-maktansa ile tercih
-maktansa ve -mektense ile iki eylem arasında tercih belirtmeyi, ekin kuruluşunu, olumsuz biçimlerini ve önerilerdeki kullanımını örneklerle öğren.
İki eylem arasında tercih
-maktansa / -mektense, iki eylemi karşılaştırırken birini diğerine tercih ettiğini gösterir. Bu yapıyla kendi seçimini açıklayabilir, bir öneride bulunabilir veya daha uygun bulduğun davranışı belirtebilirsin. Olumsuz biçimlerle bir eylemi yapmamayı da seçenek olarak sunabilirsin.
A yapmaktansa B yapmak yapısında tercih edilen seçenek B’dir. Ek alan ilk eylem ise daha az uygun bulunan seçenektir.
Trafikte bir saat beklemektense metroyla gitmeyi tercih ederim.
İki seçenek: trafikte beklemek ve metroyla gitmek. Tercihim: metroyla gitmek.
Bu yapı ilk seçeneğin her zaman kötü olduğunu söylemez. Yalnızca o durumda ikinci seçeneğin daha uygun bulunduğunu gösterir.
Ek nasıl kurulur?
Fiil kök veya gövdesine -maktansa ya da -mektense eklenir. Seçim, fiilin son ünlüsüne bağlıdır.
| Fiilin son ünlüsü | Ek | Örnekler |
|---|---|---|
| a, ı, o, u | -maktansa | yapmak → yapmaktansa; konuşmak → konuşmaktansa |
| e, i, ö, ü | -mektense | beklemek → beklemektense; düşünmek → düşünmektense |
Yapıyı -mak / -mek + -tan / -ten + -sa / -se olarak inceleyebilirsin: bak-mak-tan-sa, git-mek-ten-se. Ek bütünü fiile bitişik yazılır. k sesinden sonra -tan / -ten gelir; burada -dan / -den kullanılmaz.
✓ Burada beklemektense eve dönelim.
✗ Burada beklemekdense eve dönelim.
Doğru biçim -mektense’dir. Sondaki -se, bu yapıda bir koşul değil, tercih ilişkisi kurar.
Tercih, öneri ve değerlendirme
Tercih edilen eylem ana cümlede bulunur. Yüklem, konuşanın amacına göre değişebilir:
- Kişisel tercih: Kalabalık bir yerde oturmaktansa evde dinlenmeyi tercih ederim.
- Birlikte yapılacak iş için öneri: Telefonda uzun uzun konuşmaktansa yüz yüze görüşelim.
- Birine tavsiye: Tahminde bulunmaktansa görevliye sormalısın.
- Genel değerlendirme: Sorunu görmezden gelmektense çözüm aramak daha iyi.
Tercih etmek fiilini kullanmak zorunda değilsin. Tercih ilişkisini zaten -maktansa / -mektense belirtir.
Durum: Yeni bir masa pahalı, eski masa ise tamir edilebilir.
Yeni bir masa almaktansa eskisini tamir ettireceğim.
Durum: Arkadaşın, yanlış anlaşılmayı konuşmadan çözmeye çalışıyor.
Tek başına üzülmektense onunla açıkça konuşsan daha iyi olur.
Bu yapı hem konuşma hem de yazı dilinde kullanılır. Bağlama göre ilk seçeneğe yönelik eleştiri de taşıyabilir: Şikâyet etmektense çözüm öner. Bu cümle, yalnızca tercih bildirmez; doğrudan ve sert bir öneri gibi de duyulabilir.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Olumsuz seçenekler
İlk eylemi olumsuz yapmak için fiile önce -ma / -me, sonra -maktansa / -mektense eklenir: -mamaktansa / -memektense.
| Yapı | Örnek | Tercih edilen seçenek |
|---|---|---|
| Olumlu ilk eylem | Aceleyle cevaplamaktansa biraz düşüneyim. | Biraz düşünmek |
| Olumsuz ilk eylem | Hiç çalışmamaktansa günde yarım saat çalışmak daha iyi. | Günde yarım saat çalışmak |
| Olumsuz ilk eylem | Hiç denememektense bir kez denemeyi tercih ederim. | Bir kez denemek |
| Olumsuz ikinci eylem | Yanlış bilgi vermektense cevap vermemeyi tercih ederim. | Cevap vermemek |
Olumsuzluk ekinin hangi eylemde bulunduğuna dikkat et. Denemektense ile denememektense aynı seçeneği anlatmaz.
Yakın yapılar ve anlam sınırları
-mak / -mek yerine, birçok bağlamda benzer bir anlam verir. Ancak -maktansa / -mektense, seçenekleri değerlendirme ve birini daha uygun bulma anlamını daha belirgin kılar.
Otobüsle gitmek yerine yürüdüm.
Otobüsle gitmektense yürümeyi tercih ettim.
İlk cümle, bir eylemin diğerinin yerini aldığını bildirir. İkinci cümle, konuşanın tercihini açıkça öne çıkarır.
Tercih edilen eylemin gerçekten yapılıp yapılmadığını yalnızca bu ekten anlayamazsın. Ana cümlenin yüklemine ve bağlama bakmalısın:
- Evde oturmaktansa yürüyüşe çıkalım. → Öneri var; yürüyüş henüz gerçekleşmiş olmayabilir.
- Evde oturmaktansa yürüyüşe çıktık. → Gerçekleşmiş bir eylem anlatılıyor.
Kısa kontrol listesi
Cümle kurarken şu sırayı izle:
- İki eylemi belirle: beklemek ve yürümek.
- Daha az uygun bulduğun eyleme eki getir: beklemektense.
- Tercih ettiğin eylemi ana cümlede söyle: yürüyelim.
- Olumsuzluk varsa hangi seçeneği değiştirdiğini kontrol et.
Otobüs beklemektense yürüyelim. → Beklemek değil, yürümek öneriliyor.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026