Viambishi vya yambwa kwaย watu
Jifunze kutumia viambishi vya yambwa kwa watu: -ni-, -ku-, -m-, -tu- na -wa-, kutofautisha mtendaji na mpokeaji, na kuelewa maana kwa muktadha.
Unaposema Asha ananisaidia, Asha anafanya tendo, na wewe unapokea msaada. Kiambishi -ni- kinaonyesha kwamba mimi ndiye ninayepokea msaada. Hapa utajifunza kuchagua kiambishi kinachoonyesha mtu anayepokea tendo.
Nani anapokea tendo?
Yambwa ni mtu au kitu kinachopokea tendo la kitenzi. Hapa tunaangalia watu tu.
Katika Juma anakusaidia, Juma anatoa msaada. Wewe unapokea msaada. Kiambishi cha yambwa ni -ku-.
- Asha ananisaidia. โ Mimi ndiye ninayepokea msaada.
- Asha anakusaidia. โ Wewe ndiye unayepokea msaada.
Tendo ni lilelile, lakini mtu anayepokea msaada anabadilika.
Viambishi vya watu
Chagua kiambishi kulingana na mtu anayepokea tendo, si mtu anayelifanya.
| Mtu anayepokea tendo | Kiambishi cha yambwa | Mfano |
|---|---|---|
| mimi | -ni- | Asha ananisubiri. |
| wewe | -ku- | Asha anakusubiri. |
| yeye | -m-, -mw- kabla ya irabu | Asha anamsubiri. Asha anamwona. |
| sisi | -tu- | Asha anatusubiri. |
| ninyi | -wa- | Asha anawasubiri. |
| wao | -wa- | Asha anawasubiri. |
-m- hutumika kwa mtu mmoja, awe mwanamke au mwanamume. Kabla ya sehemu ya kitenzi inayoanza kwa irabu, kwa kawaida hutumika -mw-: anamwona (kutoka -ona) na anamwandikia (kutoka -andikia). Umbo -mu- pia husikika katika baadhi ya matumizi, kama anamuuliza.
-wa- inaweza kumaanisha ninyi au wao. Mazungumzo yanakusaidia kujua maana. Unaweza kuongeza ninyi au wao ili kuweka maana wazi: Asha anawasubiri ninyi; Asha anawasubiri wao.
Unaweza pia kukutana na -ni mwishoni mwa kitenzi kuonyesha ninyi: Asha anawasubirini. Matumizi ya umbo hili hutofautiana kati ya wazungumzaji.
Kuunganisha kiambishi na kitenzi
Katika mifano hii ya wakati wa sasa, kiambishi cha yambwa kinafuata -na- na kutangulia sehemu ya kitenzi inayoonyesha tendo.
a-na-ni-saidia โ ananisaidia
- a-: yeye ndiye anayefanya tendo.
- -na-: wakati wa sasa.
- -ni-: mimi ndiye ninayepokea tendo.
- -saidia: tendo lenyewe.
Vistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi. Unapoandika sentensi, unaunganisha sehemu hizo kuwa neno moja.
Muktadha: Wewe na rafiki yako mnahitaji msaada wa mwalimu.
Mwalimu anatusaidia.
Muktadha: Rafiki yako yuko njiani. Wewe unabaki mlangoni.
Ninamsubiri.
Kiambishi cha yambwa kwa kawaida hubaki hata unapotaja mtu kwa jina au nomino.
- Asha anamsaidia Juma. โ Juma anapokea msaada; -m- inamwakilisha Juma.
- Mwalimu anawasaidia wanafunzi. โ Wanafunzi wanapokea msaada; -wa- inawawakilisha wanafunzi.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kutofautisha mtendaji na yambwa
Usichanganye kiambishi cha mwanzo na kiambishi cha yambwa. Vinatoa taarifa tofauti.
| Sentensi | Nani anasaidia? | Nani anapokea msaada? |
|---|---|---|
| Ninakusaidia. | mimi | wewe |
| Unanisaidia. | wewe | mimi |
| Tunawasaidia wao. | sisi | wao |
| Wanatusaidia. | wao | sisi |
Ukitaka kusema kwamba wewe unapata msaada kutoka kwangu, tumia Ninakusaidia. Unanisaidia pia ni sentensi sahihi, lakini maana yake ni tofauti: wewe unanipa mimi msaada.
Kukumbuka na kuchagua
Unapotaka kutumia kiambishi cha yambwa kwa mtu:
- Jiulize: nani anapokea tendo?
- Chagua -ni-, -ku-, -m-, -tu- au -wa-. Kwa yeye, kumbuka -mw- kabla ya irabu, kama anamwona na anamwandikia; -mu- pia hutumika katika baadhi ya matumizi, kama anamuuliza.
- Kiunganishe ndani ya kitenzi: ananisubiri, si maneno tofauti.
- Ukitumia -wa-, hakikisha mazungumzo yanaonyesha kama unamaanisha ninyi au wao.
Kumbuka: ananisaidia โ mimi; anakusaidia โ wewe; anamsaidia โ yeye; anatusaidia โ sisi; anawasaidia โ ninyi au wao.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026