Özne ile yüklem arasında sayı uyumu
Türkçede özne ile yüklemin sayı uyumunu; insan, hayvan, eşya ve topluluk adlarında tekil ve çoğul yüklem seçimini açık ve doğal örneklerle öğren.
Sayı uyumu ne demektir?
Özne, işi yapanı ya da cümlede anlatılan varlığı belirtir. Yüklem ise onun ne yaptığını veya nasıl olduğunu bildirir. Sayı uyumu, öznenin tekil ya da çoğul olmasıyla yüklemin biçimi arasındaki ilişkidir. Türkçede çoğul bir özne, her zaman çoğul yüklem gerektirmez.
Bu konuda özellikle şunlara dikkat et:
- Özne bir kişiyi mi, birden çok kişiyi mi anlatıyor?
- Özne insan mı, hayvan mı, eşya mı?
- Öznede sayı sözü veya topluluk adı var mı?
Tekil ve çoğul kişiler
Tek bir kişiyi anlatırken tekil, biz ve siz ile çoğul kişi biçimlerini kullanırsın. Onlar ile yüklem tekil de çoğul da olabilir.
| Özne | Örnek | Yüklemin biçimi |
|---|---|---|
| Ben | Ben geldim. | Birinci tekil kişi |
| Sen | Sen geldin. | İkinci tekil kişi |
| O | O geldi. | Üçüncü tekil kişi |
| Biz | Biz geldik. | Birinci çoğul kişi |
| Siz | Siz geldiniz. | İkinci çoğul kişi |
| Onlar | Onlar geldi / geldiler. | Üçüncü tekil veya çoğul kişi |
Siz, saygılı bir hitapta tek bir kişi için de kullanılır. Bu durumda yüklem yine siz biçimindedir: “Siz erken geldiniz, Ayşe Hanım.”
İnsanları anlatan çoğul özneler
Özne birden fazla insanı anlatıyorsa üçüncü kişi yüklemi tekil veya çoğul olabilir. İki biçim de standart Türkçede doğrudur.
Öğrenciler bahçede oynuyor.
Öğrenciler bahçede oynuyorlar.
Misafirler biraz önce geldi.
Misafirler biraz önce geldiler.
Bu örneklerde yüklemin tekil olması, yalnızca bir öğrencinin veya bir misafirin bulunduğu anlamına gelmez. Çokluk bilgisi öznede zaten vardır.
Aynı durum isim cümlelerinde de görülür:
- Çocuklar bugün çok mutlu.
- Çocuklar bugün çok mutlular.
“Özne -lar/-ler aldıysa yüklem de mutlaka -lar/-ler alır.” diye düşünme. Öğrenciler geldi cümlesi eksik ya da yanlış değildir.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Hayvanlar, eşyalar ve soyut kavramlar
İnsan dışındaki çoğul öznelerle yüklem genellikle tekil kullanılır. Günlük ve tarafsız anlatımda bu biçimi tercih et.
| Öznenin anlattığı | Çoğul özne | Doğal örnek |
|---|---|---|
| Hayvanlar | Kuşlar | Kuşlar uçuyor. |
| Bitkiler | Çiçekler | Çiçekler açtı. |
| Eşyalar | Anahtarlar | Anahtarlar masanın üstünde duruyor. |
| Soyut kavramlar | Düşünceler | Düşünceler zamanla değişir. |
Bu, istisnasız bir yasak değildir. Özellikle masallarda ve edebî anlatımda hayvanlara veya başka varlıklara insan özelliği verildiğinde çoğul yüklem kullanılabilir: “Ağaçlar birbirlerine sırlarını anlattılar.” Burada ağaçlar insan gibi davranır.
Sayı sözleri ve topluluk adları
Bir öznenin anlamca birden çok varlığı anlatması, biçimce de çoğul olduğu anlamına gelmez.
Sayıyla belirtilen özneler
Sayı sözünden sonra ad genellikle tekil kalır: üç öğrenci, beş kitap. Bu tür öznelerle yüklem de genellikle tekildir.
Üç öğrenci derse geç kaldı.
İki kedi kapının önünde bekliyor.
Beş kitap masadan yere düştü.
İnsanları anlatan sayılı öznelerle çoğul yüklem de görülebilir: “İki arkadaş yıllar sonra buluştular.” Bu yüzden İki arkadaş buluştu ve İki arkadaş buluştular biçimlerinden birini her durumda yanlış sayma.
Topluluk adları ve herkes
Aile, takım, sınıf gibi adlar birden çok kişiden oluşan tek bir topluluğu anlatabilir. Topluluğu bir bütün olarak anlatırken tekil yüklem kullanılır.
- Ailem bu şehirde yaşıyor.
- Takım sahaya çıktı.
- Sınıf bugün çok sessiz.
Herkes de çok sayıda kişiyi kapsar; ancak standart kullanımda tekil yüklem alır.
✓ Herkes zamanında geldi.
✗ Herkes zamanında geldiler.
Herkes ile onlar aynı uyum kuralına sahip değildir: Onlar geldiler doğrudur.
Birden fazla özne ve kısa kontrol
Ve ile bağlanan iki insan adı, birlikte çoğul bir özne oluşturur. Üçüncü kişide yine tekil veya çoğul yüklem kullanılabilir.
Elif ve Deniz sinemaya gitti.
Elif ve Deniz sinemaya gittiler.
Öznenin içinde ben varsa yüklem biz biçimini alır. Ben yoksa ve sen varsa yüklem siz biçimini alır.
- Sen ve ben yarın gideceğiz.
- Elif ve ben yarın gideceğiz.
- Sen ve Elif yarın gideceksiniz.
Bir cümle kurarken şu sırayla kontrol et:
- Kişiyi belirle: Ben ve arkadaşım → geldik; sen ve arkadaşın → geldiniz.
- Üçüncü kişide öznenin türüne bak: Öğrenciler → geldi / geldiler; yapraklar → genellikle düştü.
- Özel yapılara dikkat et: Üç öğrenci → genellikle geldi; ailem → geldi; herkes → geldi.
Temel ayrım şudur: İnsanları anlatan çoğul öznelerde iki yüklem biçimi de mümkündür; diğer çoğul öznelerde tekil yüklem genel tercihtir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026