Zincirleme isim tamlamaları.

Bir okulun kapısını ya da bir arkadaşının çantasının rengini anlatırken birkaç ismi birbirine bağlarsın. Zincirleme isim tamlamaları, en az üç isimle kurulan bu ilişkileri gösterir. Tamlamanın içindeki grupları tanıyarak ekleri doğru kullanabilir ve asıl anlatılan ismi bulabilirsin.

1.Bir tamlamanın içinde başka bir tamlama

Zincirleme isim tamlamasında tamlayan veya tamlanan, kendi içinde bir isim tamlamasıdır. Bildiğin iki isimli yapı, daha büyük bir yapının parçası olur.

Arkadaşımın çantası iki isimden oluşur. Bu çantanın rengini anlatmak için bir isim daha eklersin:

Arkadaşımın çantasının rengi

Burada üç isim vardır: arkadaş, çanta, renk. Asıl anlatılan şey renktir. Önceki bölüm, hangi çantanın renginden söz ettiğini açıklar.

2.Tamlamayı adım adım kurma

Önce kısa tamlamayı kur. Sonra bu grubu yeni bir isme bağla. İlk grup yeni yapıda tamlayan olduğunda grubun sonuna tamlayan eki gelir.

İlk tamlama	Yeni tamlayan	Zincirleme tamlama
arkadaşımın çantası	arkadaşımın çantasının	arkadaşımın çantasının rengi
okulun bahçesi	okulun bahçesinin	okulun bahçesinin kapısı
otobüs durağı	otobüs durağının	otobüs durağının yeri
spor salonu	spor salonunun	spor salonunun kapısı

İlk tamlama belirtili de olabilir, belirtisiz de olabilir. Okulun bahçesi belirtili, otobüs durağı belirtisiz isim tamlamasıdır. İkisi de daha büyük bir tamlamanın içinde yer alabilir.

Çantası → çantasının değişiminde iyelik eki kaybolmaz. Bu ekten sonra n ve tamlayan eki gelir: çantası + n + ın.

Aynı adımlarla Türkiye'nin başkenti → Türkiye'nin başkentinin nüfusu yapısını da kurabilirsin: Türkiye'nin başkentinin nüfusu artıyor.

Sıfatı, özelliğini anlattığın ismin önüne koy: Arkadaşımın büyük çantasının rengi mavi. Burada büyük olan çantadır. Büyük arkadaşımın çantasının rengi dersen büyük sıfatı arkadaşını niteler; çantanın büyüklüğünü anlatmaz.

3.İçteki tamlama her zaman başta değildir

Bazen daha büyük yapının tamlananı, yani ikinci bölümü de bir isim tamlamasıdır:

Okulun bahçe kapısı

Burada bahçe kapısı kendi içinde bir tamlamadır. Okulun sözcüğü bu grubun hangi okula ait olduğunu belirtir.

Zincirleme tamlama	İçindeki tamlama	Asıl anlatılan isim
okulun bahçe kapısı	bahçe kapısı	kapı
evin mutfak penceresi	mutfak penceresi	pencere
şirketin satış müdürü	satış müdürü	müdür

Okulun bahçesinin kapısı ve okulun bahçe kapısı aynı kapı için kullanılabilir. İlkinde okulun bahçesi, ikincisinde bahçe kapısı grubu üzerinden ilişki kurulur.

4.Ekleri ve yazımı koruma

Zincirleme tamlamalarda yeni bir ek türü öğrenmezsin. Bildiğin tamlayan ve iyelik eklerini daha uzun bir yapıda kullanırsın.

• Tamlayan ekinin ünlü uyumuna göre biçimleri -ın, -in, -un, -ün; ünlüden sonra -nın, -nin, -nun, -nün olur.
• Üçüncü tekil kişi iyelik eki, ünsüzden sonra -ı, -i, -u, -ü; ünlüden sonra -sı, -si, -su, -sü olur.
• Bu iyelik ekinden sonra tamlayan eki gelirse araya n girer: kapısının, bahçesinin, salonunun, örtüsünün.
• Tamlamanın tamamına belirtme, yönelme, bulunma veya ayrılma durum eki geldiğinde ek son isme eklenir. Son isimdeki üçüncü tekil kişi iyelik eki ile bu durum eki arasına n girer: rengi + n + i → rengini, kapısı + n + a → kapısına, yeri + n + de → yerinde, yeri + n + den → yerinden.
• Daha önce öğrendiğin ses değişmelerini korursun: durak → durağı, renk → rengi.

Örneğin yemek masasının örtüsünün rengi yapısında masa, örtü ve renk isimleri birbirine bağlanır; yemek masası da kendi içinde bir tamlamadır.

5.Hızlı kontrol

Bir zincirleme isim tamlamasını okurken veya kurarken şu sırayı izle:

1. Son ismi bul: Asıl anlatılan şey nedir?
2. İçteki tamlamayı ayır: Hangi isimler önce bir grup oluşturuyor?
3. Bağlantıyı kontrol et: Bu grup yeni yapıda tamlayan mı, tamlanan mı?
4. Ekleri kontrol et: Gerekli tamlayan ve iyelik ekleri var mı?

Otobüs durağının yeri örneğinde asıl anlatılan şey yer, içteki tamlama otobüs durağıdır. Bu grup tamlayan olurken durağı → durağının biçimini alır. Böylece kısa bir tamlamayı daha uzun bir yapıya doğru biçimde bağlarsın.