziłem adres, a potem wyszedłem. W drugim zobaczyłem sąsiada w chwili wyjścia. W trzecim oczekiwane wyjście sąsiada wyznacza granicę mojego czekania.

2.Zanim: co było wcześniej?

Po zanim podajemy wydarzenie późniejsze. Druga część zdania mówi o tym, co wydarzyło się lub trwało przed nim.

Możemy zmienić kolejność części zdania bez zmiany tej relacji:

• Zanim wyszłam, zamknęłam okno.
• Zamknęłam okno, zanim wyszłam.

3.Kiedy: moment lub tło wydarzenia

Kiedy nie zawsze oznacza, że jedna czynność zakończyła się przed drugą. Ważne są znaczenie zdania i aspekt czasowników.

Sytuacja	Przykład	Jak to rozumieć?
Zakończenie jednej czynności, potem kolejna	Kiedy przeczytałam wiadomość, zadzwoniłam do Oli.	Najpierw przeczytałam wiadomość, potem zadzwoniłam.
Krótkie wydarzenie podczas dłuższej czynności	Kiedy czytałam wiadomość, zadzwonił telefon.	Telefon zadzwonił w trakcie czytania.
Dwie czynności trwające równocześnie	Kiedy gotowałam, Adam nakrywał do stołu.	Gotowanie i nakrywanie odbywały się w tym samym czasie.

Formy niedokonane, takie jak czytałam i gotowałam, często tworzą tło opowiadania. Formy dokonane, takie jak przeczytałam i zadzwonił, przedstawiają zakończoną czynność lub pojedyncze wydarzenie.

4.Aż: do jakiego momentu?

W zdaniach o czasie aż wskazuje granicę: moment, do którego trwa czynność lub sytuacja. Często łączy się z czasownikami takimi jak czekać, pracować, szukać czy siedzieć.

Przed aż często występuje czasownik niedokonany, który opisuje trwanie czynności. Po aż często pojawia się czasownik dokonany, który wskazuje jej granicę. To częsty wzór, a nie obowiązkowy zestaw aspektów.

Po czekać bardzo często używamy czasu przyszłego prostego także wtedy, gdy opowiadamy o przeszłości:

• Czekałem, aż sąsiad wyjdzie. — Wyjście było wtedy oczekiwane. Samo zdanie nie potwierdza, że sąsiad wyszedł.
• Czekałem, aż sąsiad wyszedł. — Opowiadam o tym, co się wydarzyło: sąsiad wyszedł i wtedy moje czekanie się skończyło.

Forma wyjdzie wskazuje tu przyszłość z punktu widzenia osoby, która wtedy czekała, a nie z punktu widzenia chwili, w której opowiadamy historię.

Porównaj:

• Czekałam, gdy Piotr rozmawiał z lekarzem. — Czekałam w czasie jego rozmowy; nie podaję wyraźnie końca czekania.
• Czekałam, aż Piotr skończył rozmowę z lekarzem. — Podaję moment, do którego czekałam.

5.Czas czasownika i przecinki

Spójniki zanim, kiedy i aż nie wymagają jednego określonego czasu. Dobieramy go do wydarzeń, o których mówimy.

Spójnik	Opowiadanie o przeszłości	Plan na przyszłość
zanim	Zanim wyszedłem, zadzwoniłem do Ani.	Zanim wyjdę, zadzwonię do Ani.
kiedy	Kiedy dotarłem na miejsce, wysłałem wiadomość.	Kiedy dotrę na miejsce, wyślę wiadomość.
aż	Czekałem, aż Ania wróciła.	Poczekam, aż Ania wróci.

Wyjdę, dotrę i wróci to formy czasu przyszłego czasowników dokonanych. Są poprawne także po tych spójnikach.

W opowiadaniu o przeszłości możemy też powiedzieć Czekałem, aż Ania wróci, jeśli przedstawiamy jej powrót jako wydarzenie wtedy oczekiwane.

Części zdania złożonego oddzielamy przecinkiem:

• Zadzwonię, kiedy dojadę.
• Kiedy dojadę, zadzwonię.
• Zaczekam, aż otworzysz drzwi.

6.Jak zbudować krótkie opowiadanie?

Każdy spójnik ma tu inne zadanie: zanim porządkuje przygotowania i wyjście, kiedy umieszcza spotkanie na tle drogi, a aż pokazuje koniec czekania.

Możemy też napisać: Razem czekaliśmy, aż przyjedzie autobus. Wtedy pokazujemy przyjazd jako wydarzenie, na które w tamtej chwili czekaliśmy; wersja aż przyjechał autobus potwierdza, że autobus przyjechał.

Przed wyborem spójnika zadaj sobie pytanie:

1. Chcę powiedzieć, co wydarzyło się przed innym wydarzeniem? Użyj zanim.
2. Chcę wskazać moment lub tło wydarzenia? Użyj kiedy i sprawdź aspekt czasowników.
3. Chcę wskazać, do jakiego momentu coś trwało? Użyj aż.

Na koniec sprawdź czas czasowników i przecinek między częściami zdania.